Мазмұнға өту

Ратко Младич

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Ратко Младич
серб. Ратко Младић
суреті
Младич БҰҰ демеушілігімен өткен келіссөздер кезінде, Сараево аэропорты, 1993 жыл
Туған күні

12 наурыз 1943 (1943-03-12)

Туған жері

Божановичи, Хорватия Тәуелсіз мемлекеті

Қайтыс болған күні

27 тамыз 2026 (2026-08-27) (83 жас)

Қайтыс болған жері

Гаага, Нидерланд

Мемлекет

ЮСФР, Серб Краинасы Республикасы, Серб Республикасы

Әскер түрі

құрлық әскерлері

Қызмет еткен жылдары

1965–2002

Атағы

генерал-полковник (1994)

Әскери бөлімі

ЮНА 9-корпусы, Серб Республикасының Әскері

Басқарды

Серб Республикасы Әскерлерінің Бас қолбасшысы, Бас штаб

Шайқасы

Хорватиядағы соғыс (Казармы үшін шайқас)
Босния және Герцеговинадағы соғыс (Сараевоны қоршау, «Лукавац 93» операциясы, «Звезда-94» операциясы, Сребреница қырғыны)

Марапаттары

Серб Республикасының Ордені, «Бауырластық пен бірлік» күміс жұлдыз ордені, Алтын семсерлі «Әскери еңбегі үшін» ордені, Алтын жұлдызды Югослав Халық Армиясының ордені, Күміс семсерлі «Әскери еңбегі үшін» ордені, Күміс жұлдызды Югослав Халық Армиясының ордені, Карагеоргий жұлдызы ордені (3-дәрежелі, Серб Республикасы)

Отставкада

Өмір бойына бас бостандығынан айырылған (2017 жылғы 22 қарашадан бастап)

Ратко Младич (серб. Ратко Младић; 12 наурыз 1942, Божановичи, Хорватия Тәуелсіз мемлекеті – 27 тамыз 2026, Гаага, Нидерланд) — Югославия соғыстары кезінде Серб Республикасының Әскерін басқарған босниялық серб әскери қолбасшысы. «Босния қасабы» атанған ол 2017 жылы Бұрынғы Югославия бойынша халықаралық қылмыстық трибуналмен (ICTY) әскери қылмыстар, адамзатқа қарсы қылмыстар және геноцид жасағаны үшін кінәлі деп танылды. Ол 2026 жылы қайтыс болғанға дейін Гаагада осы қылмыстары үшін өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасын өтеді.[1]

Югославия коммунистер одағының ұзақ жылдар бойы мүшесі болған Младич өз мансабын 1965 жылы Югослав Халық Армиясында (ЮХА) бастады. Ол Югославия соғыстары кезінде, алдымен ЮХА жоғары лауазымды офицері, кейіннен 1992–1995 жылдардағы Босния соғысында Серб Республикасы Әскерінің (VRS) бас штабының бастығы ретінде танымал болды. 1996 жылдың шілдесінде Халықаралық трибуналдың (БЮХТ) Сот палатасы Младичтің қатысуынсыз (Трибуналдың 61-ережесі бойынша) бастапқы айыптаулардың барлық тармақтарын растады, ол жасады делінген қылмыстарға қатысты негізді себептердің бар екенін анықтап, халықаралық іздеу жариялады. Сербия және АҚШ үкіметтері Младичті ұстауға көмектесетін ақпарат үшін 5 миллион еуро сыйақы ұсынды, алайда ол алдымен Сербия мен Босния сербтерінің қауіпсіздік күштерінің, кейіннен отбасының паналауы арқасында жуырда он алты жыл бойы бой тасалап жүрді.

2011 жылы Младич Сербияның Лазарево ауылында тұтқындалып, Гаагаға экстрадицияланды. Оны қолға түсіру Сербияға Еуропалық Одаққа мүшелікке кандидат мәртебесін берудің басты алғышарттарының бірі деп есептелді. Оның сот процесі 2012 жылы ресми түрде басталып, 2017 жылға дейін жалғасты. Сол жылы Халықаралық трибунал оны он тармақ — бір геноцид, бес адамзатқа қарсы қылмыс және төрт Соғыс заңдары мен дәстүрлерін бұзу бойынша кінәлі деп тауып, өмір бойына бас бостандығынан айырды. Оған тағылған екінші геноцид айыбының бірі алынып тасталды. Қолбасшылық жауапкершілігі бар ең жоғары әскери шенеунік ретінде Младич Сараевоны қоршау және Сребреница қырғыны үшін тікелей жауапты деп танылды. Түрмеде отырған кезінде ауыр науқасына байланысты гуманитарлық мақсатта босату туралы көптеген өтініштері қабылданбады.

