Самарқан облысы (Ресей империясы)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Ресей империясының облысы
Самарқан облысы
Елтаңбасы
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Ел

 Ресей империясы

Әкімшілік орталығы

Самарқан

Тарихы мен географиясы
Құрылған уақыты

13 қаңтар 1887

Таратылған уақыты

1919

Жер аумағы

68 962 км²

Тұрғындары
Тұрғыны

860 021 адам (1897)

Самарқан облысы картада

Commons-logo.svg Самарқан облысы Ортаққорда

Самарқан облысы — 1887-1919 жылдары болған Ресей империясы Түркістан өлкесінің құрамындағы әкімшілік бірлік. Әкімшілік орталығы — облыстағы ең ірі қала Самарқан қаласы болды.

Облыс төрт уезден тұрды, олар: Жызақ, Қаттақорған, Самарқан және Хожант.

Түркістан өлкесінің оңтүстік-батыс бөлігін, 65° 20' пен 71° 20' ш.б. және 38° пен 41° с.е. аралығын алып жатты. Солтүстікте, солтүстік-шығыста және солтүстік-батыста Сырдария облысымен, шығыста Ферғана облысымен, батыста және оңтүстікте Бұхара әмірлігімен шектесті.

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Самарқан облысы 1887 жылы 13 қаңтарда құрылды (1886 жылғы әскери мекемеге № 1741 бұйрық), сол кезде облыстық үкімет те құрылды.

Бұл әкімшілік құрылымның ізашары Зерафшан округі болды, оның аумағы жаңадан құрылған облыс аумағымен толықтай сәйкес келді. Зерафшан округі 1868 жылы Бұхара әмірлігінің шығыс бөлігі қосылғаннан кейін бірден құрылды. Дәл 1868 жылы Ресей империясының әскерлері Бұхара әмірлігінің ірілігі және маңыздылығы жағынан екінші болған Самарқан қаласын басып алды.

1918 жылы 30 сәуірде облыс Түркістан АКСР құрамына енді. 1924 жылы 27 қазанда Орта Азияны ұлттық-аумақтық межелеудің нәтижесінде Самарқан облысы Кеңес Одағының Өзбек КСР құрамына кірді.

Әкімшілік бөлінісі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

XX ғасырдың басында Самарқан облысы 4 уезге бөлінді:

Уез Уездік қала Уездік қаланың
елтаңбасы
Ауданы,
шақырым²
Тұрғындары
(1897), адам
1 Жызақ Жызақ (15 710 адам) Dzhizak city coa 1910.gif 25 812,0 222 683
2 Қаттықорған Қаттықорған (10 087 адам) Katta kurgan city coa 1910.gif 6 997,6 110 006
3 Самарқан Самарқан (55 128 адам) Samarkand city coa 1910.gif 7 751,3 342 197
4 Хожант Хожант (30 109 чел.) Hodzhent city coa 1910.gif 20 036,7 185 135

Әскери губернаторлары[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Т. А. Ә. Атағы, шені, лауазымы Лауазымды орындау уақыты
Яфимович Александр Михайлович генерал-лейтенант
01.01.1887—29.01.1891
Ростовцев Николай Яковлевич граф, генерал-лейтенант
29.01.1891—23.07.1897
Федоров Яков Дмитриевич генерал-майор
28.08.1897—02.10.1899
Мединский Виктор Юлианович генерал-лейтенант
17.10.1899—12.03.1905
Гескет Сергей Данилович генерал-майор
12.03.1905—02.01.1908
Галкин Александр Семенович генерал-лейтенант
02.01.1908—01.02.1911
Одишелидзе Илья Зурабович генерал-лейтенант
09.11.1911—1914
Лыкошин Нил Сергеевич генерал-майор
1914—1917

Тұрғындары[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, 1887-1888 жылдары Самарқан уезінде 254195 халықтың ішінде өзбектер 186532 адамды (яғни халықтың 73%) құраса, қалған тұрғындары тәжіктер, орыстар, арабтар, ирандықтар және т.б. болды[1].

1897 жылы Самарқан, Қаттақорған, Хожант және Жызақ уездері кіретін Самарқан облысының халқы 860 021 адам (472 443 еркек және 387 578 әйел), оның ішінде 135 313 адам (75 289 еркек және 60 02 әйел) қалаларда тұрды[2]. Самарқан облысы Ресей империясындағы Түркістан өлкесінің ең тығыз қоныстанған аймағы болды.

1897 жылғы мәліметтер бойынша Самарқан облысы халқының ана тілі бойынша үлестірім мынадай болды: өзбек – 507 587, тәжік – 230 384, қырғыз-қайсақ – 63 091, сарт – 18 073, великорусс, малорусс және белорус – 14 006, парсы – 1723, поляк – 1531, яһуди-тәжік – 1312, татар – 460, неміс – 440, армян – 370, қалғандары – 770.

Самарқан қаласының халқы 1897 жылы 55 128 адамды құрады. 1897 жылғы жағдай бойынша Самарқан қаласы халқының ана тілі бойынша үлестірім мынадай болды: тәжік – 36 845, великорусс, малорусс және белорус – 8 393, өзбек – 5 506, яһуди-тәжік – 1 169, поляк – 1 072, парсы – 866, неміс – 330, сарт – 287, татар – 165, армян – 159, қашғар – 77, қырғыз-қайсақ – 43, қалғандары – 198.

Уез өзбектер тәжіктер қырғыз-қайсақтар сарттар орыстар
Жалпы облыс 59,0 % 26,8 % 7,3 % 2,3 % 2,1 % 1,5 %
Жызақ 65,2 % 2,2 % 23,1 % 7,6 %
Қаттақорған 90,9 % 7,2 %
Самарқан 67,6 % [3] 19,8 % ... 2,4 %
Хожант 33,3 % 50,9 % 6,2 % 7,8 % 1,2 %

Сілтеме[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. 1887-1888 жылдардағы Самарқан облысының статистикасына арналған материалдар жинағы. 1 шығарылым. Самарқан, 1890, б. 249-250
  2. Демоскоп Weekly — 1897 жылғы Ресей империясы халқының жалпы санағы. Самарқан облысы, барлығы
  3. 1897 ж. Ресей империясының бірінші жалпы халық санағы. LXXXIII. Самарқан облысы. Спб., 1905, с. V-VI