Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов
суреті
Туған күні

5 тамыз 1922 (1922-08-05)

Туған жері

Ақмола облысы, Қорғалжын ауданы, Майбалық, Қазақ АССР, РКФСР[1]

Қайтыс болған күні

9 қараша 2014 (2014-11-09) (92 жас)

Қайтыс болған жері

Алматы, Қазақстан

Мемлекет

Қазақстан

Әскер түрі

Flag of the Soviet Air Force.gif ӘӘК

Қызмет еткен жылдары

19401956

Атағы

КСРО Әскери Әуе Күштері, Генерал-майор

Әскери бөлімі

144 ГвШАП

Шайқасы

Ұлы Отан соғысы

Марапаттары
Кеңес Одағының Батыры Кеңес Одағының Батыры

Қазақстан:

OrdenOtan.png 1 дәрежелі Даңқ ордені Medal10Astana.png

КСРО, ТМД:

Ленин ордені — 1944 Қызыл Ту ордені Қызыл Ту ордені Александр Невский ордені
I дәрежелі Отан соғысы ордені— 1985 I дәрежелі Отан соғысы ордені— 1944 II дәрежелі Отан соғысы ордені Қызыл жұлдыз ордені
Даңқ ордені
Жауынгерлік еңбегі үшін медалі Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі 1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі
20 years of victory rib.png 30 years of victory rib.png 40 years of victory rib.png
1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл мерейтойлық медалі
Zhukov rib.png 60 victory rib.png 65 years.png Caputureberlin rib.png
Liberationprague rib.png VeteranLaborRibbon.png 30 years saf rib.png 50 years saf rib.png
60 years saf rib.png 70 years saf rib.png

Басқа елдер:

POL Krzyż Walecznych BAR.svg ІІІ дәрежелі Қызметі үшін ордені (Украина)

Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов (5 тамыз 1922, Ақмола облысы, Қорғалжын ауданы, Майбалық ауылы - 9 қараша, 2014, Алматы) — Авиация генерал-майоры, Кеңес Одағының екі мәрте батыры, «Барыс» орденінің иегері.

Өмірбаяны

Арғын тайпасы Қуандық руының Ағыс бұтағынан шыққан.[2][3]

  • Аэроклубта тамаша тәжірибеден өтіп, ұстаздарының оң көзіне түскен талапты жігіт Талғатты 1940 жылы Саратов әскери-авиация мектебіне оқуға жібереді. Ондағы қатаң сұрыптаудан жанарының оты бар жігіт аман-есен өтеді.
  • Саратовтағы ұшқыштар мектебін екі жыл оқып, сержант шенімен бітірген соң, Чкаловтағы бомбалаушы ұшқыштар мектебін аяқтайды.
  • Ал қан майданға аттанар алдында Ижевск қаласынан «ИЛ-2» штурмовигімен ұшуды үйреніп шығады.
  • Сол күннен бастап әскерилер арасында «ұшқыш танк» деп аталып кеткен «Илюшаға» басы бүтін бауыр басып, 1942 жылы майданға аттанады. Осы өзі бір көргеннен қатты ұнатқан ұшақпен көк жүзінде 500 сағат болады. 305 рет әскери шабуылға шығып, жау ұясы – Берлинді алуға бірінші болып қатысады. Фашистер өздеріне аяусыз өлім оғын сепкен Талғат мінген ұшақты «Қара ажал» деп атаған. 23 жасында Кеңес Одағының екі мәрте батыры атағын иеленіп, соғыста небір көзсіз ерлік көрсеткен қыран қазақ қан майданнан аман-есен оралады.
  • Соғыстан соң әскери әуе академиясын аяқтайды.
  • Қазақстанның әскери-әуе күштерінде түрлі басқару қызметінде болады.
  • 1956 жылы денсаулығына байланысты демалысқа шығады.
  • 1957 жылдан 1970 жылға дейін азаматтық авиацияны басқарып, Алматы, Ақмола, Арқалық, Қызылорда, Қарағанды, Тараз сынды көптеген қалаларда аэропорт салу ісіне өлшеусіз үлес қосады.
  • 1968 жылы Мәскеу инженерлік-құрылыс институтын бітіріп, мемлекеттік құрылыс саласында да қызмет атқарып, әсіресе, Алматыдағы небір тамаша зәулім ғимараттардың бой көтеруіне атсалысады.

Қоғамдық қызметі

КСРО Жоғарғы Кеңесінің үш мәрте депутаты болып сайланады.[4]

Жеңістің 64-жылдығы мерекесінде, Алматы.

Марапаттары

КСРО:

Қазақстан:

Шығармалары

  • «Илы атакуют» — Алматы: Қазақстан, 1966.
  • «Пике в бессмертие» — Алматы: Жазушы, 2000. — ISBN 5-605-01716-0
  • «305 рейдов» — Фрунзе, 1966.

Талғат Бигелдинов туралы шығармалар

  • С.Морозов. «Дважды Герой Советского Союза Т.Я. Бегельдинов» (Москва, 1948)
  • С.Бакбергенов. «Талғат» (1950)
  • «Талғат Бегельдинов» (1965)
  • «Отан үшін от кешкен» (1985)
  • А.Сергеев. «Звездное небо Талгата» (1997)
  • А.Н. Бедельбаев «Тринадцатый, на взлет» . – 1-2 т. Повесть о Бегельдинове Т.Я. ( 2004)
  • К.Абенов. «Великая Отечественная война в моей жизни: 60 лет спустя» (2008)
  • Б.Омарұлы. «Жүректiң көзi» (2011)[6] қарақат

Талғат Бигелдинов туралы фильмдер

  • 2014 — «Әуеге көтерілу» — РОО «Генералдар кеңесі».

Дереккөздер

Сыртқы сілтеме

www.warheroes.ru