Сулақ (өзен)
| Сулақ | |
|---|---|
| құм. Сувлакъ, Къой сув, авар. Сулахъ | |
 2020 жылдың қыркүйегінде Ново-Зубутли ауылының маңындағы Сулақ өзенінің орта ағысындағы аңғар | |
| Сипаттамасы | |
| Ұзындығы | 169 км |
| Су алабының ауданы |
15 200 км² |
| Су шығыны | 176 м³/с |
| Су ағысы | |
| Бастауы | Авар Қойсу мен Анди Қойсу өзендерінің қосылуы |
| • Биіктігі | 355 м |
| • Координаттары | 42°47′27″ с. е. 46°47′46″ ш. б. / 42.79083° с. е. 46.79611° ш. б. (G) (O) (Я) |
| Сағасы | Каспий теңізі |
| • Орналасқан жері | Сулақ к. (Дағыстан) |
| • Биіктігі | −28 м |
| • Координаттары | 43°15′16″ с. е. 47°32′54″ ш. б. / 43.25444° с. е. 47.54833° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 43°15′16″ с. е. 47°32′54″ ш. б. / 43.25444° с. е. 47.54833° ш. б. (G) (O) (Я) |
| Орналасуы | |
| |
| Ел |  Ресей
|
| Аймақ |  Дағыстан
|
| Ортаққордағы санаты: Сулақ | |
Сулақ (құм. Къой сув — «Қой Су»[1], авар. Сулахъ, дарг. Кьас — «ағысты жер»[2], шеш. Гӏой-хи[3][4]) — Ресейдің Дағыстан Республикасындағы өзен. Каспий теңізіне құяды.
Топонимиясы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]«Қойсу» деген атауы түркінің (құмықшадан) «къой сув» дегеннен шықты.
Ежелгі дереккөздерде Соана/Шуана деп аталды.
ХХ ғасырға дейін өзеннің тек сағасы ғана «Сулақ» деп аталды. Бұл гидроним де түркі (құмық) тілінен шықты: сөздің түбірі сув - «су» деген құмық сөзінен шыққан, ал лакъ (түркі тілдеріне тән) гидроформанты сөзге «өзеннің тасуы», «тасқын», «сулы», «суы бар» мағыналарын береді. Салыстыру үшін, Қатын өзенінің сол жақ саласы Сулақ-Кобу атауы сол жүйені қолдану арқылы жасалған, мұндағы сулақ «дымқыл, ылғал жер», ал кобу «сай, жыра» дегенді білдіреді.
Ихран шай өзені (Анди Қойсумен қосылуынан Сулақ пайда болатын қазіргі Авар Қойсу) туралы «Дербенднамада» шаһ Асфандияр оны «Akhar-ul-hol» деп атауды жоспарлағаны айтылады. М. Алиханов-Аварский бұл атауды «Маарул-ор» (авар. — «тау өзені») немесе «Аварул-ор» (авар. — «авар өзені») сөзінің бұрмалануы деп санады.
Географиясы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ Бамматов Б. Г., Гаджиахмедов Н. Э. Кумыкско-русский словарь (Къумукъча-орусча сёзлюк) — 2013.
- ↑ Даргинско-Русский словарь (© Х. А. Юсупов) (орыс.).
- ↑ «Чеченцы: история и современность» / Составление и общая редакция Ю. А. Айдаева — Мәскеу: Мир дому твоему, 1996. — Б. 352. — ISBN 5-87553-005-7.
- ↑ Антология «Чеченская Республика и чеченцы. История и современность» — Мәскеу: Наука, 2006. — Б. 576. — ISBN 5-02-034016-2.