Мазмұнға өту

Ресей оккупациялаған аумақтар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

Ресей оккупациялаған территориялар (орыс. Оккупированные Россией территории) — 1991 жылғы КСРО ыдырауынан бергі Ресей жаулап келген посткеңестік кеңістік елдерінің жері. Әскери басқыншылық жолымен Ресей құрамына кірген бұл аймақтарды халықаралық қауымдастық заңсыз оккупация деп таниды.

Термин бұл аймақтарға қолданылады:

Шолу

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Ресейді күңгірт қызылмен, Ресей жаулаған жерді ашық қызылмен бояған карта:
Жауланған жерТранснистрияАбхазияОңтүстік ОсетияҚырым және
Севастополь		Донецк, Луганск,
Херсон және Запорожье
Де-юре иесі[a] Молдова
(1992–)		 Грузия
(1992–)		 Украина
(2014–)		 Украина
(2022–)
Де-факто басқарады Транснистрия
(1992–)		 Абхазия
(1992–)		 Оңтүстік Осетия
(1992–)		 Ресей
(2014–)		 Ресей
(2022–)
белсенді әскери әрекеттер аймағы
Ресей оны өз жері деп тани ма? Жоқ, Ресей Транснистрия үстіндегі Молдова егемендігін мойындайды (Транснистрия соғысынан бері)[1][2] Жоқ, Ресей Абхазияны тәуелсіз мемлекет деп көреді[3][4] (2008 жылғы Грузиядағы соғыстан бері) Жоқ, Ресей Оңтүстік Осетияны тәуелсіз мемлекет деп көреді[5][6] (2008 жылғы Грузиядағы соғыстан бері) Иә, 2014 жылы аннексияланды, содан бері Қырым Республикасы және Севастополь ретінде федералдық субъектісі делінеді (Орыс-украин соғысынан бері) Иә, 2022 жылы аннексияланды, Донецк Халық Республикасы, Луганск Халық Республикасы, Херсон облысы және Запорожье облысы федералдық субъектілері делінеді (2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруінен бері)
Оккупация түрі Аймақта Ресей әскерлері заңсыз орналасқан Аймақта Ресей әскери базасы бар Аймақта Ресей әскери базасы барХалықаралық деңгейде Ресей оккупациясы деп танылған. Украина оны «уақытша жауланған территория» дейді[7]
Де-факто қолданыстағы валюта Транснистрия рублі Ресей рублі Ресей рублі Ресей рублі және Украина гривнасы[8][9][10]
Төлқұжаты Транснистрия төлқұжаты. Тұрғындар тағы Молдова, не Ресей төлқұжатына қол жеткізе алады.[11] Абхазия төлқұжаты. Тұрғындар тағы Ресей төлқұжатына да қол жеткізе алады. Оңтүстік Осетия төлқұжаты. Тұрғындар тағы Ресей төлқұжатына да қол жеткізе алады.[12] Ресей төлқұжаты Украина төлқұжатының орнына Ресей төлқұжаты беріледі[13][14]
Ресей телефон нөмірі қолданыста ма? Жоқ, +373 Иә, +7 (840) және +7 (940) Иә, +7 (850) және +7 (929) Иә, +7 (365) және +7 (869) Иә, +7 (856), +7 (857), +7 (860) және +7 (810)

Молдова

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Транснистрия (1992–)

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Бендеры үшін шайқастағы Транснистрия әскері, 1992 жылғы маусым

1991 жылғы 21 желтоқсандағы КСРО ыдырауынан кейін бұрынғы Молдован Кеңестік Социалистік Республикасының молдовандары Молдованың Румыниямен қосылуын,[15] молдован тілінің румын тілі деп аталатынын және кириллицаның орнына латын әліпбиімен жазылатынын, елдің жалғыз ресми тілі болғанын қалады. Бұны қазіргі Ғағауызстан мен Днестрдің сол жағалауындағы біраз жер тұрғыны қолдамады. Бұл жердегі орыстілді халық орыс тілінің молдован тілмен қатар ресми тіл болғанын қолдайды, молдован тілінде әлі кириллица арқылы жазады. Бұл айырмашылықтар 1992 жылы Транснистриядағы қарулы қақтығысқа әкелді.[16] Қанды Бендеры үшін шайқастан кейін сепаратистер жеңіске жетті де, Ресей әскерінің аймаққа келгенінен кейін Транснистрия өз тәуелсіздігін жариялай алды. Ресей әскерлері Молдова мен халықаралық қауымдастықтың сынына қарамастан бұл аймақта әлі де бар. Соғыс біткенінен бері Транснистрия Ресейге қосылуы жайлы бірнеше сұраныс жасаған.[17][18][19]

Грузия

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Абхазия және Оңтүстік Осетия (2008–)

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Оңтүстік Осетиядағы ресейлік БМП-2 танкі

Орыс-грузин соғысынан кейін президент Медведев 2008 жылғы 26 тамызда Абхазия мен Оңтүстік Осетияны егемен мемлекет деп мойындайтын жарлыққа қол қойды. Ресей бұл жартылай мойындалған мемлекеттермен дипломатиялық қатынас орнатты да, екеуінде де өз әскерін орналастырды.

