Мазмұнға өту

Сутек пероксиді

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Сутек пероксиді
style=max-height:120px;
 
style=max-height:120px;
Жалпы мәліметтері
Химиялық формуласы

H2O2

Физикалық қасиеттері
Күйі

сұйық

Мольдік массасы

34,01 г/моль

Тығыздығы

1.4 г/см³

Жылу қасиеттері
Балқу t

-0,432 °C

Қайнау t

150,2 °C

Химиялық қасиеттері
Қышқылдығы (pKa)

11,75

Құрылымы
Дипольдік моменті

5,2E−30 Кл·м Д

Классификациясы
CAS нөмірі

7722-84-1

PubChem

және 22326046 784 және 22326046

EINECS нөмірі

231-765-0

SMILES
 
OO (3D-моделі)
InChI
 
InChI=1S/H2O2/c1-2/h1-2H MHAJPDPJQMAIIY-UHFFFAOYSA-N
RTECS

MX0900000

ChEBI

16240

ChemSpider

763

Егер басқаша көрсетілмесе, деректер стандартты жағдайлар (25 °C, 100 кПа) үшін беріледі.
Бұл үлгіні: көру • талқылау • өңдеу

Сутек пероксиді (сутегінің асқын тотығы) — формуласы H2O2 болатын химиялық қосылыс. Таза күйінде ол өте бозғылт көк[1] сұйықтық болып табылады; алайда төмен концентрацияларда көк түстің әлсіздігіне байланысты түссіз болып көрінеді.[2] Сутек пероксиді молекуласы асимметриялы және жоғары дәрежеде полярланған. Оның сутектік байланыстар торын түзуге бейімділігі тұтқырлықтың сумен салыстырғанда жоғары болуына әкеледі. Ол тотықтырғыш , ағартқыш зат және антисептик ретінде қолданылады, әдетте тұрмыстық мақсатта суда сұйылтылған ерітінді (массасы бойынша 3%–6%) түрінде және өнеркәсіпте жоғары концентрацияларда пайдаланылады. Концентрлі сутек пероксидін қыздырғанда жарылғыш түрде ыдырайды және зымыран техникасында монопропеллант ретінде де, тотықтырғыш ретінде де қолданылған.[3]

Сутек пероксиді — оттектің реактивті түрі және ең қарапайым пероксид, яғни оттек–оттек байланысы бар қосылыс. Ол жарық әсерінен су мен оттекке баяу ыдырайды, ал органикалық немесе реактивті қосылыстардың қатысуында жылдам ыдырайды. Әдетте ол әлсіз қышқыл ерітіндіде тұрақтандырғышпен бірге мөлдір емес бөтелкеде сақталады. Сутек пероксиді биологиялық жүйелерде, соның ішінде адам ағзасында да кездеседі. Сутек пероксидін пайдаланатын немесе ыдырататын ферменттер пероксидазалар деп аталады.

Қасиеттері

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Сутек пероксидінің қайнау температурасы 150,2 °C деп экстраполяцияланған, бұл судан шамамен 50 °C жоғары. Іс жүзінде сутек пероксиді осы температураға дейін қыздырылғанда ықтимал жарылғыш термиялық ыдырауға ұшырайды. Оны төменірек температураларда және төмендетілген қысымда қауіпсіз дистилляциялауға болады.[4]

Сутек пероксиді несепнәрмен (сутек пероксиді–несепнәр), натрий карбонатымен (натрий перкарбонаты) және басқа қосылыстармен тұрақты аддукттар түзеді.[5] Трифенилфосфин оксидімен қышқыл-негіздік аддукт кейбір реакцияларда H2O2 үшін пайдалы «тасымалдаушы» болып табылады.

