Сморгонь

Сморгонь
	Қала
	Сморгонь
	белар. Смарго́нь
Ту	Логотипі
Әкімшілігі
Ел	Беларусь
Облыс	Гродно облысы
Аудан	Сморгонь ауданы
Тарихы мен географиясы
Координаттары	54°29′01″ с. е. 26°24′00″ ш. б. / 54.48361° с. е. 26.40000° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 54°29′01″ с. е. 26°24′00″ ш. б. / 54.48361° с. е. 26.40000° ш. б. (G) (O) (Я)
Құрылған уақыты	1503
Алғашқы дерек	1503
Бұрынғы атаулары	Смургони
Қала статусы	1904
Жер аумағы	21,45 км²
Орталығының биiктігі	150 м
Уақыт белдеуі	UTC+3:00
Тұрғындары
Тұрғыны	34 564 адам (2026)
Сандық идентификаторлары
Телефон коды	+375 1592
Пошта индексі	231000, 231041-231045
	Сморгонь Сморгонь
	Сморгонь шекарасы
	Ортаққордағы санаты: Сморгонь

Сморгонь (белар. Смарго́нь) — Беларусь Республикасының Гродно облысындағы қала. Сморгонь ауданының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Сморгонь қаласының халқы 34 564 адамды құрады.^[1]

Географиялық сипаттамасы

Қала Минск қаласынан солтүстік-батысқа қарай 110 км және Гродно қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 260 км жерде Оксна өзені мен оның саласы Гервятка өзенінің бойында орналасқан. Қала арқылы P63 (Борисов - Вилейка - Ошмяны), P95 (Лынтупы - Свир - Сморгон - Крева - Гольшаны) және P106 (Молодечно - Сморгон) тас жолдары өтеді. Қала Минск-Вильнюс теміржол желісінде орналасқан.^[2]

Тарихы

Сморгонь қала ретінде алғаш рет 1503 жылы аталған. Бес ғасырлық тарихында Сморгон Зенович, Радзивилл және Пржездецкий отбасыларына тиесілі болды. 1503 жылы мұнда әулие Михаил мен Алексейге арналған ағаш шіркеу салынды, 1590 жылы қалада қағаз фабрикасы, мектеп және аурухана жұмыс істей бастады. 1628 жылы Анна София Зеновичтің Альбрехт Владислав Радзивиллмен үйлену тойының нәтижесінде Сморгонь шамамен 170 жылға Радзивилл отбасының иелігіне өтті.

Польша-Литва Достастығының үшінші бөлінуінің нәтижесінде Сморгонь Ресей империясының құрамына кірді. Сморгонь дәстүрлі түрде тоқаштардың отаны болып саналады. XVII-XIX ғасырларда Сморгонда тоқаш өндірісі кең тарады, ал XIX ғасырда жергілікті өнімдер Беларусьте және одан тыс жерлерде кеңінен танымал болды. XIX ғасырдың аяғында қала былғары және аяқ киім өнеркәсібінің ірі орталығына айналды.

1904 жылы 6 шілдеде Сморгонь қала мәртебесін алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1915-1918) қала орыс-герман майданында болды, нәтижесінде ол толығымен дерлік қирады. 1919 жылы 1 қаңтарда Сморгонь Беларусь КСР құрамына кірді. 1920 жылы ол Орталық Литваның, ал 1922 жылы Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы қыркүйекте Сморгонь қайтадан Беларусь КСР құрамына кірді, онда 1940 жылы аудан орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 25 маусымынан 1944 жылдың 5 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды.^[3]

1960 жылы 20 қаңтарда Сморгонь және Сморгонь ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1986 жылы 24 наурызда облыстық бағыныстағы қала болды.

Экономикасы және инфрақұрылымы

1970 жылдардың ортасында Сморгонь оптикалық станок жасау зауытының құрылысы басталды. Алайда, Кеңес Одағының ыдырауы бұл жоспарлардың жүзеге асырылуына кедергі келтірді. Қазіргі уақытта Беларусьтегі ең ірі зауыт өз қуатының тек 30%-ында жұмыс істейді. 2009 жылы компания мәртебесі республикалық унитарлық кәсіпорыннан ашық акционерлік қоғамға өзгертілді.
Сондай-ақ, қалада Сморгонь сүт өнімдері, Сморгонь нан зауыты, «ХаЛес» жеке кәсіпорны және басқа да ірі кәсіпорындар бар.

8 мектепке дейінгі білім беру мекемесі, балабақша мен бастауыш жалпы білім беретін мектепті біріктіретін оқу-педагогикалық кешен, 7 жалпы білім беретін орта мектеп, гимназия, мектеп-интернат, кешенді кешкі орта мектеп және мектепаралық оқу-өндірістік орталық, Сморгонь мемлекеттік колледжі бар.

Көрікті орындары

Сморгонның басты көрікті жері — 1612 жылы осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі. 1921 жылы, Сморгон Польшаның құрамында болған кезде, шіркеу католиктерге қайтарылып, кейіннен кең көлемде қалпына келтірілді.

Сморгонның екінші маңызды көрнекті орны — Преображенск православиелік соборы. Бұл шіркеу 21 ғасырдың басында, бұрынғы православиелік қасиетті орындардың орнында салынған. Собор бүкіл қаланың сәулет өнерінің басым бөлігіне айналды.

Сморгонь сонымен қатар басқа да бірнеше шағын көрікті жерлермен танымал. Ерекше назар аударарлық орындар — заманауи ағаштан жасалған православиелік капелла, тас жол жиегіндегі капелла және 20 ғасырдың басында салынған теміржол вокзалы. Сморгонда сонымен қатар 19 ғасырдың аяғынан қалған, бірнеше сақталған тұрғын үй және әкімшілік ғимараттар бар, оларды тарихи ғимараттар санатына жатқызуға болады және қаланың кішігірім көрікті жерлерінің қатарына жатады.^[4]