Сарапшылар кеңесі
| Сарапшылар кеңесі مجلس خبرگان رهبری | |
 Иран елтаңбасы | |
| Мемлекет | |
|---|---|
| Түрі | |
| Сайлану мерзімі |
8 жыл[1] |
| Басшылығы | |
| Спикері |
Мұхаммед Әли Мовахеди Кермани |
| Бірінші орынбасары |
Хашем Хосейни Бушехри |
| Екінші орынбасары |
Әлиреза Арафи |
| Құрылымы | |
|
| |
| Фракциялары |
Фракциясы бойынша
|
| Сайлауы | |
| Дауыс беру жүйесі |
|
| Соңғы сайлауы | |
| Жиналыс залы | |
|
| |
| Штаб-пәтері | |
Сарапшылар кеңесі (парсы: مجلس خبرگان رهبری, Majles-e Khobregān-e Rahbarī, «Басшылық сарапшылары кеңесі») — Иран жоғарғы көсемін тағайындауға, бақылауға және қызметінен босатуға өкілетті кеңесші орган.[2][3] Ассамблея 88 мүшеден тұрады, олар халық тарапынан тікелей сегіз жылдық мерзімге сайланады. Кеңес мүшелігіне кандидаттардың бәрін де Сақшылар кеңесі тексереді.[4]
Сарапшылар кеңесіне 88 мұжтаһид кіреді.[5][6] Олар таңдаулы кандидаттар тізімінен[7] 8 жылға тікелей[8] сайланады.[5][6] Мүшелер саны 1982 жылы 82 болса, 2016 жылдан бері 88. Қазіргі заңдарға сәйкес кеңес алты ай сайын кемінде екі рет жиын жасайды.[9][10] Сақшылар кеңесінің жартысын Жоғарғы көсем жеке өзі тағайындайды. Бұл жүйе бірнеше рет дауға әкелді; оппозицияшыл, я реформашыл кандидаттар сирек кездеседі.[11]
Иран Конституциясының 111-бабына сәйкес, «кез келген жағдайда Көсем өзінің конституциялық міндеттерін орындауға қабілетсіз болып қалса немесе 5 және 109-баптарда көрсетілген талаптардың бірін жоғалтса, не оның бастапқыдан осы талаптардың кейбіріне ие болмағаны анықталса, ол қызметінен босатылады».[12]
Ирандағы соғыс барысында, нақтырақ айтқанда 2026 жылғы 3 наурызда АҚШ пен Израиль Сарапшылар кеңесінің Қом қаласындағы ғимаратына әуеден соғып жіберді.[13]
Төрағалар тізімі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Сарапшылар кеңесінің төрағалар тізімі:
- 1983–2007: Әли Мешкини
- 2007–2011: Әли Акбар Хашеми Рафсанджани
- 2011–2014: Мұхаммед-Реза Махдави Кани
- 2015–2016: Мұхаммед Язди
- 2016–2024: Ахмед Джаннати
- 2024–: Мұхаммед Әли Мовахеди Кермани
Құзыреті
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Сарапшылар кеңесі Жоғарғы көсемге ешқашан да күмән көрсетпеген, лауазымынан ешқашан босатпаған.[14] Мамандар пікірінше, Әли Хаменеидің ұзаққа созылған билігі барысында Сарапшылар кеңесі де-факто өкілеттігінен айырылып, салтанатты ғана органға айналып кетті.[15][16][17][18] 2015 жылы Хаменеи тағайындаған Иранның сол кездегі Жоғарғы сотының төрағасы Садық Лариджани Кеңестің Хаменеи іс‑әрекетін қадағалауы конституцияға сай емес деді.[19]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Nohlen, Dieter; Grotz, Florian; Hartmann, Christof "Iran". Elections in Asia: A Data Handbook. Vol. I. — Оксфорд университетінің баспасы, 2001. — Б. 64. — ISBN 0-19-924958-X.
- ↑ Иран Конституциясы, 107-бап
- ↑ Иран Конституциясы, 111-бап
- ↑ Rafsanjani breaks taboo over selection of Iran's next supreme leader (ағыл.) (14 December 2015). Тексерілді 17 желтоқсанның 2016. Мұрағат көшірмесі 18 желтоқсанның 2016 Wayback Machine мұрағатында
- 1 2 (Конституцияның 108-бабын көріңіз)
- 1 2 Prof. Dr. Axel Tschentscher, LL.M. ICL – Iran – Constitution (ағыл.). servat.unibe.ch. Тексерілді, 6 сәуір 2018. Мұрағат көшірмесі 21 тамыздың 2018 Wayback Machine мұрағатында
- ↑ Elections in Iran: The great candidate cull: Choose any candidate you like—after the mullahs have excluded reformers (ағыл.) (20 February 2016). Тексерілді 20 ақпанның 2016.
- ↑ Understanding Iran's Assembly of Experts (ағыл.). Тексерілді, 28 шілде 2012. Мұрағат көшірмесі 30 маусымның 2007 Wayback Machine мұрағатында
- ↑ Мұрағатталған 9 наурыздың 2007 жылы.
- ↑ Robin Wright, The Last Great Revolution: Turmoil and Transformation in Iran, Alfred A. Knopf, 2000
- ↑ Edwards, Christian Who’s running Iran now that the supreme leader is dead? (ағыл.). CNN. (1 наурыз 2026). Тексерілді, 2 наурыз 2026.
- ↑ Assembly of Experts (ағыл.). UANI. Тексерілді, 25 ақпан 2026.
- ↑ Ravid, Barak Israel bombs council choosing Iran's next supreme leader, official says (ағыл.). Axios. (3 наурыз 2026). Тексерілді, 3 наурыз 2026.
- ↑ Borden, Emma Everything you need to know about Iran's Assembly of Experts election (ағыл.). The Brookings Institution. (9 ақпан 2016). Тексерілді, 31 наурыз 2016. Мұрағат көшірмесі 22 сәуірдің 2016 Wayback Machine мұрағатында
- ↑ Myths and Realities of Iran's Parliamentary Elections (ағыл.). The Atlantic. (23 ақпан 2016). Тексерілді, 26 ақпан 2017. Мұрағат көшірмесі 16 ақпанның 2017 Wayback Machine мұрағатында
- ↑ Anomalies in Iran's Assembly of Experts Election – The Washington Institute for Near East Policy (ағыл.). Washingtoninstitute.org. (22 наурыз 2016). Тексерілді, 26 ақпан 2017. Мұрағат көшірмесі 17 тамыздың 2016 Wayback Machine мұрағатында
- ↑ The Islamic Republic Before and After the 2009 Elections (ағыл.). Payvand.com. Тексерілді, 26 ақпан 2017. Мұрағат көшірмесі 4 ақпанның 2017 Wayback Machine мұрағатында
- ↑ Archived copy (ағыл.). Әл-Жазира телеарнасы. Тексерілді, 3 маусым 2017. Мұрағат көшірмесі 4 ақпанның 2017 Wayback Machine мұрағатында
- ↑ Controversy in Iran Surrounding the Supervision of the Supreme Leader's Performance. ASHARQ AL-AWSAT. (15 желтоқсан 2015). Тексерілді, 1 шілде 2016. Мұрағат көшірмесі 25 маусымның 2016 Wayback Machine мұрағатында