Құрылымы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Сутек пероксиді (H2O2) — жазық емес молекула, (бұрмаланған) C2 симметриясы бар; бұл алғаш рет 1950 жылы Поль-Антуан Жигер арқылы инфрақызыл спектроскопия көмегімен көрсетілген.[6][7] O−O байланысы бірлік байланыс болғанымен, молекула энантиомерлер арасындағы айналу үшін транс конфигурациясы арқылы 386 см−1 (4.62 кДж/моль) және цис конфигурациясы арқылы 2460 см−1 (29.4 кДж/моль) болатын салыстырмалы түрде жоғары айналу тосқауылына ие.[8] Бұл тосқауылдар көршілес оттек атомдарының жұптаспаған электрон жұптары арасындағы итеру және екі O–H байланысы арасындағы дипольдік әсерлермен түсіндіріледі. Салыстыру үшін, этан үшін айналу тосқауылы 1040 см−1 (12.4 кДж/моль).

Екі O–H байланысы арасындағы шамамен 100° диэдрлік бұрыш молекуланы хиральді етеді. Бұл энантиомеризм көрсететін ең кішкентай әрі қарапайым молекула. Бір стереоспецификалық өзара әрекеттесулердің басым болуы рибонуклеин қышқылының бір энантиомерлік түрінің күшеюіне және соның нәтижесінде гомохиральділіктің РНҚ әлемі жағдайында пайда болуына әкелуі мүмкін деген болжам бар.[9]

Газ күйіндегі және кристаллдық күйінде сутек пероксиді молекулалық құрылымдары айтарлықтай ерекшеленеді. Бұл айырмашылық сутектік байланыс әсерімен түсіндіріледі, ол газ күйінде болмайды.[10] H2O2 кристалдары тетрагональды болып келеді және кеңістік тобы D4
4 немесе P41212.[11]

Табиғи кездесуі

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Сутек пероксиді әртүрлі биологиялық процестер нәтижесінде, ферменттер арқылы түзіледі.

Сутек пероксиді жер үсті суларында, жерасты суларында және атмосферада анықталған. Ол сондай-ақ су ультракүлгін сәуле әсеріне ұшырағанда түзілуі мүмкін.[12] Теңіз суында сутек пероксидінің мөлшері 0.5–14 мкг/л, ал тұщы суда 1–30 мкг/л болады.[13] Ауадағы концентрациясы шамамен 0.4–4 мкг/м3, ол маусым, биіктік, күн сәулесі және су буының мөлшері сияқты жағдайларға байланысты бірнеше реттік шамалар бойынша өзгеріп отырады. Ауылдық түнгі ауада оның мөлшері 0.014 мкг/м3-тен төмен, ал орташа фотохимиялық смог жағдайында 14–42 мкг/м3 болады.[14]

Биологиялық жүйелердегі сутек пероксидінің мөлшерін флуориметриялық әдіс арқылы анықтауға болады.[15]

Қолданылуы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Ағарту

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Әлемде өндірілетін сутек пероксидінің шамамен 60%-ы целлюлоза мен қағазды ағарту үшін пайдаланылады.[16] Екінші ірі өнеркәсіптік қолданылуы — натрий перкарбонаты мен натрий пербораты өндірісі, олар кір жуғыш заттарында жұмсақ ағартқыштар ретінде қолданылады. Үлгі реакция:

Na2B4O7 + 4 H2O2 + 2 NaOH → 2 Na2B2O4(OH)4 + H2O

Натрий перкарбонаты — натрий карбонаты мен сутек пероксидінің аддукты, ол OxiClean және Tide жуғыш заты сияқты өнімдердің белсенді компоненті болып табылады. Суда ерігенде ол сутек пероксиді мен натрий карбонатын бөледі.[17] Бұл ағартқыштар өздігінен тек 60 °C (140 °F) немесе одан жоғары температурада тиімді, сондықтан олар жиі ағартқыш активаторымен бірге қолданылады.

Сутек пероксиді сондай-ақ ұн ағартқышы және тіс пен сүйекті ағартқыш ретінде қолданылады.

Органикалық пероксидтерді өндіру

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Ол әртүрлі органикалық пероксидтерді өндіруде қолданылады, оның ішінде көп мөлшерде өндірілетін мысал — дибензоил пероксиді.[18] Пероксоқышқылдар, мысалы персірке қышқылы және meta-хлорпероксибензой қышқылы да сутек пероксиді арқылы алынады. Сутек пероксиді органикалық пероксид негізіндегі жарылғыш заттарды, мысалы ацетон пероксидін алу үшін қолданылған. Ол радикалдық полимерленуде инициатор ретінде пайдаланылады. Сутек пероксиді кейбір ди-күрделі эфирлермен, мысалы фенил оксалат эфирімен (cyalume), әрекеттесіп, хемилюминесценция береді; бұл құбылыс көбінесе жарық таяқшасы түрінде кездеседі.

