Сүлеймен пайғамбар

Сүлеймен שְׁלֹמֹה
Сүлеймен патша, Изариль патшасы (1500) Педро Берругете
Израиль патшасы
Тақта отыру жылдары	970–931 бзд.
Ізашары	Дәуіт
Ізбасары	Рохабоғам
Жұбайы	Наамаһ (Сүлейменнің әйелі) Перғауынның қызы 700 ханша әйелі, 300 күңі болған
Issue
3 баласы болған: Rehoboam Taphath Basemath
Әкесі	Дәуіт
Анасы	Барсабия
Туған күні	990 бзд. Иерусалим, Израиль патшалығы
Қайтыс болған күні	931 бзд. (58–59 жас) Иерусалим
Жерлеу рәсімі	Иерусалим

Сүлеймен (кейде "Сүлеймен пайғамбар", кейде Соломон, ағылш. Solomon, /ˈsɒləmən/; ивр. שְׁלֹמֹה‎, Shlomo, араб.: سليمان‎ Sulaymān; гр. Σολομών Solomōn) – Тәурат пен Інжіл бойынша, Израиль Біріккен Патшалығының патшасы болған, ол Дәуіт патшаның ұлы. Зерттеулер бойынша оның патшалығы шамамен бзд. 970-931 жж. аралығында өмір сүрген. Ол өлген соң патшалығы тез ыдырап, солтүстік Израиль патшалығы мен Оңтүстік Иудей патшалығына бөлініп кетеді. Оның ұрпақтары Иудейді жалғасты билейді делінеді.

Талмуд бойынша, Сүлеймен 48 еврей пайғамбарының бірі. Құран бойынша, ол маңызды пайғамбар болып, Сүлеймен ибн Дәуіт (Дәуіттің ұлы сүлеймен) деп атаған.

Тәурат бойынша, ол Иерусалимдегі алғашқы діни орныды салған екен. Ол өте бай патша болған, сондықтан ол еврей Құдайы Иахуеге арнап ғибадатхана орнатады. Оны еврейлер және өте ақылды болған деп те сипаттайды.

ОЛ туралы көптеген аңыздар бар. Інжілде оны Исаның ұстазы болуға лайық десе, басқа жазбаларда оның сиқыршы және жын шақыратын бақсы болғаны туралы деректер бар. Антикалық дәуірде Сүлейменнің атындағы дұғалар мен тұмаршалар болған екен.

Таурат бойынша

Сүлеймен (ивр. ‏שְׁלֹמֹה‎ — Шломо) — Інжіл кітабына сәйкес (Көне Өсиете) Исраилдің үшінші патшасы, Дәуіт патшаның ұлы. Ол даналығымен, Иерусалимде Жаратқан Иеге арналған алғашқы ғибадатхананы салуымен және ұзақ жылдар бойы билік етуімен белгілі.

Сүлеймен — Исраил патшасы Дәуіттің және Барсабия (Вирсавияның) ұлы. Киелі кітапта оның туған жылы нақты көрсетілмейді, шамамен б.з.д 992-930жж. Ол Иерусалимде дүниеге келген, себебі сол уақытта Дәуіт патша Иерусалимде билік еткен. Балаға Сүлеймен (яғни Сәлемет, Татулық) деген есім береді. Жаратқан Ие сәбиді жақсы көріп, Натан пайғамбар арқылы хабар жібереді. Ол нәрестеге Жаратқан Иенің айтқанына сәйкес «Едідиях» яғни («Жаратқан Иенің сүйіктісі») деген жанама ат бергені айтылады. 2 Патшалықтар 12:24–25.

Дәуіт патша қартайған шағында Сүлейменді өзіне мұрагер етіп тағайындады. Пайғамбар Натан мен діни қызметкер Садықтың қатысуымен Сүлеймен Исраилдің патшасы болып жарияланды. 3 Патшалықтар 1:32–40. Сүлеймен Иерусалимде бүкіл Исраилдің үстінен қырық жыл бойы патшалық құрды. Бұл туралы Киелі кітапта нақты көрсетіледі. 3 Патшалықтар 11:42-43.