Өмірбаяны

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Жастық шағы және білімі

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Ратко Младич 1942 жылы 12 наурызда[2] Югославия патшалығы аумағында басқыншы билік құрған Хорватия Тәуелсіз Мемлекетінің[3] құрамына кірген Божановичи селосында (Босния және Герцеговина) дүниеге келген. Босния және Герцеговина ол кезде 1941 жылы Югославия патшалығына басып кіріп, оны бөлшектегеннен кейін Нацистік Германия мен Фашистік Италия орнатқан, 1941–1945 жылдар аралығында хорват усташалары басқарған фашистік қуыршақ мемлекет – Хорватия Тәуелсіз мемлекетінің құрамында болды.

Әкесі Неджа Младич (1909–1945) партизан жасағының командирі болып, 1945 жылы хорват усташалар көсемі Анте Павеличтің туған ауылына жасалған партизан шабуылын басқару кезінде (Младичтің үш жасқа толған күні) қаза тапты.[4] Анасы Стана Младич (қыс кезіндегі тегі Лалович; 1919–2003) қызы Милицаны (1940 ж.т.) және екі ұлы — Ратко мен Миливойды (1944 ж.т.) жалғыз өзі тәрбиелеп өсірді.

Ратко дүниеге келер алдында оның ата-анасы сүзекпен ауырған. Ратко өте әлсіз бала болып туылды. Оның өмірін итальяндық әскерилер сақтап қалды. Бастауыш сыныпты бітірген соң, Младич Сараево қаласында PRETIS компаниясында қаңылтыршы болып жұмыс істеді. Ол 1961 жылы Земун қаласындағы Әскери өнеркәсіп мектебіне оқуға түсті. Кейіннен Құрлық әскерлерінің (КОВ) әскери академиясы мен Офицерлер академиясында оқуын жалғастырды. 1965 жылы 27 қыркүйекте оқуын аяқтаған соң, Младич Югославия Халық Армиясындағы қызметін бастады.[5][6] Сол жылы Югославия Коммунистер одағына мүше болып кіріп, партия 1990 жылы тарағанға дейін соның қатарында қалды.[5] Младич бастапқыда Македонияға қызметке жіберіліп, кейінгі онжылдықтарда ретімен взводты, бронетранспортерлер батальонын және бригаданы басқарып, шені өсті.[5]

1989 жылы 31 қаңтарда Младич Скопье қаласындағы Үшінші әскери округтің Білім беру департаментінің басшысы болып жоғарылатылды.[7] 1991 жылы 14 қаңтарда ол тағы да жоғарылатылып, Приштина қаласындағы қолбасшының орынбасары болып тағайындалды.

Югославия соғыстарындағы рөлі

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

1991 жылдың маусымында Младич Косово Социалистік Автономиялық Провинциясында косоволық сербтер мен Косовоның негізгі бөлігін құрайтын албан халқы арасындағы шиеленіс жоғары болған кезеңде Приштина корпусы қолбасшысының орынбасары болып тағайындалды. Сол жылы Младичке 9-шы корпус қолбасшылығы берілді, және ол бұл әскери құраманы өзін-өзі тәуелсіз деп жариялаған Серб Краинасы Республикасының астанасы Книн қаласында хорват күштеріне қарсы басқарды.

1991 жылы 4 қазанда Младич генерал-майор шеніне көтерілді. Оның қолбасшылығындағы Югославия Халық Армиясының күштері Хорватия соғысына, әсіресе Далмацияны Хорватияның қалған бөлігінен бөліп тастауға тырысқан «Жағалау-91» операциясына қатысты. Бұл операция тығырыққа тірелді (хорваттар Задар мен Шибеник маңындағы бүкіл жағалауды ұстап қалды, ал Серб Краинасы өз аумағын ішкі өңірлер есебінен кеңейтті). Басқа да алғашқы операциялардың қатарында Младич 1991 жылғы Киевоны қоршауда және Задар шайқасында Милан Мартичтің жасағына қолдау көрсетті.