Түрлі үкіметтік емес ұйымдар, шетелдік журналистер мен баспалар, соның ішінде Әл-Жазира телеарнасы, BBC мен Азаттық радиосы Абхазия мен Оңтүстік Осетияны Ресей жаулаған территориялар деп көреді.[20][21][22][23]

2008 жылғы 28 тамызда Грузия парламенті екі аймақты Ресей жаулаған жер деп және сол жердегі Ресей әскерін оккупациялаушы деп танитын резолюцияны бірауыздан қабылдады. Заң, оған қоса, аймақтарға Ресейден келуге тыйым салды.[24] Абхазияға Грузиядан тек Зугдиди муниципалитетіндегі Энгурди көпірі арқылы өтуге болады. Оңтүстік Осетия шетелдіктердің Грузиядан келуіне тыйым салады.[25]

2010 жылғы сәуірде Грузия парламентінің сыртқы істер комитеті 31 түрлі ел парламенттерінің Абхазия мен Оңтүстік Осетияны Ресей жаулаған жер деп, ол жерден халықтың қуылуын этникалық тазарту деп мойындағанын сұрады.[26] Ресей Сыртқы істер министрлігі жауап ретінде Грузияның бұл заңнан бас тартқанын талап етті.[27] БҰҰ Бас ассамблеясы қақтығыстан орын алған демографиялық өзгерістерді жыл сайын сынға алатын болды. 2022 жылы резолюцияны 95 БҰҰ мүше-мемлекеті қолдаса, 12 қарсы шықты, 56 дауыс бермей қойды.[28]

Украина

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Қырым, Донецк пен Луганск облыстарының бөлігі (2014–)

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Толық мақалалары: Қырым аннексиясы және Донбастағы соғыс
Қырым аннексиясы барысындағы Ресей президенті Путин мен Қырымның ресейшіл шенеуніктері

Ресейдің әскери басқыншылығынан кейін Украина Қырым түбегі және Донецк пен Луганск облыстары бөлігіндегі билігінен айырылды. Ресейдің 2014 жылғы наурызда Қырымды аннексиялағанынан кейін жағдай одан әрі күрделі болды да, содан бері Ресей Қырымды Қырым Республикасы және Севастополь субъектілері арқылы басқарып келеді. Украина Қырымды өз жері деп мойындауын жалғастырады және оны бұл жағдайда халықаралық қауымдастықтың біразы және БҰҰ Бас ассамблеясының 68/262 резолюциясы қолдайды.[29]

Украинаға басып кіру (2022–)

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Украинаның жауланған жерін бейнелейтін карта

2022 жылғы ақпанда Ресей Донецк және Луганск Халық Республикаларын егемен мемлекет деп мойындады да, Украинаға толыққанды басып кірді. «Бітімгершілік қызмет жасасын» деп[30] Ресей президенті Путин Украинаға 22 ақпанда өз әскерін жіберді. 24 ақпанда ол «арнайы әскери операцияның» басталғанын жариялап, ресейліктердің оны «соғыс» дегенін заңсыз қылды. 2022 жылғы қазандағы жағдай бойынша Ресей қарулы күштері, Вагнер ЖӘК, Қадыровшылар мен украин сепаратистері көмегімен Донецк облысы, Харьков облысы, Херсон облысы, Луганск облысы, Николаев облысы мен Запорожье облысының бөліктері мен бүкіл Қырым түбегіне басшылық етіп тұр. Қыркүйекте Украина Харьков облысының бүкілін дерлік қайтарып алды.

