Такси жүргізушісі (фильм, 1976)
| Такси жүргізушісі | |
| ағылш. Taxi Driver | |
.jpg) Гай Пилларттың түпнұсқа постері | |
| Жанры | |
|---|---|
| Режиссёрі | |
| Продюсері | |
| Сценарийдің авторы | |
| Басты рөлдерде |
Роберт Де Ниро |
| Операторы | |
| Сазгері | |
| Кинокомпания |
Bill/Phillips Productions, Italo-Judeo Productions |
| Дистрибьютор | |
| Ұзақтығы |
114 мин.[1] |
| Бюджеті | |
| Кассалық түсімі | |
| Мемлекет | |
| Тілі | |
| Шыққан жылы | |
| IMDb | |
«Такси жүргізушісі» (ағылш. Taxi Driver) — 1976 жылы шыққан режиссер Мартин Скорсезенің неонуар жанрындағы америкалық психологиялық драмасы.[4][5] Сценарийін жазған — Пол Шредер. Фильм оқиғасы Вьетнам соғысынан кейінгі адамгершілік құндылықтары құлдыраған Нью-Йорк қаласында өрбиді. Роберт Де Ниро теңіз жаяу әскерінің ардагері, қалада түнгі уақытта жұмыс істеуі салдарынан психикалық жағдайы нашарлай бастаған такси жүргізушісі Трэвис Биклдің рөлін сомдайды. Сондай-ақ фильмге Джоди Фостер, Сибилл Шеперд, Харви Кейтель, Питер Бойл, Леонард Харрис және Альберт Брукс (бұл оның дебюттік рөлі) түскен.
«Такси жүргізушісі» 1976 жылы 8 ақпанда Columbia Pictures тарапынан кинотеатрларға шығарылып, үлкен сыншылдық және коммерциялық табысқа ие болды. Фильмнің кульминациясындағы қатыгездік көріністері мен 12 жасар Джоди Фостердің жасөспірім жезөкше рөліне таңдалуы қоғамда үлкен дау тудырғанына қарамастан, ол көптеген марапаттарды иеленді. Олардың қатарында 1976 жылғы Канн кинофестивалінің «Алтын пальма бұтағы» және 49-шы «Оскар» марапаттау рәсіміндегі «Үздік фильм», «Үздік фильм музыкасы», «Үздік актер» (Де Ниро), «Үздік көмекші актриса» (Фостер) номинациялары бар.
Фильм 1981 жылы Джон Хинклидің президент Рональд Рейганға қастандық жасауына түрткі болды деген айыппен қайтадан даудың ортасында қалғанымен, өз танымалдылығын жоғалтқан жоқ. Ол кино тарихындағы ең ұлы туындылардың бірі және өз дәуірінің мәдени тұрғыдан ең маңызды әрі ықпалды фильмдерінің бірі ретінде саналады, сондай-ақ культтік мәртебеге ие болды.[6]
2022 жылы Sight & Sound журналы он жылда бір рет өткізілетін сауалнамасында сыншылардың нұсқасы бойынша бұл туындыны 29-шы орынға, ал режиссерлердің нұсқасы бойынша «Барри Линдонмен» қатар 12-ші орынға қойды. 1994 жылы Конгресс кітапханасы фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық» құнды деп танып, оны АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімінде сақтау үшін таңдап алды.
Сюжеті
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Фильмнің басты кейіпкері — Вьетнам соғысында теңіз жаяу әскерінде қызмет еткен, қазірде жалғыздықтың тауқыметін тартып жүрген 26 жастағы Трэвис Бикл (Роберт Де Ниро). Созылмалы ұйқысыздықтан қажыған ол Нью-Йоркте түнгі такси жүргізушісі болып жұмысқа орналасады. Бос уақытында Трэвис порнокинотеатрларға барады немесе таксиімен қаланың шеткі аудандарын мақсатсыз аралап, уақыт өткізеді. Бұл сапарлар барысында операторлық жұмыс көрерменге басты кейіпкердің жан дүниесіндегі шексіз жалғыздық пен оның көлік әйнегінің сыртындағы әлемнен мүлдем оқшауланып қалғанын шебер жеткізеді.
Трэвистің өмірінде Нью-Йорк сенаторы Чарльз Палантайнның сайлау штабында жұмыс істейтін Бетси (Сибилл Шеперд) есімді бойжеткен пайда болады. Дәмханадағы алғашқы кездесуден соң, Трэвис оны киноға шақырады, бірақ әлеуметтік дағдылардан мақұрым болғандықтан, оны порнофильм көрсетілетін сеансқа алып барады. Бойжеткен оны қалыпсыз адам деп санап, сол жерден кетіп қалады. Бетсимен қарым-қатынасты қалпына келтіруге тырысқан Трэвистің әрекеттерінен ештеңе шықпай, ол өзін тастанды әрі керексіз сезінеді. Бірде оның таксиіне есі ауысқан бизнесмен (Мартин Скорсезе) отырып, әйелінің опасыздығы үшін оны өлтіруді жоспарлап жүргенін айтады. Бұл кездейсоқ әңгіме Трэвистің санасына зұлымдық пен қатыгездік туралы алғашқы ойларды ұялатады.
