Сыбырлар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Сыбырлар (Сыбырша Сыбырлар) — түркі тайпа тобынан шығып, жергілікті тайпалық топтармен араласып кеткен Сібірді мекендейтін этникалық топ. Батыс Сібір татарлары деп бұрмаланып аталады (мұның астарында жалпы түркі тайпалары деген ұғым жатыр). Мындай топтарға бөлінеді: тобыл, барабин, есіл, тарлықтар және т.б. Бұлай аталу себептері орналасқан жерлерінің атауларына байланысты. Есіл өңіріндегі татарлар ежелгі уақыттан бері солтүстік жағалауға қоныстанған, яғни, Түмен, Есіл өңірінің татарлары. Бұл көп тайпалы этникалық топ болып табылады, оларға үстем болғандар ескіден керей, қыпшақ және наймандар, кейіннен арғындар. Орта ғасырда, мысалы, осы жерде керейлердің ерте кездегі феодалдық бірлестігі - Саргач княздігі болды. Тайбұға әулетінен шыққан оның әміршілері ұзақ уақыт бойы Батыс Сібір мен Есіл өңірін жаулап алуға Шыңғыс ұрпағы шайбанилермен бақталас болған. Тайбұға әулетінен шаққан соңғы түркі ханы Сейтекті орыстың әскер басы тұтқынға түсіріп, Мәскеуге жөнелткен. Саргач Есіл өңірінің хандығы жойылды, ал Сібір хандығының құрамындағы Түмен-Есіл өңірі Ресейдің құрамына қосылды. Есіл бойының көптеген ру-тайпалары төңкеріске дейін Солтүстік Қазақстан жерінде көшіп жүрді және туыстас қазақ пен татарлардың араларына сіңісіп кетті. Түмен, Омбы және Қорған облыстарында қалып қойған бұрынғы Сыбырларның көпшілігі өздерін қазаққа жатқызады. Ал қызылжардық татарлардың бір бөлігі керісінше өздерін Қазан Поволжьесінен шыққанбыз деп қате ойлайды. Іс жүзінде олар Есіл өңірі тайпаларының тікелей ұрпақтары болып табылады.