Тағы қараңыз

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Ескертпелер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  1. ↑ Халықаралық заң бойынша

Дереккөздер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  1. ↑ Приднестровское урегулирование – Министерство иностранных дел Российской Федерации
  2. ↑ Республика Молдова – Министерство иностранных дел Российской Федерации
  3. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 26.08.2008 г. № 1260. Президент России.
  4. ↑ Республика Абхазия – Министерство иностранных дел Российской Федерации
  5. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 26.08.2008 г. № 1261. Президент России.
  6. ↑ Южная Осетия – Министерство иностранных дел Российской Федерации
  7. ↑ Закон України від 15.04.2014 № 1207-VII «Про забезпечення прав і свобод громадян та правовий режим на тимчасово окупованій території України» (укр.).
  8. ↑ Рубль стал основной валютой в ДНР. Интерфакс.
  9. ↑ Forget Tanks. Russia's Ruble Is Conquering Eastern Ukraine. Bloomberg. (4 May 2015). Басты дереккөзінен мұрағатталған 1 қараша 2020. Тексерілді, 12 қаңтар 2016.
  10. ↑ Ogawa, Tomoyo. 'Time running out' to save Kherson from becoming Russian  (ағыл.), Nikkei Asia (24 May 2022).
  11. ↑ Munteanu, Angela; Igor Munteanu (2007). "Transnistria: a paradise for vested interests boeckler.de [PDF"]. SEER-South-East Europe Review for Labour (CEEOL) (May): 58. http://www.boeckler.de/pdf/seer_2007_4_munteanu.pdf. Retrieved 2010-02-17.
  12. ↑ Президент Южной Осетии: 95% наших граждан имеют паспорта РФ (орыс.). Государственное информационное агентство "Рес". (6 тамыз 2019). Тексерілді, 15 қыркүйек 2024. Мұрағат көшірмесі 25 тамыздың 2023 Wayback Machine мұрағатында
  13. ↑ Völkerrechtliche Vorgaben für die Verleihung der Staatsangehörigkeit — Tübingen: Mohr Siebeck. — P. 149. — ISBN 978-3-16-161110-0.
  14. ↑ "Forced passportization in the temporarily occupied territories: why one should not take a Russian passport", VisitUkraine, 2022-08-14
  15. ↑ Moldova: record-breaking support for reunification with Romania, Centre for Eastern Studies (OSW) (19 сәуір 2021).
  16. ↑ Ursu, Valentina. Oazu Nantoi: "Conflictul nu este intern. Pacificatorii ruși au menirea de a nu admite rezolvarea acestui conflict"  (рум.) (1 наурыз 2020).
  17. ↑ Transnistria announced plans to become part of Russia: how Moldova and Russia reacted  (ағыл.), The Odessa Journal (22 July 2022).
  18. ↑ Moldova's Trans-Dniester region pleads to join Russia, BBC (18 наурыз 2014).
  19. ↑ The value of a frozen conflict  (ағыл.), Le Monde.
  20. ↑ Hopeful Georgia takes baby steps towards EU  (ағыл.), Әл-Жазира телеарнасы (30 November 2013).
  21. ↑ Biden Says U.S. Will Not Recognize Abkhazia, South Ossetia  (ағыл.), Азаттық радиосы (2 February 2013).
  22. ↑ Ariela Shapiro Normalized Georgia-Russia Relations May Contradict Georgia's Territorial Integrity (ағыл.). CACI Analyst. (13 шілде 2013).
  23. ↑ Is Russia going to war with Ukraine and other questions  (ағыл.), BBC News (13 April 2021).
  24. ↑ Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory (ағыл.). Civil Georgia. (28 тамыз 2008). Тексерілді, 28 ақпан 2022.
  25. ↑ Entry procedures for foreign citizens arriving to the Republic of South Ossetia (ағыл.). Оңтүстік Осетия Республикасы Сыртқы істер министрлігі. Тексерілді, 28 ақпан 2022.
  26. ↑ Letter by Georgian Parliamentary Committee for Foreign Relations (ағыл.). Civil Georgia. (8 сәуір 2010).
  27. ↑ Russia Urges Georgia to Scrap Occupied Territories Law  (ағыл.), RIA Novosti (5 June 2013).
  28. ↑ Protracted Conflicts in GUAM Area (ағыл.). Біріккен Ұлттар Ұйымы. (8 маусым 2022). Тексерілді, 22 шілде 2022.
  29. ↑ Kremlin: Crimea and Sevastopol are now part of Russia, not Ukraine, CNN (18 наурыз 2014).
  30. ↑ Putin orders Russian forces to "perform peacekeeping functions" in eastern Ukraine's breakaway regions  (ағыл.), Reuters (22 February 2022). Тексерілді 11 желтоқсанның 2022.
«https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Ресей_оккупациялаған_аумақтар&oldid=3474966» бетінен алынған