Көп ұзамай Трэвис өз сутенерінен қашып жүрген 12 жасар жезөкше қыз Айриспен (Джоди Фостер) танысады. Ол «періште» іспетті бұл баланы «құтқаруға» бел байлап, оны ата-анасына қайтуға және мектепке баруға үгіттейді. Алайда, Айрис сутенерінің (Харви Кейтель) жасанды мейіріміне сенгендіктен, одан кеткісі келмейді.
Трэвистің санасында қаланы бүкіл «лас нәрселерден» тазарту керек деген нық сенім ұялайды. Ол ежелгі пайғамбарлар секілді бүкіл қаланы жуып-шаятын толассыз нөсерді армандайды. Осы мақсатта ол төрт тапанша сатып алып, дайындала бастайды. Бірде дүкен тонаудың куәгері болған Трэвис қара нәсілді қарақшыны атып өлтіреді, ал дүкен иесі оны одан әрі аяусыз соққыға жығады. Бір жағынан Бетсиге деген ішкі реніші, екінші жағынан психикалық тұрақсыздығы оны сенатор Палантайнді өлтіруге итермелейді. Бірақ қастандық жасамақ болған сәтте оны күзет қызметі байқап қалып, Трэвис қашып кетеді.
Кейін ол Айристі құтқару мақсатымен сутенерге барып, оны ауыр жаралайды да, бордельге басып кіріп, күзетші мен мафиозидің көзін жояды. Осы қанды қырғын кезінде Трэвистің өзі де мойны мен иығынан жарақат алып, көрерменге алған жараларынан өліп бара жатқандай көрінеді. Алайда келесі көріністе Айристің ата-анасынан келген алғыс хат оқылып, онда олар Трэвисті нағыз батырға теңейді. Оның бордельдегі әрекеті қоғамда үлкен резонанс тудырып, көпшіліктің шынайы таңданысын туғызады.
Фильмнің финалында Биклдің таксиіне қайтадан Бетси отырады. Ол Трэвиске құрметпен әрі таңдана қарайды, бірақ басты кейіпкер өзін батыр санамайды. Бикл оны үйіне жеткізіп салып, жолақысын алмай жүріп кетеді. Киносыншылар арасында бұл «ерлік пен марапатқа толы» сахналар шын мәнінде Трэвистің жан тапсырар алдындағы есеңгіреген санасы мен соңғы қиялы деген пікір кең таралған. Фильмнің соңғы сәтінде таксист айнадан өзінің қызыл оттарға шағылысқан, мазасыз жанарын көріп, селк ете түседі. Соңғы кадрлар түнгі қаланың тынымсыз қозғалысы мен адамдардың көлеңкелі сұлбалары аясында біртіндеп қараяды.
Рөлдерде
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| Актёр | Рөлі |
|---|---|
| Роберт Де Ниро | Трэвис Бикл |
| Джоди Фостер | Айрис Стинсма |
| Сибилл Шеперд | Бетси |
| Харви Кейтель | Мэтью «Спорт» Хиггинс |
| Альберт Брукс | Том |
| Виктор Арго | Мелио, дүкен сатушысы |
| Леонард Харрис | Сенатор Чарльз Палантайн |
| Питер Бойл | «Сиқыршы» |
| Гарри Нортап | «Дагбой» |
| Норман Мэтлок | Чарли Т. |
| Мартин Скорсезе | Трэвистің жолаушысы (камео) |
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Taxi Driver (18). British Board of Film Classification. (May 5, 2006). Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 маусым 2020. Тексерілді, 11 маусым 2020.
- ↑ F. Dick Bernard Columbia Pictures: Portrait of a Studio — University Press of Kentucky. — P. 193. — ISBN 9780813149615.
- ↑ Taxi Driver. Box Office Mojo. IMDb. Басты дереккөзінен мұрағатталған 1 ақпан 2021. Тексерілді, 1 ақпан 2021.
- ↑ Taxi Driver - Golden Globes (ағыл.). Golden Globe Awards. — «Robert De Niro stars as Travis Bickle in this oppressive psychodrama about a Vietnam veteran who rebels against the decadence and immorality of big city life in New York while working the nightshift as a taxi driver.» Тексерілді, 5 тамыз 2024.
- ↑ Mitchell, Neil Taxi Driver: 5 films that influenced Scorsese's masterpiece (ағыл.). British Film Institute. (8 ақпан 2016). — «Forty years later, we look at some of the filmic influences on Martin Scorsese's brilliant psychodrama Taxi Driver.» Тексерілді, 5 тамыз 2024.
- ↑ Suarez, Carla Cult Series: Taxi Driver - Scorsese's legendary portrayal of a lone wolf's existential angst (ағыл.). STRAND Magazine. (25 қазан 2020). Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 мамыр 2023. Тексерілді, 14 мамыр 2023.
Сыртқы сілтемелер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Такси жүргізушісі (фильм, 1976) (ағыл.) Internet Movie Database сайтында
| ||||||||||
