Сапропелиттер

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту

Сапропелиттер[1] (грекше sapros — шіріген және pelos — балшық, тұнба) — қатты, жанғыш пайдалы қазбалар.

  • Сапропелиттер — қарапайым жәндіктер мен өсімдіктер қалдықтарының ауа бармайтын ашық және тұйық су алаптарында шоғырлануынан түзілген қазба көмірлер тобы.
  • Минералдық құрамы саз, құм және суда еріген Ca, Fe, Mg қосылыстарынан тұрады.
  • Өзгеріске ұшырамаған сапропельдің түсі қоңыр, қоңыр-сұр, қара;
    • қолға майлы, сынымы жартылай бақалшақты.
  • Элементтік құрамы: C (52 — 60%), H (6 — 7,5%), N (3,5 — 4,8%).
  • Басты түрлері: сазды, әкті, диатомды, ірі детритті және ұсақ детритті сапропельдер.
  • Сапропелиттер құрамы, органикалық материалдың ыдырауы мен өзгеруіне қарай нағыз сапропелиттер, сапропелит-гумит, және гумит-сапропелит (касьянит-богхед, кеннель-богхед, черемхит) болып бөлінеді.
  • Нағыз cапропелиттер альгинит тобынан, кейде богхед, сапроколлит түрлерінен тұрады.
  • Сырт бейнесі күңгірт, шала күңгірт; көмірленуі қоңыр, сұрғылт қара болады.
  • Сапропелит-гумитте гелифтенген микрокомпоненттер басым, оның 25%-ы балдырлар.
  • Түсі күңгірт қара, сұрғылт қара.
  • Гумит-сапропелиттің құрамында 25 — 50%-дай альгинит, 20% липтинит, 75%-ға жуық витринит болады.
  • Сапропелиттердің барлық қазба түрлері ұшпа заттар мен бастапқы қара майдың жоғары шығымдылығымен, cутектің жоғары мөлшерімен, қызу бөлгіштігінің жоғарылығымен ерекшеленеді.
  • Сапропелиттер әр түрлі көміржаралу дәуірлеріндегі түзілімдерде белгілі.[2]

Дереккөздер

[өңдеу | қайнарын өңдеу]
  1. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—Алматы: "Мектеп" баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2
  2. Қазақ Энциклопедиясы, 7 том