Бейорганикалық пероксидтерді өндіру

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Бурамен реакция нәтижесінде натрий пербораты түзіледі, ол кір жуғыш заттардағы ағартқыш ретінде қолданылады:

Na2B4O7 + 4 H2O2 + 2 NaOH → 2 Na2B2O4(OH)4 + H2O

Ағынды суларды тазарту

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Сутек пероксиді кейбір ағынды суларды тазарту процестерінде органикалық қоспаларды жою үшін қолданылады. Жетілдірілген тотығу процестері кезінде Фентон реакциясы[19][20] өте реактивті гидроксил радикалы (•OH) түзеді. Бұл әдетте тұрақты болып келетін ароматты көмірсутектер немесе галогенді қосылыстар сияқты органикалық қосылыстарды ыдыратады.[21] Ол сондай-ақ ағынды сулардағы күкірт негізіндегі қосылыстарды тотықтыра алады, бұл олардың иісін азайтуға көмектеседі.[22]

Дезинфекциялаушы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Сутек пероксиді әртүрлі беттерді зарарсыздандыру үшін қолданылуы мүмкін,[23] соның ішінде хирургиялық құралдарды,[24] және бөлмелерді зарарсыздандыру үшін бу түрінде қолданылуы мүмкін.[25] H2O2 вирустарға, бактерияларға, ашытқыларға және бактериялық спораларға қарсы кең спектрлі әсер көрсетеді.[26][27] Жалпы алғанда, Грам-оң бактерияларға қарағанда Грам-теріс бактерияларға қарсы белсенділігі жоғары; алайда бұл организмдердегі каталаза немесе басқа пероксидазалардың болуы төмен концентрацияларда төзімділікті арттыруы мүмкін.[28] Төмен концентрациялар (3%) көптеген спораларға қарсы әсер етеді; жоғары концентрациялар (7–30%) және ұзақ әсер ету уақыты спораларды жою тиімділігін арттырады.[27][29]

Сутек пероксиді хлор негізіндегі ағартқыштарға экологиялық қауіпсіз балама болып саналады, өйткені ол ыдырағанда оттек пен су түзеді және АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) тарапынан антимикробтық агент ретінде қауіпсіз деп жалпы танылған.[30]

Қауіпсіздік

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Ережелер әртүрлі, бірақ сутек пероксидінің 5% сияқты төмен концентрациялар кеңінен қолжетімді. H2O2 концентрлі ерітінділері органикалық материалдармен қатты реакцияға түседі.[31] 35% дейінгі концентрациялар тек теріде «ақ» оттек көпіршіктерін (және аздап ашыту сезімін) тудырады және 30–45 минут ішінде қанмен бірге жоғалады, ал 98% концентрациясы қағазды ерітеді. Алайда 3% сияқты төмен концентрациялар да көз ішінде оттек бөлінуі себебінен қауіпті болуы мүмкін.[32]

Органикалық зертханаларда орташа және жоғары концентрациялы сутек пероксиді қолданылған кезде қауіптерге мыналар жатады:

  1. Ыдырау және қысымның жиналуы — Концентрлі ерітінділердің жабық ыдыста болуы немесе күтпеген қыздырылуы газдың тез бөлінуіне әкеліп, ыдыстың жарылу қаупін тудырады.[33]
  2. Өтпелі металдармен немесе органикалық заттармен үйлеспеушілік — Трассалық қоспалар, металл иондары немесе органикалық тотықсыздандырғыштар ыдырауды жылдамдатып немесе радикалдық реакцияларды іске қосуы мүмкін.[33]
  3. Термиялық қашу немесе өздігінен үдемелі ыдырау — Пероксид химиясында өзін-өзі үдететін ыдырау температурасы (SADT) маңызды және масштабтауды мұқият қауіпсіздік талдауынсыз жүргізуге болмайды.[33]
  4. Органикалық заттармен әрекеттескендегі тотықтырғыш қауіпі — Сутек пероксиді күшті тотықтырғыш болып табылады. Органикалық заттармен немесе жанғыш материалдармен жанасқанда өрт немесе жарылыс қаупі артады, сондықтан оны тотықсыздандырғыш заттардан бөлек сақтау қажет.[33]

