Сағыз өзені

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
(Сағыз (өзен) бетінен бағытталған)
Jump to navigation Jump to search

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Сағыз (айрық) деген бетті қараңыз.

Сағыз өзені
Сипаттамасы
Ұзындығы 511 км
Су алабының
ауданы
19 400 км²
Су алабы Каспий теңізі
Су ағысы
Бастауы Мұғалжар тауы
 • Координаттары 48°34′ с. е. 56°06′ ш. б. / 48.567° с. е. 56.100° ш. б. / 48.567; 56.100 (G) (O) (Я) (T)
Сағасы Каспий теңізіне 60-70 км жетпей жерге сіңіп кетеді
 • Орналасқан жері Тентексор тұсы
 • Координаттары 47°35′ с. е. 53°30′ ш. б. / 47.583° с. е. 53.500° ш. б. / 47.583; 53.500 (G) (O) (Я)Координаттар: 47°35′ с. е. 53°30′ ш. б. / 47.583° с. е. 53.500° ш. б. / 47.583; 53.500 (G) (O) (Я) (T)
Орналасуы
Ел Қазақстан
Аймақ Ақтөбе, Атырау облыстары

Сағыз - Каспий алабындағы өзен.

Географиялық орны[өңдеу]

Ақтөбе, Атырау облыстары жерімен ағады. Ұзындығы 511 км. Су жиналатын алабы 19,4 мың км2.

Бастауы[өңдеу]

Мұғалжар тауының батысынан (Байсары тауынан) басталып, Каспий теңізіне 60-70 км жетпей Тентексор тұсындағы Бер төбекшіктерінде (Атырау облысы Мақат ауданы) жерге сіңіп кетеді.

Гидрологиясы[өңдеу]

Жоғарғы ағысында арнасы тік жарлы, тар, ортаңғы ағысында аңғары 5 -15 км-ге дейін кеңейеді. Төменгі ағысындағы аңғары енсіз. Ұзындықтары 10 км-ден аспайтын 100-ге жуық саласы бар. Ірілері: Дауылды, Ащысай, Ноғайты, Топырақшашты, Жарлы, Мұқыр, Бұрмасай. Жауын-шашын суымен толығады. Жауын-шашын көп жылдары Каспий теңізіне дейін жетеді. Наурызсәуір айларында тасиды. Суы көктемде тұщы, жазда кермек. Ауыз суға жарамды. Жылдық орташа су ағымы Сағыз темір жол стансасы тұсында 3,2 м³/с, орташа ең үлкен көрсеткіш - 4 5 м3/сек, орташа жылдық ағын 118 млн. м3, төменгі ағысында, Тентексор елді мекенінің тұсындағы құмға сіңіп жойылатын жерінде, ағынының көлемі 30-40 млн. м3-ге дейін азаяды. Каспий маңы өзен-көлдерінің көпшілігі сияқты, Сағыздың суы да минералданған: суы мол кезеңде оның минералдану дәрежесі 700-900 мг/л т, су деңгейінің төмендеуі кезеңдері аралығында 2000 мг/л-ге дейін жетеді. Жылына Сағыз 300 мың т тұз алып өтеді. Тұздың осыншама көп мөлшерде болуы өзен түбінің, өзен түбі суының және төңірегіндегі топырақтың тұздануына әкеліп соқтырады. Жазда Сағыз өзенінің суы ауызсу ретінде пайдалануға да, мал суаруға да жарамсыз, ашқылтым. Тек қана кектемгі су тасу кезінде және жаздың алғашқы айларында суы әжептәуір тұщыланады. [1] [2]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақ энциклопедиясы, 7 - том
  2. Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1