Сикхтер (халық)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Сикхтер
Two Sikhs.jpg
Бүкіл халықтың саны

25 млн.

Ең көп таралған аймақтар
 Үндістан

22,6 млн.

 Канада

455 000

 Ұлыбритания

423 200

 АҚШ

250 000

 Аустралия

72 300

 Пәкістан

20 000

Тілдері

пенджаби тілі

Діні

сикхизм

СикхтерҮндістанда тұратын халық, сикхизмнің ізбасарлары.[1] Жалпы саны 25 млн. Үндістандағы саны 22,6 миллион адамды құрайды. (2011, санақ), оның 75%-ға жуығы Пенджабта (2001). Олар сондай-ақ Канадада 455 мың адам (2011), Ұлыбританияда 423,2 мың адам (2011), АҚШ-та 250 мыңға жуық адам, Аустралияда 72,3 мың адам (2011), Пәкістанда 20 мың (2007) адам тұрады және т.б.[2]

Тілі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Үнді арий тобының үндіеуропалық отбасының пенджаби тілінде сөйлейді.[3]

Діні[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Сикхтердің діні – сикхизм – индуизм мен ислам ортасында пайда болған, бірақ басқа діндер сияқты емес және сабақтастықты мойындамайтын тәуелсіз дін. Қазіргі уақытта сикхтер гурулар белгілеген және Хелсаның жетекші қағидалары ретінде белгіленген құндылықтарды ұстануды жалғастыруда. Қызмет көрсету ұғымы ерекше құрметке ие. Бүкіл Үндістанда және бүкіл әлемде сикх лангарлары науқастар мен кедейлерді тамақпен қамтамасыз етеді. Сикхтер ауруханалар және басқа да осыған ұқсас мекемелер арқылы мұқтаж жандарға көмектеседі. Ал мұның барлығының негізі – күнделікті өмірдегі әділ өмір және гурдварадағы дұғалар.

Кәсібі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Үнді сикхтары ауыл шаруашылығында жұмыс істейді, 2001 жылғы Үндістанның санағы Пенджабтың жұмыс істейтін халқының 39 пайызы осы секторда жұмыс істейтінін көрсетті.

Өмір салты[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Бала дүниеге келгенде болашақта тәтті өмірді болжайтын ырым дереу жасалады - сәбидің аузына қылыштың ұшынан бір тамшы бал тамызады. Бірнеше күннен кейін жаңа туған нәрестеге ат қою рәсімі өтеді. Ғибадатханада жамағаттың қатысуымен салтанатты дұға қызметі өтеді. Салтанатты рәсімнен кейін барлық қатысушыларға сыйлық беріледі.

Сикх

Үндістандағы сикхтер 1909 жылы сикх әдісімен заңдастырылған некелерді жасайтын арнайы заңның қабылдануын қамтамасыз етті. Заң бойынша туыстар некеге тұрмайды, дәстүр бойынша қалыңдыққа құда түсушілер жіберіледі. Барлық құдалар құрметтеп қарсы алады, егер ұсыныс қабылданса, күйеу жігітке сыйлық ретінде тәттілер мен қанжар («кирпан») жіберіледі. Қалыңмал берілмейді.

Қайтыс болған жағдайда барлық туыстары қайтыс болғандардың төсегінің басына жиналады. Оларда жылау, жоқтау, өкіну және басқа эмоцияларға тыйым салынады. Аяулы жанның рухына жұрт дұға етеді. Марқұмның денесі елді мекеннен алыс жерде, су қоймасының жағасында өртеу үшін орын ұйымдастырып, кремацияланады. Рәсім дұғалармен, содан кейін ас берумен жалғасады. Сикхтер ескерткіштер орнатпайды.[4]

Сикхтердің өзіндік ерекшелігі әсіресе ерлердің киімінде айқын көрінеді. Олар лунги мен шалбар, жейде, жилет, сәлде (пагри) киеді, шашын кеспейді және сақалын қырмайды. Сикхтер әрқашан екі нәрсені алып жүреді: қанжар (немесе қылыш) және білезік, шаштарын сәлде астына ағаш тарақпен түйрейді.[5]

Көптеген сикхтер вегетариандықтар болып табылады, оларға ет жеуге рұқсат етілгенімен, олар жануарларды өлтіру әдістерін тым қатыгездік деп санайтындықтан, әдетте оны жемеуге тырысады. Үнділердің наным-сенімдерін құрметтейтіндіктен сиыр етін сирек жейді. Сикхтардың сенімі кез келген есірткіні (медициналық препараттарды қоспағанда), темекі мен алкогольді қолдануды құптамайды.[6]

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Сикхи (народ) https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1627202
  2. Большая российская энциклопедия https://bigenc.ru/ethnology/text/3661525
  3. Сикхи. Национальность, религиозная принадлежность или образ жизни https://dzen.ru/media/history_this_was/sikhi-nacionalnost-religioznaia-prinadlejnost-ili-obraz-jizni-617ec2e337991a2d22029f40
  4. Сикхи в Индии. https://touristam.com/sikhi-v-indii.html
  5. народы мира / Сикхи http://www.etnolog.ru/people.php?id=SIKH
  6. Жизнь сикха: сикхизм в наши дни https://sitekid.ru/kultura_i_iskusstvo/religiya/zhizn_sikha_sikhizm_v_nashi_dni.html