Концентрациясы 40%-дан жоғары сутек пероксиді ағындары АҚШ ережелеріне сәйкес қоршаған ортаға таралса, DOT анықтамасы бойынша тотықтырғыш болып саналады. EPA бойынша қауіпті қалдықтардың (D001) хабарланатын мөлшері 45 кг, яғни шамамен 38 л концентрлі сутек пероксиді.

Сутек пероксиді салқын, құрғақ, жақсы желдетілетін жерде және жанғыш заттардан алыс сақталуы тиіс. Ол тотықтырмайтын материалдардан жасалған ыдыста (мысалы, тот баспайтын болат немесе шыны) сақталады (кейбір пластиктер мен алюминий қорытпалары да жарамды болуы мүмкін).[34] Жарықта тез ыдырайтындықтан, оны қараңғы ыдыста сақтау керек, ал фармацевтикалық түрлері әдетте жарықты өткізбейтін қоңыр бөтелкелерде болады.[35]

Сутек пероксиді таза немесе сұйылтылған түрде де бірнеше қауіп тудырады, ең бастысы — органикалық қосылыстармен жанасқанда жарылғыш қоспалар түзуі.[36] Қалыпты қысымда дистилляция жасау өте қауіпті. Ол әсіресе концентрлі күйінде коррозиялық, ал тұрмыстық деңгейдегі ерітінділер де көзді, шырышты қабықтарды және теріні тітіркендіруі мүмкін.[37] Сутек пероксидін жұту өте қауіпті, өйткені асқазанда ыдырау кезінде үлкен көлемде газ бөлініп, іштің кебуіне әкеледі. 10%-дан жоғары концентрацияны жұту өкпеде ауыр тітіркенуді тудыруы мүмкін.[38]

50 °C-та және 1,2 кПа бу қысымына байланысты сутек пероксиді буы қауіпті болуы мүмкін.[39] АҚШ NIOSH бойынша өмірге және денсаулыққа бірден қауіпті шек (IDLH) тек 75 ppm.[40] OSHA рұқсат етілген шекті мөлшерді 1.0 ppm (8 сағаттық орташа) деп белгілеген.[36] Ол ACGIH бойынша «адамға әсері белгісіз, бірақ жануарларда канцероген екені белгілі зат» ретінде жіктелген.[41] Сондықтан өндірісте үздіксіз мониторинг ұсынылады.

Жараны емдеу

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Тарихи түрде сутек пероксиді жараларды дезинфекциялау үшін қолданылған.[42]

Зерттеулерде оның жара жазылуына әсері қайшылықты: кейбірі пайдалы десе, кейбірі жазылуды баяулататынын көрсетеді.[43] Үй жағдайында қолдану әдетте ұсынылмайды.[44]

1.5–3% ерітіндісі стоматологияда дезинфекция үшін, әсіресе эндодонтиялық емдеуде қолданылады, сондай-ақ 1–1.5% концентрациясы даналық тістер қабынуын емдеуде пайдаланылады.[45]

Баламалы медицинада қолдану

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Баламалы медицина өкілдері оны эмфизема, тұмау, ЖҚТБ және қатерлі ісік сияқты ауруларға қолдануды ұсынған.[46] Алайда медициналық ұйымдар мұндай қолданулардың ғылыми дәлелі жоқ және қауіпті екенін ескертеді.