1992 жылы 24 сәуірде Младич генерал-лейтенант шеніне көтерілді. 1992 жылы 2 мамырда, Босния және Герцеговина тәуелсіздігін жариялағаннан кейін бір ай өткен соң, Младич пен оның генералдары Сараево қаласын қоршауға алып, қалаға кіріп-шығатын барлық көлік қатынасын, сондай-ақ ауыз су мен электр жарығын өшірді. Осылайша заманауи соғыс тарихындағы ең ұзақ қала қоршауы – төрт жылға созылған Сараево қоршауы басталды. Қала артиллериялық снарядтар мен снайперлердің оққағар әрекеттеріне ұшырады. 1992 жылы 9 мамырда ол Сараеводағы Югославия Халық Армиясының (ЮХА) Екінші әскери округі штабының Бастығы орынбасары қызметіне кірісті. Келесі күні Младич ЮХА Екінші әскери округі штабының қолбасшылығын өз қолына алды.

1992 жылы 12 мамырда Боснияның Югославиядан бөлінуіне жауап ретінде Босния сербтерінің Парламенті Серб Республикасы Армиясын (VRS) құруға дауыс берді. Сол уақытта Младич VRS Бас штабының қолбасшысы болып тағайындалды және бұл қызметті 1996 жылдың желтоқсанына дейін атқарды. 1992 жылы 12 мамырда өткен Босния сербтері Скупщинасының 16-сессиясында Радован Караджич өз кезегінде «алты стратегиялық мақсатын» жариялады, олардың арасында «Мемлекетті қалған екі ұлттық қауымдастықтан бөліп шекаралау», «Семберия мен Краина арасындағы дәліз» және «Дрина өзені алқабында дәліз құру және Сербия мемлекеттері арасындағы шекара ретіндегі Дрина өзенін жою» бар еді. Содан кейін Младич былай деді:

« Бұл жерде біз тек сербтер қалатындай немесе сербтер қалып, қалғандары өтіп кететіндей етіп тазалай да алмаймыз, сүзгі де қолдана алмаймыз... Мен мырза Крайишник пен мырза Караджичтің мұны әлемге қалай түсіндіретінін білмеймін. Ағайындар, бұл деген геноцид болар еді. Біз осы аумақтар мен біз құруды жоспарлап отырған мемлекеттің жерін қорғау үшін маңдайы жерге тиген әрбір адамды шақыруымыз керек. »

1992 жылы мамырда Босниядан ЮХА күштері шығарылғаннан кейін, ЮХА-ның Екінші әскери округі Серб Республикасы Армиясы (VRS) Бас штабының негізіне айналды. 1994 жылы 24 маусымда ол сол аймақта орналасқан шамамен 80 000 әскерге басшылық жасап, генерал-полковник шеніне көтерілді.

1995 жылы шілдеде Младич басқарған әскерлер БҰҰ-ның «қауіпсіз аймақтары» болып саналатын Сребреница мен Жепаны басып алды. Сребреницада қауіпсіздік іздеп келген 40 000-нан астам босняк қуылды. Младичтің бұйрығымен шамамен 8 300 адам өлтірілді. Сребреница құлағаннан кейін Младич камера алдында кейін былай деп мәлімдеді:

« Міне, біз… сербтік Сребреницада тұрмыз. Кезекті бір серб мерекесі қарсаңында біз бұл қаланы серб халқына сыйға тартамыз. Ақыры, дахияларға қарсы көтерілістен кейін, бұл өңірдегі түріктерден кек алатын уақыт келді.[8] »

Бұл мәлімдемені Младич Босния және Герцеговинадағы Осман империясының үстемдігі үшін және аймақтағы «түріктерден» «кек алуды» ақтау ретінде қолданды.[9]

1995 жылы 4 тамызда орталық Хорватиядағы сербтер басып алған аймаққа шабуыл жасауға дайын тұрған үлкен хорват әскери күшінің кесірінен Радован Караджич Младичті қызметінен босатып, VRS басшылығын өз қолына алатынын жариялады. Караджич хорват армиясы жақында басып алған батыс Босниядағы екі маңызды серб қаласының жоғалуына Младичті кінәлады және басқару құрылымындағы күтпеген өзгерістерді жариялау үшін осы қалалардың қолдан шығуын сылтау етіп пайдаланды.[10] Младич «кеңесші» қызметіне төмендетілді. Алайда ол үнсіз кетуден бас тартып, Босния сербтері әскерінің де, халықтың да қолдауына ие екенін алға тартты. Караджич Младичті «жынды» деп айыптап, оның саяси шенінен айыруға тырысты, бірақ Младичтің халық арасындағы айқын қолдауы Караджичке 11 тамызда өз бұйрығын кері қайтарып алуға мәжбүр етті. Оның соғыс кезіндегі әрекеттері көпшілік арасында оны «Босния қасабы» деп атауға әкеп соқтырды.