Патшалығының басында Сүлеймен Жаратқан Иеден байлық немесе ұзақ өмір емес, даналық пен әділ басқару қабілетін сұрады. Жаратқан Ие оның өтінішін қабыл алып, оған ерекше ақыл-парасат пен даналық сыйлайды. 3 Патшалықтар 3:5–12

Сүлеймен патшаның даналығы басқа халықтарға да кеңінен танымал болды. 3 Патшалықтар 4:29–34. Сүлеймен патша билік құрған кезіндегі ең маңызды оқиғалардың бірі — Иерусалимде Жаратқан Иеге арналған алғашқы ғибадатхананың салынуы. Ғибадатхананың құрылысы жеті жылға созылды. 3 Патшалықтар 6:1–38. Ғибадатхана салтанатты түрде Жаратқан Иегебағышталды. 3 Патшалар 8-тарау.

Сәба патшайымы Сүлейменнің даналығы туралы естіп, Иерусалимге келіп, оны қиын сұрақтармен сынады. Ол Сүлейменнің даналығы мен басқару жүйесіне таңғалды. 3 Патшалықтар 10:1–13.

Киелі кітапта Сүлеймен патша көптеген шетелдік әйелдерге ғашық болды делінген: перғауынның қызынан басқа оның моабтық, едомдық, аммондық, сидондық, хеттік әйелдері болған. Жалпы, Сүлеймен патшаның тұқымынан шыққан жеті жүз жұбайы және тағы үш жүз кәнизагы болды. Олар оны тура жолдан тайдырып әкетіп адастырды. Осыған байланысты Жаратқан Ие оның патшалығынан кейін Исраил елінің бөлінетінін ескерткен. 3 Патшалықтар 11:1–13.

Сүлеймен патша қырық жыл бойы патшалық құрғаннан кейін қайтыс болды. Ол Дәуіт қаласында (Иерусалимде) жерленді. Оның орнына ұлы Рохабоғам патша болды.

Киелі кітап (Інжіл) 3 Патшалықтар 11:42–43.

Хронологиясы

Сүлеймен билік құрған келісімді уақыт - бзд. 970-931 жж. Інжіл хронологиясынан алынған. Сүлеймен патша шыққан Дәуіт әулетінің хронологиясын Вавилон және Ассирия жазбалары арқылы тексеруге болады. Ескі өсиет профессоры Эдвин Р. Тиеле (Edwin R. Thiele) көп қолданатын хронологияға сәйкес, Сүлейменнің өлімі және оның патшалығының бөлінуі бзд. 931 жылдың көктемінде орын алған.

Балалық шағы

Сүлеймен Дәуіт пен оның әйелі Батшебаның екінші ұлы ретінде Иерусалимде дүниеге келеді. Батшаба әуелде Хеттік Ұрияһтың әйелі болған. Дәуіт Ұрияһты алыс сапарға жіберіп, оның әйелі Батышабаны аздырады, сөйтіп зинақорлықтан олардың бірінші баласы дүниеге келеді. Дауіт Ұрияһтың өліміне себеп болғандықтан, бірінші баласы өледі. Сосын Дәуіт Батшебаны көп әйелінің бірі етеді. Сөйтіп одан тағы екінші баласы Сүлеймен дүниеге келеді. Сүлейменнен кейін Батшеба тағы үш ұл табады: Натһан, Шаммуа және Шобаб. Сүлейменнің басқа өгей шешелерінен туған тағы алты ағасы болған екен.

Библия әңгімелері бойынша, Сүлеймен Батшебамен Дәуіттің азғындық қарым-қатынасына байланысты Құдай мен Дәуіт арасындағы бейбітшілікті сақтау ретінде өмірге келді делінеді.