Сутек пероксиді иммундық жүйеде табиғи түрде түзіледі, бірақ қатаң бақыланатын түрде. Фагоциттер патогендерді жұтып, оларды жою үшін сутек пероксидін қолданады. Еркін сутек пероксиді тіндерге оксидативті стресс арқылы зиян келтіреді.[47]

Үлкен дозада (3%) қабылдау ауыз, тамақ және іштің тітіркенуіне әкеледі. 35% және одан жоғары концентрациялар газ эмболиясына себеп болуы мүмкін.[48] Вена ішіне енгізу бірнеше өлім жағдайларымен байланыстырылған.[49]

Тарихи оқиғалар

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  • 1934 жылы Германияның Куммерсдорф қаласында сутек пероксиді мен этанол қоспасы жарылып, 3 адам қаза тапты.[50]
  • Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік концлагерьлерде сутек пероксидін адамдарға тәжірибе ретінде қолданған.[51]
  • 1955 жылы HMS Sidon сүңгуір қайығы жарылыс салдарынан батып кетті.
  • 1992 жылы Францияда Жарри қаласындағы зауытта жарылыс болды.[52]
  • 1998 жылы Northwest Airlines ұшағында төгінді болды.[53]
  • 2024 жылы АҚШ-та Evonik зауытында жарылыс болды.[54]