Соғыс кезінде Младичтің бірнеше әңгімесі жазылып қалған:

1992 жылы 23 мамырдағы ұсталған (тыңдалған) телефон әңгімесінде Младич Фикрет Абдичке «бейбітшілік үшін» келгенін айтты, бірақ егер оның талаптары орындалмаса, кек алу шабуылдарын жасаймын деп қауіп төндіріп, «бүкіл Бихачты бомбалауға бұйрық беремін [...] ол да өртенеді» деді. Младич Абдичті ескертіп: «Егер мен "сөйлей" бастасам, бүкіл Босния өртенеді» деді. Мұнан соң Младич Абдичтің құрамындағы Босния басшылығы «мұның бәріне» себепші болғанын айтып қорқытты және егер оның Абдичке қойған талаптары орындалмаса, «онда тыныс алып тұрған біреу қалғанша Сараевоны жайбарақат қалдырмайтынын» мәлімдеді... Младич: «Сонымен, біз бұл аңғарларды жаулап алу және сол түрік қирандыларын тазарту үшін асықпай бардық» деді. Младич сондай-ақ «төмендегі жігіттер» босқындардың – ол «түріктер» және хорваттар деп сипаттағандардың – қайтып оралуына жол береді деп қорқатынын қосып, дәл осы себепті олар «не істеу керектігін және оны қалай істеу керектігін көруі тиіс» екенін мәлімдеді. Дәл сол күні Младич пен Караджич арасындағы басқа бір жазылып алынған әңгімеде Младич бұған дейін профессор Колевичке «Жепадағы, Сребреницадағы, Гораждедегі түріктердің түбіне жетейік» деп айтқанын жеткізді.

— Халықаралық қылмыстық трибуналдың (ICTY) Младичке шығарған үкімінен.[11]

1996 жылы 8 қарашада Босния Серб Республикасының президенті Биляна Плавшич Младичті қызметінен босатты. Ол 2005 жылдың қарашасына дейін зейнетақы алуын жалғастырды.[12]

Халықаралық қылмыстық трибуналының айыптауы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

1995 жылы 24 шілдеде Младичке БҰҰ-ның Бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналы (ICTY) тарапынан геноцид, адамзатқа қарсы қылмыстар және көптеген әскери қылмыстар (соның ішінде Сараеводағы бейбіт тұрғындарға қарсы жасалған снайперлік шабуылдарға қатысты айыптар) бойынша айып тағылды. 1995 жылы 16 қарашада айыптаулар тізімі кеңейтіліп, оған 1995 жылғы шілдеде БҰҰ жариялаған «қауіпсіз аймақ» – Сребреницаға жасалған шабуыл үшін әскери қылмыстар туралы айыптар да қосылды.

1996 жылы НАТО қолбасшылығы Младич пен Радован Караджичті Гаага трибуналына беруді талап етті. Көп ұзамай Младич Босниядан жоғалып кетті. Кейін ол Белградта пайда болды, онда кейінгі жылдары Слободан Милошевичтің қорғауымен еркін және ашық өмір сүрді. 2000 жылы Милошевич құлатылғаннан кейін Младич қайтадан тығылып қалды және оның қайда екені ресми түрде белгісіз болды, дегенмен куәгерлер оны жиі футбол матчтарынан көрген. Ол соңғы рет 2002 жылдың жазында Дивчибари маңында байқалған. 2006 жылы серб полициясы Младичке тығылуға көмектескен бірнеше адамды қамауға алды. 2010 жылға дейін бұқаралық ақпарат құралдарында Младичтің ұсталғаны туралы жалған хабарламалар шығып тұрды. 2010 жылдың қазан айында Сербия үкіметі Младичті ұстауға көмектесетін ақпарат үшін сыйақы мөлшерін 1 миллион еуродан 10 миллион еуроға дейін өсірді. WikiLeaks жариялаған құжаттарға сәйкес, Ресей Федералдық қауіпсіздік қызметі (ФСБ) Младичтің қай жерде екенін білген, бірақ бұл ақпаратты жасырған.[13]

2010 жылдың мамыр айында Младичтің отбасы генералды қайтыс болды деп тануды талап ету ниеті бар екенін мәлімдеді. Сербия заңдарына сәйкес, бес жыл бойы ешқандай нақты хабар жоқ 70 жастан асқан тұлға қайтыс болды деп танылуы мүмкін. Өтініш сол жылдың маусым айында берілді. Алайда Сербия билігі арызға қарамастан Младичті іздеу жұмыстары тоқтатылмайтынын мәлімдеді. 2010 жылдың маусым айының соңында генерал отбасының өтініші процессуалдық бұзушылықтарға байланысты қабылданмады.[14]

