Табасаран тілі
| Табасаран тілі | |
| Өз атауы: |
Tabasaran language |
|---|---|
| Елдер: | |
| Ресми күйі: |
жойылу қаупі бар |
| Сөйлеушілер саны: |
87 214 |
| Классификация | |
| |
| Жазуы: | |
| Тіл коды | |
| МЕСТ 7.75–97: |
таб 635 |
| ISO 639-1: |
tab |
| ISO 639-2: |
— |
| ISO 639-3: |
tab |
| Тағы қараңыз: Жоба:Лингвистика | |
Табасаран тілі (Tabasaran language) — иберия-кавказ тілдер отбасының нах-дағыстан тобының лезгин ішкі тобына кіреді. Тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне (флективтілік белгілері бар) жатады, номинативті және эргативті құрылыстың сипаттамаларын біріктіреді. Дағыстан Республикасының он төрт мемлекеттік тілдерінің бірі (Дағыстан Конституциясы 1994; 1998).[1]
Референтті халық
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Референтті халық: табасарандар; өз атауы – табасаран.
Географиялық таралуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Табасаран тілінде негізінен Дағыстан Республикасында сөйлейді. Табасарандықтар негізінен Дағыстанның төрт ауданында тұрады: Табасаран, Хив, Дербент, Каякент. Сондай-ақ Дағыстанның ірі қалаларында қоныстанған (Махачқала, Дербент, Дағыстан Оттары, Каспийск, Кизляр).[2]
Диалектісі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қазіргі Табасаран тілінде үш диалекті ажыратылады: нитрих, сувак, галин (этег), олардың әрқайсысы диалектілер тобын біріктіреді. Әдеби табасаран тілі нитрих диалектісінің фонетикалық және грамматикалық жүйесіне негізделген.[3]
Жазуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Табасаран тілінің әліпбиі алғаш рет 1928 жылы латын графикасына негізделген. Бұл әліпбидегі алғашқы кітап 1931 жылы жарық көрді. Алфавиттің бірінші нұсқасында бас әріп болмаған, олар 1933 жылы әліпби реформасы кезінде ғана пайдаланды. Табасаран латындандырылған әліпби 1931-1937 жылдары болды. 1938 жылы Табасаран әліпбиі КСРО халықтарының басқа тілдерінің әліпбилері сияқты кириллицаға көшірілді.[4]
Қазіргі табасаран әліпбиі
| А а | Аь аь | Б б | В в | Г г | Гъ гъ | Гь гь | Д д |
| Е е | Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Къ къ |
| Кь кь | КӀ кӀ | Л л | М м | Н н | О о | П п | ПӀ пӀ |
| Р р | С с | Т т | ТӀ тӀ | У у | Уь уь | Ф ф | Х х |
| Хъ хъ | Хь хь | Ц ц | ЦӀ цӀ | Ч ч | ЧӀ чӀ | Ш ш | Щ щ |
| ъ | ы | ь | Э э | Ю ю | Я я | Ӏ | ' |
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Э.Д. Сүлейменова, Д.Х. Ақанова, Н.Ж. Шаймерденова «Қазақстан тілдері: әлеуметтік лингвистика анықтамалығы» — «Издательство Золотая Книга» ЖШС, 2020. — Б. 176. — 480 б. — ISBN 978–601–7988-21-0.
- ↑ Табасаран тілі. Тексерілді, 27 маусым 2025.
- ↑ Табасаранцы - Табасаранар. Тексерілді, 27 маусым 2025.
- ↑ Табасаран тілі. Тексерілді, 27 маусым 2025.