Салтанат (күй)
Басқа мағыналар үшін Салтанат деген бетті қараңыз.«Салтанат» — Қаратау күй мектебінің өкілі, дәулескер күйші, Қазақстанның халық артисі Төлеген Момбековтің кеңінен танымал туындыларының бірі. Күй лирикалық-психологиялық сипатқа ие және автордың ішкі толғанысын, мұңын жеткізетін терең мазмұнды шығарма болып табылады[1].
Шығу тарихы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Күйдің шығуына автордың отбасылық жағдайы мен басынан кешкен ауыр тағдырлы сәті себеп болған.
1969 жылы Төлеген Момбековтің жары Пернеш қайтыс болып, күйші алты баласымен (бес қыз, бір ұл) қалады. Жұбайынан айырылу қазасы күйшінің жанына қатты батып, сол жылы бірнеше туынды дүниеге келеді.
Бірде жұмыстан келген күйші төрт жасар қызы Салтанаттың жылап отырғанын көреді. Анасын сағынған кішкентай Салтанаттың: «Апама айтам» деп зар еңіреген дауысы әкесінің жүрегін қатты тебірентеді. Қызын жұбатып, онымен бірге қайғырған күйші сол сәттегі жан күйзелісі мен мейірімін домбыра пернесіне түсіреді. Осылайша, қызына жұбату ретінде шыққан туынды «Салтанат» деп аталып кетеді[2][3].
Көркемдік ерекшелігі
[өңдеу | қайнарын өңдеу]«Салтанат» күйі — адамның сөзбен айтып жеткізе алмайтын ішкі сырын, өкініші мен мұңын екі ішек арқылы баяндайтын философиялық шығарма.
Орындаушылар
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Күй авторы Төлеген Момбековтің өз орындауындағы нұсқасы «алтын қорда» сақталған және эталон ретінде танылады[4]. Сонымен қатар, бұл туындыны басқа да күйшілер орындайды:
- Секен Тұрысбеков[5];
- Мұрат Әбуғазы;
- Жанғали Жүзбай;
- Айгүл Үлкенбаева;
- Ринат Гайсин[6];
- Асылбек
- Шыңғыс Исаев[7]
Сондай-ақ, күй оркестрлер мен ансамбльдерге (мысалы, «Отырар сазы» фольклорлық-этнографиялық оркестрі) лайықталып өңделген.
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ «Салтанат» – қайғылы, бойлауық күй». Күйшінің қызы Салтанат Момбековамен сұхбат.
- ↑ «Салтанат» күйінің тарихы. Төлеген Момбеков. Абай телеарнасы.
- ↑ Әйгілі «Салтанат» күйі қалай туды?.
- ↑ Төлеген Момбеков - "Салтанат" күйі (автор: Төлеген Момбеков).
- ↑ Секен Тұрысбек. Төлеген Момбеков. "Салтанат" күйі.
- ↑ Болат Мажагулов & Ренат Гайсин - Салтанат.
- ↑ Шыңғыс Исаев - Т.Момбековтің «Салтанат» күйі.
Сілтемелер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]
| ||||||