2011 жылы 26 мамырда таңертең Ратко Младич Лазарево селосында (Белградтан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 80 км жерде) ұсталды, деп мәлімдеді Сербия президенті Борис Тадич, ал қамауға алынған адамның денсаулығы нашар болғандықтан жауап алу кейінге қалдырылды.[15] 1 маусымда тікұшақпен Гаагаға жеткізілді. 3 маусымда Гаага трибуналының алдына шықты.[16]

2017 жылы БҰҰ-ның бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналы (ICTY) Младичке 10 тармақ бойынша: біреуі геноцид, бесеуі адамзатқа қарсы қылмыстар және төртеуі соғыс заңдары мен әдет-ғұрыптарын бұзу бойынша айып тағып, сот шешімін шығарды.[17] Ол геноцидтің бір эпизоды бойынша ақталып шықты. Командирлік жауапкершілігі бар жоғары лауазымды әскери қызметкер ретінде Младич Сараевоны қоршау және Сребреница қырғыны үшін жауапты деп танылды. Трибунал Младичке өмір бойына бас бостандығынан айыру жаազсын кесті. Сот үкімі шыққаннан кейін БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссарының бұрынғы өкілі Зейд Раад аль-Хусейн Младичті «зұлымдықтың көрінісі» деп сипаттады.[18]

Младичтің күнделіктері

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

2010 жылы 23 ақпанда Младичтің отбасының үйінде тінту жүргізу барысында жалпы көлемі 3500 беттен асатын 18 дәптер тәркіленді. Младичтің жұбайы тінту кезінде құжаттардың алынғанын растап, әр дәптердің соңғы бетіне қол қойды. Жазбалар 1991 жылдың 29 маусымы мен 1995 жылдың 28 қаңтары аралығында және 1995 жылдың 14 шілдесі мен 1996 жылдың 28 қарашасы аралығында жүргізілген. Отставкадағы серб әскери қызметкері және Югославия соғыстары басталар алдындағы Младичтің әріптесі Любодраг Стоядинович әскери күнделіктерді маңызды құжаттама ретінде жүргізу Югославия армиясынан шыққандар үшін қалыпты тәжірибе болғанын атап өтті. Итальяндық La Repubblica газеті 2010 жылдың қыркүйек айында кез келген бағамен жүргізілген этникалық тазартулар босний сербтері армиясы көсемінің қолжазбаларынан көрініс тапқан басты маниясы болғанын жазды. Атап айтқанда, Младич өз күнделіктерінде мынадай жазба қалдырған:[19][20]

« Біз 50 мың мұсылманды өлтіргеннен ештеңе ұтпаймыз. Біздің басты басымдығымыз — мұсылман халқынан құтылу (оларды сербтер мен хорваттармен алмастыру арқылы). »

Жеке өмірі мен қайтыс болуы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Младич пен оның жұбайы Босилька 1966 жылы шаңырақ көтерді және олардың Дарко атты ұлы мен Ана атты қызы болды.[21][22]

Ана 1994 жылы 23 жасында өз-өзіне қол жұмсау салтынан қайтыс болды.[23] Сербия басылымдарында оның өлімі мен денесінің табылуы туралы әртүрлі қарама-қайшы ақпараттар тарады. Кейбіреулер оның денесі қанға боялған жатын бөлмесінен табылғанын жазса, басқалары Топчидер зираты маңындағы саябақтан немесе орманнан табылғанын айтты. Ол өзінің жас кезінде әскери мектепте алған әкесінің тапаншасын қолданғаны анықталды. Оның суицид жасау себебі туралы да әртүрлі пікірлер бар. Ең жиі тараған теориялардың бірі – әкесінің Босниядағы бейбіт тұрғындарға қарсы әрекеттері үшін Сербия газеттерінде жиі сыналып, бақылауға алынуына байланысты оның қоғам тарапынан үлкен қысымға ұшырауы. Тағы бір теория оның сүйіктісі Драганның Босния соғысында қаза табуымен байланыстырады. Тарихшы Йоже Пирьевец бұл теорияны қолдап, оның әкесі жігітін майданға аттандырғаны және оның өлгені туралы өз уақытында хабарламағаны үшін әкесіне «жаза ретінде» өзіне қол жұмсағанын жазады.

