Телеуіттер

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Телеуіттер
Бүкіл халықтың саны

шам. 2700 адам

Ең көп таралған аймақтар

 Ресей

Flag of Kemerovo oblast.svg Кемеров облысы

2520 адам (2010)

Flag of Altai Republic.svg Алтай Республикасы

37 адам (2010)

Flag of Altai Krai.svg Алтай өлкесі

19 адам (2010)

Тілдері

телеуіт (алтай), орыс

Этникалық топтары

теле, енисей қырғыздары, түркілер

Телеуіттер(өз атау. теленнет, тадар, байат-пачат) – ежелгі түркі тайпасы. Қазіргі кезде телеуіттерді алтайлықтардың этникалық тобына жатқызып, олардың тілін де алтай тілінің жеке диалектісі ретінде қарастырып жүр. Ресейдегі соңғы санақ деректерінде телеуіттерді жеке халық ретінде атап, олардың жиынтық саны 3 мың адам деп көрсетілген (2004). Телеуіттер Ресейдің Кемерово облысын, сондай-ақ Ресей құрамындағы Алтай республикасын мекендейді. Антропологиялық жағынан моңғол нәсіліне жатады. Телеуіттер алтайлықтар секілді христиан дінінің православие тармағын ұстанады. Телеуіттер 6 – 8 ғасырларда Орталығы Азияның көшпелі тайпаларынан қалыптасқан. Түрік қағандығының құрамындағы көшпелі түркі тілдес теле тайпасымен және Орта Азия төлеңгіттермен де туыстас. Телеуіттер мен бірнеше моңғол тектес тайпалар (чорос, дурбет, тумат) араласып, сіңісіп кеткен. 16 ғасырдың аяғы мен 17 ғасырдың басында телеуіттер Бия мен Хатын өзендерінің қосылған жерінен қазіргі Новосибирск қаласына дейінгі Об өзен бойындағы далалықта көшіп-қонып тіршілік еткен, мал шаруашылығымен айналысқан. Ресейге қосылғанға дейін (1609) телеуіттертердің 4000 түтіні Жоңғар мемлекетінің қол астында болды. Телеуіттер 1658 – 1665 жылы аралығында қазіргі Кузнецк қаласының маңына қоныс аударған. Қазіргі кезде телеуіттер көп салалы шаруашылықпен айналысады. Біразы өндіріс орындарында істейді. [1]

Сілтемелер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том