Рихтер шкаласы

Рихтер магнитуда шкаласы жер сілкіністерінің күшін («өлшемін») анықтау үшін қолданылады; ол 1935 жылы америкалық сейсмолог Чарльз Фрэнсис Рихтер ұсынған және «ML» немесе «M_L» деп белгіленеді.

Чарльз Фрэнсис Рихтер

Рихтер жер сілкінісінің күшін (оның эпицентріндегі) бағалау үшін стандартты Вуд—Андерсон сейсмографының инесі тіркейтін тербеліс амплитудасының A (микрометрмен өлшенетін) ондық логарифмін қолдануды ұсынды. Сейсмограф эпицентрден 600 километрден аспайтын қашықтықта орналасуы тиіс. Формула мынадай: $M_{L}=\lg A+f$, мұнда f — эпицентрге дейінгі қашықтыққа байланысты кесте бойынша анықталатын түзету функциясы. Жер сілкінісінің энергиясы шамамен $A^{3/2},$ шамасына пропорционал, яғни магнитуда 1,0-ге артқан сайын тербеліс амплитудасы 10 есе ұлғаяды, ал бөлінетін энергия шамамен 32 есе көбейеді.

Бұл шкаланың бірқатар маңызды кемшіліктері болды:

• Рихтер өз шкаласын калибрлеу үшін гипоцентрі таяз болатын, Оңтүстік Калифорния аумағындағы кіші және орташа жер сілкіністерін пайдаланған.
• Қолданылған аспаптардың техникалық шектеулеріне байланысты Рихтер шкаласының жоғарғы шегі шамамен 6,8 магнитудамен шектелді.
• Ұсынылған өлшеу әдісі тек қана беткі сейсмикалық толқындарды есепке алды, ал терең ошақты жер сілкіністері кезінде энергияның едәуір бөлігі көлемдік толқындар түрінде бөлінеді.

Келесі бірнеше онжылдық ішінде Рихтер шкаласы жаңа бақылауларға сәйкес нақтыланып, түзетілді. Қазіргі таңда осы шкаладан туындаған бірнеше түрі бар, олардың ең маңыздысы — көлемдік толқындар магнитудасы және беткі толқындар магнитудасы. Алайда көптеген бұқаралық ақпарат құралдары бұл мәндерді әлі де «Рихтер шкаласы» деп атайды.

Аталған барлық шкалалар бастапқы нұсқадағыдай логарифмдік принципке негізделген және өзара шамалас сандық мәндер береді.