Слэйвилер
| Слэйвилер | |
| ағылш. Slavey | |
 | |
| Бүкіл халықтың саны | |
|---|---|
|
4 000 | |
| Ең көп таралған аймақтар | |
| Тілдері | |
| Діні | |
Слэйвилер (ағылш. Slavey) — Канададағы Солтүстік Атапаск тобындағы үндіс халқы (Солтүстік-Батыс территориясы, Британдық Колумбия және Альберта провинциялары). Саны 4 мың адам.
Тілі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Олар слэйви-хэйр диалектісінің (3 мың адам) субдиалектілерінде сөйлейді. Осы тілдің басқа диалектілерінде (хэйр, беарлейк, маунтин) сөйлейтіндер де кейде өзін-өзі «слэйви» деп атайды. Ұлтаралық қарым-қатынас үшін ағылшын тілін пайдаланады.
Діні
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Слэйвилер — католиктер мен протестанттар (англикандар).[1]
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Жалпы өзін-өзі атау және этникалық өзін-өзі тану болған жоқ. ХХ ғасырда ағылшын тілінде «слэйви» атауы қолданылады. 1970 жылдардың аяғында Аппер-Хей-Ривер аймағында «дене-тха» атауын қабылдады ("денедха" — слэйви тіліндегі "Нағыз адамдар").
1789 жылдан бастап еуропалықтармен байланыс (А.Маккензидің саяхаты) орнады. XVIII—XIX ғасырлардың соңында слэйви аумағында ағылшын сауда бекеттерінің желісі ("бекіністер") орналастырылды. ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың басында — миссионерлердің қызметі және слэйви христиандандыру орын алды. ХХ ғасырдың басына дейін слэйвидің дәстүрлі материалдық мәдениетінде (ХХ ғасырдың ортасына дейін және әлеуметтік ұйым) көп өзгеріс болғанн жоқ. Тас құралдарын жасау XIX ғасырдың соңына дейін жалғасты. XIX ғасырдан бастап топтардың маусымдық жиындары Рождество мен Пасхаға арналған сауда бекеттері мен миссияларында өткізіле бастады.
Слэйвидің ақ нәсілділермен қарым-қатынасы, олардың өмірін қолдау үндістерге байланысты, тек бейбіт болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде аң терісінің бағасының көтерілуімен аң аулау кеңінен таралып, слэйви сатып алынған тауарларды кеңінен пайдалана бастады. ХХ ғасырдың екінші жартысында коммуникациялар мен мемлекеттік әлеуметтік бағдарламалардың дамуымен, олар тауар-ақша қатынастарына қатысады, мотонарттарды, моторлы қайықтарды және басқа да заманауи құралдарды пайдаланады. 1960 жылдардың аяғынан бастап слэйвидің өз аумағын бақылау үшін күресі күшейе түсті.[2]
Тұрмыс салты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Негізгі әлеуметтік-экономикалық бірлік экзогамдық жергілікті топ болды (10-20 адам). Бүкіл олжа топ ішінде бөлінді. Жазда топтар су айдындарына 200-250 адамнан тұратын лагерьлерде жиналды. Кландық ұйым болған жоқ. Неке қиюды таңдау еркін болды, Форт Нельсон аймағында матрилокальды неке басым болды. Левират, сорорат, әпке алмасу және полигиния белгілі.
Тұрғын үйлердің екі түрі бар: конустық — бұлан терісімен жабылған (типиге ұқсас) және бөрене қабырғалары бар аласа ұзынша, шырша бұтақтарынан жасалған төбесі бар үй.
Киімдері бұлан терісінен тігілген. Ер адамдар беттеріне татуировка жасап, мұрнын тескен.
Тамақтарын, кейде балшықпен қапталған, сонымен қатар ағаш қабығынан тоқылған су өткізбейтін ыдыстарда пісірді.[3]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017. Тексерілді, 9 тамыз 2025.
- ↑ В.А.Тишков Дүние жүзіндегі халықтар мен діндер. Энциклопедия. — Москва: Үлкен Ресей энциклопедиясы, 1999. — Б. 493. — 930 б. — 100 000 таралым. — ISBN 5-85270-155-6.
- ↑ Әлем халықтары/Слэйвилер. Тексерілді, 9 тамыз 2025.
