Теңіз (көл)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Теңіз
Tengiz and Korgaljinski Lakes, Kazakhstan.jpg
Морфометрия
Теңiз деңгейiнен биіктігі305 м
Өлшемі74,4 × 40,2 км
Ауданы1590 км²
Жағалау сызығының ұзындығы470 км
Тереңдігі7,75 м
Орташа тереңдігі2,5 м
Гидрология
Судың тұздылығы<18,2‰ ‰
Судың мөлдірлігі0,5—4,0 м
Су алабы
Құятын өзендерНұра, Құланөтпес
Орналасуы
50°26′23″ с. е. 68°54′00″ ш. б. / 50.43972° с. е. 68.90000° ш. б. / 50.43972; 68.90000 (G) (O) (Я)Координаттар: 50°26′23″ с. е. 68°54′00″ ш. б. / 50.43972° с. е. 68.90000° ш. б. / 50.43972; 68.90000 (G) (O) (Я) (T)
Ел Қазақстан
АймақАқмола облысы
АуданҚорғалжын ауданы
Теңіз (көл) (Қазақстан)
Blue pog.svg
Теңіз
Теңіз (көл) (Ақмола облысы)
Blue pog.svg
Теңіз
Commons-logo.svg Теңіз Ортаққорда

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Теңіз (айрық) деген бетті қараңыз.

ТеңізҚазақстанның көлі. Теңіз-Қорғалжын алабындағы көл.

Географиялық орны[өңдеу]

Ақмола облысы Қорғалжын ауданының оңтүстік-батысында. Көл ойыстың батыс бөлігіндегі тектоникалық қазаншұңқырда жатыр. Солтүстік және Орталық Қазақстандағы ірі тұзды су қоймаларының бірі, теңіз деңгейінен 304,4 м биіктікте орналасқан. Көл үлкен батыс бөліктен және солтүстік-шығыстағы шығанақты бөлігінен тұрады.

Гидрографикасы[өңдеу]

Теңізге құятын өзен суларының азаюына байланысты ауданыы кейінгі жылдары 1161,5 км2 дейін кішірейді (бұрын 1590,0 км2 болатын), ұзындығы 74,4 км, ені 32 км (бұрын 40,2 км). Жағалау сызығы 488,0 км. Су жиналатын алабы 94900 км2. Негізгі бөлігінің тереңдігі солтүстігінде 6,75 м (бұрын 8 м), шығанағында 3 м. Көл түбі жайпақ, тегіс, негізінен қоймалжың сұрғылт қара түсті, емдік қасиеті бар тұнбадан тұрады. Солтүстік-шығыс бөлігінде балдыр өседі. Желтоқсанда қатады, мұзының қалыңдығы 1 м-ге жетеді, сәуірде ериді. Су деңгейі көктемде 0,5 м-ге көтеріледі, қазанда төмендейді. Көлде жыл бойы су болады. Теңізге Нұра, Құланөтпес өзендері, Еспесай, Үлкен және Кіші Тобылғысай, тағыда басқа жылғалар құяды.

Жағалау сипаты, балықтары мен құстары[өңдеу]

Көлдің батыс жағалауы аласа төбешікті, басқа жағы жатық, түйетайлы, жазыққа ұласады. Жағасы гипсті саздан түзілген, батыс жағасы тастақты. Шығыс жағалауы шығанақтармен қатты тілімделген, мұнда үлкенді-кішілі 70 арал бар. Көлге су құстары ұя салады (жылына 50 мың жұпқа дейін), оның ішінде кәдімгі қоқиқаз (21 мың басқа дейін) бар. Суында мөңке, оңғақ, нәлім, алабұға, торта, шортан, аққайран сияқты балықтар мекендейді. Көл суы ашқылтым. Суы көп жылдары солтүстік-шығыстағы шығанағының тұздылығы 2,9%, суы аз жылдары 18,2% болады. Теңіз Қорғалжын мемлекеттік қорығының құрамына кіреді.