Младич бірнеше рет инсульт алғаннан кейін 2026 жылы 27 тамызда Гаагадағы Біріккен Ұлттар Ұйымының қамауда ұстау изоляторында қайтыс болды. Ол 84 жаста еді.[21][24][25]

Дереккөздер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  1. ↑ Preminuo general Ratko Mladić (серб). Euronews.rs. (27 August 2026). Тексерілді, 27 тамыз 2026.
  2. ↑ Ratko Mladic, ex-Bosnian Serb warlord who oversaw atrocities, dies in prison at 84, state TV says, Associated Press (27 August 2026).
  3. ↑ Financial Sanctions: International Criminal Tribunal For The Former Yugoslavia. Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 қазан 2008. Тексерілді, 3 маусым 2011.
  4. ↑ Adam Lebor, "Milosevic: A Biography", p. 4.
  5. 1 2 3 Block, Robert (5 October 1995). "The Madness of General Mladic by Robert Block". The New York Review of Books. http://www.nybooks.com/articles/archives/1995/oct/05/the-madness-of-general-mladic. Retrieved 26 May 2011.
  6. ↑ Mladic now Balkan's most wanted, CNN (22 July 2008).
  7. ↑ International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia. UN. Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 сәуір 2008. Тексерілді, 26 шілде 2008.
  8. ↑ Gadzo, Mersiha Survivors recount Bosnia's Srebrenica genocide, 25 years on. Al Jazeera English. (11 July 2020). Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 ақпан 2026. Тексерілді, 27 тамыз 2026.
  9. ↑ Brezar, Aleksandar. Convicted Bosnian Serb war criminal Ratko Mladić dies in Hague prison, Euronews (27 August 2026).
  10. ↑ Pomfret, John. In War or Peace, Serbs Perplex the West; Rift Between Leaders Adds to Confusion – and Offers Opening (1 September 1995). «Earlier this month, Karadzic tried to remove Mladic from his post after his forces lost two important towns in southwest Bosnia to the Croatian army.».
  11. ↑ ICTY 2017, pp. 2251–2253.
  12. ↑ Serbia confirms that Mladic received pension until November. Balkan Times. Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 наурыз 2016. Тексерілді, 27 шілде 2008.
  13. ↑ Сербия подозревает, что русские помогают разыскиваемому Ратко Младичу. Инопресса.ру. Басты дереккөзінен мұрағатталған 16 желтоқсан 2014. Тексерілді, 8 желтоқсан 2014.
  14. ↑ Младич, Ратко (орыс.). Lenta.ru. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 қаңтар 2015. Тексерілді, 8 желтоқсан 2014.
  15. ↑ Допрос Младича прекращен из-за плохого самочувствия арестованного (орыс.). РИА Новости. Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 мамыр 2011. Тексерілді, 8 желтоқсан 2014.
  16. ↑ Ратко Младич отказался признать вину (орыс.). Lenta.ru. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 қаңтар 2015. Тексерілді, 8 желтоқсан 2014.
  17. ↑ Mladic guilty of genocide over Bosnia, BBC News (22 November 2017).
  18. ↑ Beaumont, Peter. Ratko Mladić, the 'Butcher of Bosnia', dies aged 84, The Guardian (27 August 2026).
  19. ↑ Mladic, i diari dell’orrore «Sterminare i musulmani». Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 тамыз 2016. // La Repubblica
  20. ↑ Дневники сербского генерала Младича доказывают: он был одержим идеей истребить всех мусульман. Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 желтоқсан 2020. // NEWSru.com
  21. 1 2 Bilefsky, Dan. Ratko Mladic, Murderous 'Butcher of Bosnia,' Dies at 83  (ағыл.), The New York Times (27 August 2026).
  22. ↑ Durie, Alex Milan. Timeline: Life of Ratko Mladic, general turned ‘Butcher of Bosnia’, Al Jazeera (28 August 2026).
  23. ↑ Thomas Robert 19. The Belgrade—Pale Schism (July—August 1994) // The politics of Serbia in the 1990s — Columbia University Press, 1999. — P. 199. — ISBN 978-0-231-11381-6.
  24. ↑ Ex-Bosnian Serb military leader Ratko Mladic dies  (ағыл.), RTÉ News (27 August 2026).
  25. ↑ Former Bosnian Serb general Ratko Mladic convicted of genocide dies, state media says  (ағыл.), France 24 (27 August 2026).
«https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Ратко_Младич&oldid=3649206» бетінен алынған