Сумгайыт
| Қала | |
| Сумгайыт | |
| әз. Sumqayıt | |
 | |
| Әкімшілігі | |
|---|---|
| Ел | |
| Тарихы мен географиясы | |
| Координаттары |
40°35′30″ с. е. 49°38′23″ ш. б. / 40.59167° с. е. 49.63972° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 40°35′30″ с. е. 49°38′23″ ш. б. / 40.59167° с. е. 49.63972° ш. б. (G) (O) (Я) |
| Құрылған уақыты |
1938 |
| Алғашқы дерек | |
| Қала статусы |
1949 |
| Орталығының биiктігі |
26 м |
| Климаты |
субтропикалық |
| Уақыт белдеуі | |
| Сандық идентификаторлары | |
| Телефон коды |
+994 18 |
Сумгайыт шекарасы
| |
Сумгайыт (әз. Sumqayıt) — Әзербайжандағы қала. Елдегі үшінші ірі қала (Баку мен Гәнжәдан кейін) және халқы жағынан екінші орында. Сондай-ақ, ол Абшерондағы екінші ірі өнеркәсіп орталығы. Сумгайыт қаласының халқы 2026 жылы 280 100 адамды құрады.[1]
Географиялық сипаттамасы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Каспий теңізінің жағалауында (Абшерон түбегінің солтүстік-батысында), Бакуден солтүстікке қарай 31 км жерде орналасқан. Сумгайыттың климаты жартылай шөлді аймақ ретінде сипатталады, жазы ыстық, қысы жұмсақ. Шілде мен тамыз айларындағы орташа күндізгі температура шамамен 30-35°C, бірақ одан да жоғары көтерілуі мүмкін. Бұл кезеңде жауын-шашын сирек жауады, сондықтан ылғалдылық төмен.[2]
Тарихы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Бір болжам бойынша, қаланың атауы сол аймақ арқылы ағып өтетін Сумгайыт өзенімен байланысты. Сондай-ақ, сүйіктісіне су іздеп жүріп жоғалып кеткен Сум есімді жас жігіт туралы жергілікті аңыз бар, кейіннен оның сүйіктісі Сумның жоғалып кетуіне жұбаныш таппай, өзенге барып, «Сум қайт!» деп айқайлайды (әзербайжан тілінде «Сум, қайтып кел!» дегенді білдіреді). Осылайша, өзен Сумгайыт деп аталып, қала осы атпен аталған.
Қазіргі Сумгайыт 1938 жылы құрылып, 1949 жылы қала мәртебесін алды. Оның пайда болуы Кеңес үкіметінің Абшерон түбегінде ірі өнеркәсіптік орталық құру туралы шешімімен анықталды. Оның жылдам өсуінің негізгі факторларына мыналар кірді:
- Географиялық орналасуы: Каспий теңізінің жағалауында, Бакуден солтүстікке қарай небәрі 31 км жерде орналасуы ыңғайлы логистиканы қамтамасыз етті.
- Өнеркәсіптік саясат: Қала бастапқыда химия және металлургия өнеркәсібінің орталығы ретінде жобаланған. Мұнда құбыр прокаты зауыты және алюминий балқыту зауыты сияқты өнеркәсіптік алыптар тез арада салынды.
- Адами ресурстар: КСРО-ның түкпір-түкпірінен жастар бүкілодақтық құрылыс алаңына ағылды, бұл Сумгайытқа бейресми «Жастар қаласы» деген ат берді.
Қалыптасу кезеңінен бастап Сумгайыт моноиндустриялық қала ретінде дамыды. Оның экономикасы толығымен ауыр өнеркәсіпке бағытталған болатын. Өнеркәсіптік бағытына қарамастан, қалада мәдени өмір де жанданды. Қоғамдық орталықтар, музыка мектептері және театрлар ашылып, жас және динамикалық кеңестік қаланың ерекше атмосферасын қалыптастырды.[3]
1988 жылдың 27-29 ақпанында Сумгайытта қаланың армян халқына қарсы бүлік болды, оның құрбандары әртүрлі бағалаулар бойынша бірнеше ондаған адамнан бірнеше жүзге дейін болды.
Экономикасы және инфрақұрылымы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Бұрын Абшерон экономикалық аймағының құрамына кірді. 2021 жылдың 7 шілдесінен бастап Абшерон-Хызын экономикалық аймағының құрамына кіреді. 2011 жылы Сумгайыт химиялық өнеркәсіптік паркі құрылды.
Қалада 58 мектепке дейінгі мекеме, 52 жалпы білім беру мекемесі, 13 кәсіптік және музыкалық мектеп және Сумгаит жекеменшік түрік орта мектебі бар. Сумгаит мемлекеттік университеті бар. Сонымен қатар 40 медициналық мекеме, оның ішінде 17 аурухана, 33 емхана, оның ішінде төрт балалар емханасы, төрт жедел жәрдем станциясы, үш перзентхана және екі көз орталығы жұмыс жасайды.
Тәуелсіздік алғаннан бері Сумгайыт экологиялық жағдайын біртіндеп жақсартты, азаматтық құрылыс саласы жақсарды. Бүгінде Сумгайыт елдің ірі мәдени орталығы болып табылады. Онда театрлар (соның ішінде Әзербайжандағы жалғыз су қуыршақ театры), қоғамдық орталықтар, өлкетану мұражайы және спорт алаңдары бар. Жағалау, көптеген шайханалар, жағажайлар, саябақтар мен алаңдар туристер үшін қызықты орындардың бірі.[4]
Галерея
[өңдеу | қайнарын өңдеу]-
Сумгайыт теміржол вокзалы -
Сумгайыт алаңдарының бірі -
8-ші шағын аудан -
Сумгайыт жұма мешіті -
Сумгайыт
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ Население Сумгайыт. Тексерілді, 15 қаңтар 2026.
- ↑ Сумгаит (Сумгайыт). Тексерілді, 15 қаңтар 2026.
- ↑ История города Сумгаит. Тексерілді, 15 қаңтар 2026.
- ↑ Азия. Азербайджан. Тексерілді, 15 қаңтар 2026.
| ||||||