Дереккөздер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  1. ↑ Inorganic Chemistry — 2nd. Pearson Prentice-Hall — P. [443–44] (col. {{{columns}}}).. — ISBN 0130-39913-2
  2. ↑ PubChem Hydrogen Peroxide (ағыл.). pubchem.ncbi.nlm.nih.gov. Тексерілді, 21 қазан 2025.
  3. ↑ A Vertical Empire: The History of the UK Rocket launch and Space Programme, 1950–1971 Imperial College Press. — ISBN 978-1-86094-268-6
  4. ↑ Handbook of preparative inorganic chemistry — 2nd. — New York: Academic Press. — Vol. 1 — P. [140] (col. {{{columns}}}).. — ISBN 978-0-12-126601-1
  5. ↑ "Peroxosolvates: Formation Criteria, H2O2 Hydrogen Bonding, and Isomorphism with the Corresponding Hydrates". Crystal Growth & Design 17 (1): 214–220. 2017-01-04. Bibcode 2017CrGrD..17..214C. doi:10.1021/acs.cgd.6b01449. ISSN 1528-7483.
  6. ↑ "The Infra-Red Spectrum of Hydrogen Peroxide". Journal of Chemical Physics 18 (1): 88. 1950. Bibcode 1950JChPh..18...88G. doi:10.1063/1.1747464. https://authors.library.caltech.edu/11457/1/GIGjcp50.pdf. Retrieved 31 December 2018.
  7. ↑ "Molecular association and structure of hydrogen peroxide". Journal of Chemical Education 60 (5): 399–401. 1983. Bibcode 1983JChEd..60..399G. doi:10.1021/ed060p399. https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1983-05_60_5/page/399.
  8. ↑ "Internal-Rotation in Hydrogen Peroxide: The Far-Infrared Spectrum and the Determination of the Hindering Potential". The Journal of Chemical Physics 42 (6): 1931. 1965. Bibcode 1965JChPh..42.1931H. doi:10.1063/1.1696228. https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/71115/JCPSA6-42-6-1931-1.pdf?sequence=2. Retrieved 9 April 2014.
  9. ↑ "The Life Story of Hydrogen Peroxide III: Chirality and Physical Effects at the Dawn of Life". Origins of Life and Evolution of the Biosphere 46 (1): 81–93. March 2016. Bibcode 2016OLEB...46...81B. doi:10.1007/s11084-015-9465-y. PMID 26399407.
  10. ↑ Modern Physical Organic Chemistry University Science — P. [122] (col. {{{columns}}}).. — ISBN 978-1-891389-31-3
  11. ↑ "The crystal structure of hydrogen peroxide". Acta Crystallographica 4 (1): 15–20. 1 January 1951. Bibcode 1951AcCry...4...15A. doi:10.1107/S0365110X51000039.
  12. ↑ Li, Juan; Zhang, Qi; Chen, Baiyang; Wang, Lei; Zhu, Rongshu; Yang, Jie (2021). "Hydrogen peroxide formation in water during the VUV/UV irradiation process: Impacts and mechanisms of selected anions" (in en). Environmental Research 195. Bibcode 2021ER....19510751L. doi:10.1016/j.envres.2021.110751. PMID 33472042. https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0013935121000451.
  13. ↑ Offermanns H, Dittrich G, Steiner N (2000). "Wasserstoffperoxid in Umweltschutz und Synthese". Chemie in unserer Zeit. 34 (3): 150. doi:10.1002/1521-3781(200006)34:3<150::AID-CIUZ150>3.0.CO;2-A.
  14. ↑ Special Report No. 10. Hydrogen Peroxide. OEL Criteria Document. CAS No. 7722-84-1. July 1996.
  15. ↑ "A fluorimetric assay for hydrogen peroxide, suitable for NAD(P)H-dependent superoxide generating redox systems". Analytical Biochemistry 218 (2): 309–313. May 1994. doi:10.1006/abio.1994.1183. PMID 8074285. https://zenodo.org/record/890715. Retrieved 1 July 2019.
  16. ↑ "Applications of transition-metal catalysts to textile and wood-pulp bleaching". Angewandte Chemie 45 (2): 206–222. December 2005. doi:10.1002/anie.200500525. PMID 16342123. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/anie.200500525. Retrieved 14 February 2022.
  17. ↑ Applications of Hydrogen Peroxide and Derivatives Royal Society of Chemistry. — ISBN 978-0-85404-536-5
  18. ↑ Klenk, Herbert; Götz, Peter H.; Siegmeier, Rainer; Mayr, Wilfried. "Peroxy Compounds, Organic". Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley-VCH. doi:10.1002/14356007.a19_199.pub2. ISBN 978-3-527-30673-2.
  19. ↑ Chemical degradation methods for wastes and pollutants environmental and industrial applications — New York: M. Dekker — P. [165] (col. {{{columns}}}).. — ISBN 978-0-203-91255-3
  20. ↑ "Advanced Oxidation Processes for Organic Contaminant Destruction Based on the Fenton Reaction and Related Chemistry". Critical Reviews in Environmental Science and Technology 36 (1): 1–84. January 2006. Bibcode 2006CREST..36....1P. doi:10.1080/10643380500326564. https://archive.org/details/critical-reviews-environmental-science-tech_2006_36_1/page/1.
  21. ↑ "Degradation of chlorophenols by means of advanced oxidation processes: a general review". Applied Catalysis B: Environmental 47 (4): 219–256. February 2004. Bibcode 2004AppCB..47..219P. doi:10.1016/j.apcatb.2003.09.010.
  22. ↑ Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley-VCH. 2007. doi:10.1002/14356007.a13_443.pub2. ISBN 978-3-527-30673-2.
  23. ↑ Handbook of disinfectants and antiseptics — New York: M. Dekker — P. [161] (col. {{{columns}}}).. — ISBN 978-0-8247-9524-5
