Сан-Франсиску (өзен)

Сан-Франсиску
порт. Rio São Francisco
Сипаттамасы
Ұзындығы	2830 км
Су алабының; ауданы	641 000 км²
Су ағысы
Бастауы	Канастра таулары
• Координаттары	20°14′06″ с. е. 49°02′20″ ш. б. / 20.23500° с. е. 49.03889° ш. б. (G) (O) (Я) (T)
Сағасы	Атлант мұхиты
• Биіктігі	0 м
• Координаттары	1°43′43″ с. е. 46°26′33″ ш. б. / 1.72861° с. е. 46.44250° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 1°43′43″ с. е. 46°26′33″ ш. б. / 1.72861° с. е. 46.44250° ш. б. (G) (O) (Я) (T)
Орналасуы
Ел	Бразилия
Аймақ	Солтүстік-Шығыс аймақ
Ортаққордағы санаты: Сан-Франсиску

Сан-Франсиску (порт. Rio São Francisco) — Бразилиядағы өзен. Бұл Оңтүстік Америкадағы төртінші үлкен өзен жүйесі және толығымен Бразилияда орналасқан ең ұзын өзен. Ол Бразилия үстірті мен катинганың қуаң саванна белдеуін кесіп өтеді. Өзеннің ұзындығы 2830 км, ал бассейнінің ауданы шамамен 641 000 км².

Гидрография

Сан-Франциску Бразилия үстіртінің ортасындағы, ең биік бөлігіндегі Серра-да-Канастра тау жотасынан бастау алады, оның жоғарғы ағысында ол турбулентті, қарқынды, әдетте таулы сипатқа ие. Орта ағысында өзен Атлант мұхитының жағалауына параллель кең аңғарда ағып жатыр. Кабробо қаласынан кейін өзен күрт оңтүстік-шығысқа бұрылып, жағалаудағы жоталарды жарып өтіп, Атлант мұхитына қарай көптеген шоңғалдар мен Паулу Афонсу сарқырамасын құрайды, биіктігі 81 м-ге жетеді.

Өзен ағынының күрт ауытқуымен сипатталады, өйткені оның бассейнінің көп бөлігі жазғы жаңбыр жауатын құрғақ аймақта орналасқан, сондықтан су тасқыны кезеңінде су деңгейі 6-7 м көтеріледі. Қыста құрғақшылық және қыста су аз болады. Барра қаласының маңындағы судың орташа шығыны 3000 м³/с құрайды. Жаңбырлы маусымда Вельяс өзеніне (Пирапора қаласы) құйылған жерден Жуазейру қаласына дейін Паулу-Афонсу сарқырамасына дейін, содан кейін сағасына дейін кеме жүзеді. Қазіргі уақытта ағын үш су қоймасының құрылысымен реттеледі: Трес-Мариас (1961), Собрадиньо және Итапарика. Паулу-Афонсу сарқырамасының үстінде екі қуатты су электр станциясы салынды.^[1]

Бастауы және сағасы

Сан-Франциску өзенінің бастауы Минас-Жерайс штатында орналасқан. 2002 жылға дейін Сан-Франциску өзенінің көзі Минас-Жерайс штатында, Сан-Рок-де-Минас муниципалитетіндегі Серра-да-Канастра ұлттық паркінің жоғарғы бөлігінде деп есептелді. Сан-Франциску және Парнаиба (Codevasf) аңғарларын дамыту жөніндегі компания жүргізген зерттеулердің арқасында 2002 жылы Сан-Франциску өзенінің бастауы шын мәнінде Самбура өзені екені анықталды. Сонымен, тарихи қайнар көзі Серра-да-Канастрада, ал географиялық көзі Самбура өзені.

Сан-Франциско өзенінің сағасы Алагоас пен Серджип Алагоас пен Сержип штаттары арасында орналасқан. Үш мың шақырымнан кейін өзен Атлант мұхитына құяды.^[2]

Негізгі салалары

Негізгі салалары: Пара, Параопеба, Вельяс, Жекитаи, Риу-Верди-Гранди (оң жақта), Индая, Боррашуду, Абаэте, Паракату, Урукуя, Кариньянья, Корренти, Риу-Гранди (сол жақта).^[3]

Өзен бойына орналасқан қалалар

Өзеннің бойында (төмен қарай) Пирапора, Сан-Франциску, Жануария, Бон-Жезус-да-Лапа, Петролина, Жуазейру, Проприя, Пенеду қалалары орналасқан.

Климат және ауа райы

Солтүстігінде субэкваторлық, оңтүстігінде субтропиктік. Жылдық орташа температура: +20°С.^[4]

Фаунасы

Сан-Франциску өзенінде ихтиофаунаның алуан түрі бар, олардың ішінде пираруку – әлемдегі ең ірі тұщы су балықтарының бірі, ұзындығы 3 м, салмағы 200 кг-ға дейін жетеді. Сондай-ақ өзен суларында пиранья, сазан, барбадо, паку, тамбаки, тұқылардың әртүрлі түрлері, жайын және харациндер кездеседі.^[5]

Туризм

Сан-Франциску өзені де көптеген туристерді тартады. Оның әдемі пейзажы мен ерекше табиғаты оларды серуендеу үшін тамаша орынға айналдырады. Көптеген туристер сонымен қатар өзен мен оның айналасының керемет көріністерін тамашалау үшін өзен круиздерін таңдайды. Сан-Франциску өзеніне баратын ең танымал орындардың бірі — Алькатрас аралы. Бұл арал өзінің тарихымен, оның ішінде бұрын болған әйгілі түрмемен танымал. Қазір Алькатрас ұлттық саябақ болып табылады, өзінің ерекше сәулеттік құрылымдарымен және қала мен өзеннің панорамалық көріністерімен көптеген туристерді тартады.^[6]