  24. ↑ "Disinfection and sterilization in health care facilities: what clinicians need to know". Clinical Infectious Diseases 39 (5): 702–9. September 2004. doi:10.1086/423182. PMID 15356786. https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_2004-09-01_39_5/page/702.
  25. ↑ "Airborne hydrogen peroxide for disinfection of the hospital environment and infection control: a systematic review". The Journal of Hospital Infection 78 (3): 171–7. July 2011. doi:10.1016/j.jhin.2010.12.006. PMID 21392848.
  26. ↑ Chapter 9: Peroxygen compounds // Disinfection, sterilization, and preservation — 5th. — Philadelphia: Lea & Febiger — P. [185–204] (col. {{{columns}}}).. — ISBN 978-0-683-30740-5
  27. 1 2 Chemical Disinfectants — Disinfection & Sterilization Guidelines — Guidelines Library — Infection Control — CDC(en-us). www.cdc.gov. (4 April 2019). Басты дереккөзінен мұрағатталған 1 шілде 2017. Тексерілді, 12 сәуір 2020.
  28. ↑ "Antiseptics and disinfectants: activity, action, and resistance". Clinical Microbiology Reviews 12 (1): 147–179. January 1999. doi:10.1128/cmr.12.1.147. PMC 88911. PMID 9880479. https://archive.org/details/sim_clinical-microbiology-reviews_1999-01_12_1/page/147.
  29. ↑ Chapter 27: Chemical Sporicidal and Sporostatic Agents // Disinfection, sterilization, and preservation — 5th. — Philadelphia: Lea & Febiger — P. [529–543] (col. {{{columns}}}).. — ISBN 978-0-683-30740-5
  30. ↑ Sec. 184.1366 Hydrogen peroxide. U.S. Government Printing Office via GPO Access. (1 April 2001). Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 шілде 2007. Тексерілді, 7 шілде 2007.
  31. ↑ Hydrogen Peroxide Accidents and Incidents: What we can learn from history. NASA. Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 сәуір 2019. Тексерілді, 6 сәуір 2019.
  32. ↑ see Hans Marquardt, Lehrbuch der Toxikologie
  33. 1 2 3 4 Dussault, P.H.. "Safe use of hydrogen peroxide in the organic lab". University of Nebraska–Lincoln Chemistry Faculty. https://digitalcommons.unl.edu/chemistryperoxides/1002.
  34. ↑ Material Compatibility with Hydrogen Peroxide. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 наурыз 2016. Тексерілді, 3 наурыз 2016.
  35. ↑ Hydrogen Peroxide Mouthwash is it Safe?. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 желтоқсан 2013. Тексерілді, 30 қазан 2013.
  36. 1 2 Occupational Safety and Health Guideline for Hydrogen Peroxide. Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 мамыр 2013.
  37. ↑ For example, see an MSDS for a 3% peroxide solution. Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 сәуір 2012.
  38. ↑ H2O2 toxicity and dangers Мұрағатталған 5 маусымның 2012 жылы. Улы заттар мен ауруларды тіркеу агенттігі (ATSDR) сайты
  39. ↑ CRC Handbook of Chemistry and Physics, 76th Ed, 1995–1996
  40. ↑ CDC — Immediately Dangerous to Life or Health Concentrations (IDLH): Chemical Listing and Documentation of Revised IDLH Values — NIOSH Publications and Products. (25 October 2017). Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 қараша 2012. Тексерілді, 20 қазан 2018.
  41. ↑ Threshold Limit Values for Chemical Substances and Physical Agents & Biological Exposure Indices, ACGIH. Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 маусым 2013.
  42. ↑ "Hydrogen peroxide disrupts scarless fetal wound repair". Wound Repair and Regeneration 13 (5): 513–9. 2005. doi:10.1111/j.1067-1927.2005.00072.x. PMID 16176460.
  43. ↑ "Hydrogen peroxide (H2O2): a review of its use in surgery". Wiener Medizinische Wochenschrift 169 (9–10): 222–5. June 2019. doi:10.1007/s10354-017-0610-2. PMID 29147868.
  44. ↑ Cleveland Clinic: What Is Hydrogen Peroxide Good For?. (December 2021). Тексерілді, 25 тамыз 2022.
  45. ↑ see e.g. Detlev Heidemann, Endodontie, Urban&Fischer 2001
  46. ↑ Hydrogen peroxide: medical miracle — Atlanta, GA: Second Opinion Pub.. — ISBN 978-1-885236-07-4
  47. ↑ "Oxidative stress and cancer: have we moved forward?". The Biochemical Journal 401 (1): 1–11. January 2007. doi:10.1042/BJ20061131. PMID 17150040. http://scholarbank.nus.edu.sg/handle/10635/28760.
  48. ↑ "Hydrogen peroxide ingestion associated with portal venous gas and treatment with hyperbaric oxygen: a case series and review of the literature". Clinical Toxicology 48 (6): 533–8. July 2010. doi:10.3109/15563650.2010.492526. PMID 20575671.
  49. ↑ A Prescription for Death?, CBS News (12 January 2005).
  50. ↑ Heeresversuchsstelle Kummersdorf, UrbEx — Forgotten & Abandoned (23 наурыз 2008).
  51. ↑ The Nazi Doctors: Medical Killing and the Psychology of Genocide. Robert Jay Lifton.
  52. ↑ Explosion and fire in a hydrogen peroxide plant. ARIA.
  53. ↑ Accident No: DCA-99-MZ-001. NTSB.
  54. ↑ Evonik Mobile: railcar experienced an overpressure.
«https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Сутек_пероксиді&oldid=3641950» бетінен алынған