Того

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
République togolaise
Togolese Republic
Togo байрағы Togo Coat of Arms
Togo орналасуы
Елордасы
(және ең ірі қаласы)
Ломе
6°7′N, 1°13′E
Ресми тілдері француз тілі
Халық атауы Togolese
Үкімет түрі Республикасы
 —  президент Faure Gnassingbé
 —  Су (%) 4.2
АДИ (2010) Green Arrow Up Darker.svg 0.428 (low) (139th)
Ұлттық ақшасы CFA franc (XOF)
Уақыт белдеу(лер)і GMT (UTC+0)
Интернет үйшігі .tg
Телефон белгілемесі +228
To-map.png

Того, Того Республикасы – Батыс Африкада орналасқан мемлекет. Халқы 5 млн. 153 мың (2001). Ресми тілі – француз тілі. Сондай-ақ жергілікті эве, мина, кабре, гурма тілдері де қолданылады. Тұрғындарының 50%-ы жергілікті наным-сенімдерді, 35%-ы христиан, 15%-ы ислам діндерін ұстанады. Этникалық құрамы айтарлықтай күрделі. Елде того, йоруба, чокосси, эве, гурма, кабре, тем, котоколи, сомба, басарилер, сонымен қатар еуропалық, ливандық, сириялық арабтар, т.б. тұрады. Мемлекет басшысы – президент. Жоғарғы заң шығарушы органы – бір палаталы ұлттық жиын. Астанасы – Ломе қаласы. Ұлттық мейрамы – Тәуелсіздік күні – 27 сәуір (1960). Әкімшілік бөлініс жағынан 5 облысқа бөлінеді. Ақша бірлігі – африкалық қаржы қауымдастық франкі. Того 1960 жылдан БҰҰ-ға, 1963 жылдан Африка Бірлігі ұйымына мүше. Гвинея шығанағының солтүстік жағалауында орналасқан. Аумағын Того мен Атакора жоталары қиып өтеді. Ең биік жері – Бауман шыңы (968 м). Пайдалы қазындылары – фосфорит, боксит, темір, хром кентастары, мәрмәр. Қрі өзендері – Моно және Оти. Климаты экваторлық. Орташа айлық температурасы 20 – 30°С. Жылдық жауын-шашын оңтүстік бөлігінде 700 – 1400 мм, солтүстік бөлігінде 1200 – 1700 мм. Тогоның көпшілік бөлігі биік шөпті саванна, тау беткейлерінде және өзен арналарында, экваторлық өзен жағалауында кокос пальмасы, баобаб өседі. Арыстан, қабылан, буйвол, піл, мүйізтұмсық, қолтырауын, киік, ормандарында маймылдар, құстар және жыландар мекендейді. Жәндіктерден термиттар, цеце шыбыны тараған. Жануарлар дүниесін қорғау мақсатында баққорықтар (Кве, Керан, Фазао, Мальфакаса) ұйымдастырылған. Тогоның кей аудандарын ежелден-ақ адамдар мекендеп, мәдени дамудың белгілі бір сатысына жеткен. Орта ғасырларда бірқатар халықтар (эве, йоруба, т.б.) көршілес жерлерден көшіп келген. 1472 ж. Того жеріне португалдар келіп, құл саудасымен айналысты. Қазіргі Того аумағында 1840 жылдан неміс миссионерлері пайда болды. 1884 – 1914 ж. Германия протектораты орнады. 1914 ж. тамызда Того аумағын британ және француз әскерлері басып алды. 1919 ж. Тогоны бөліске салу нәтижесінде Франция елдің шығыс бөлігін, ал ]]Ұлыбритания]] батысын иемденді. 1922 ж. Ұлттар лигасы бұрынғы герман протекторатын Ұлыбритания мен Францияның бөліп басқаруына мандат берді. 1946 ж. Того БҰҰ қамқорлығындағы жерге айналып, оны бұрынғысынша Ұлыбритания мен Франция басқаратын болды. 2-дүниежүзілік соғыстан кейін француз Тогосында ұлттық тәуелсіздік жолындағы қозғалыс басталды, оны Тогоның бірлік к-ті басқарды. 1956 ж. француз үкіметі референдум өткізіп, француз Тогосына автономиялық республика мәртебесін берді. Сол жылдың аяғында британ Тогосы Алтын Жағалау атты ағылшын отарына қосылды. 1958 ж. ақпанда француз Тогосы республика мәртебесін алды. 1960 ж. Того тәуелсіздікке қол жеткізіп, 1963 жылдан Тоголез Республикасы атауына ие болды. 1967 ж. елде әскери төңкеріс болып, билікке әскерилер келді. 1975 ж. дамыған елдермен сауда байланыстары орнатылды. 1986 – 1992 ж. елде билікке қарсы ереуілдер күшейді. Әскери төңкерістер сәтсіздікке ұшырап, 1992 ж. елдің жаңа конституциясы қабылданды. Того – экономикасы дамымаған аграрлы ел. Басты дақылдары – маниок, какао, кофе, ямс, жүгері, күріш, сорго, майлы пальма. Балық аулау кәсіпшілігі, жайылымдық мал ш. дамыған. Мәрмәр тас, фосфорит, ас тұзы өндіріледі. Мұнай өңдеу, металлургия, цемент зауыттары, ауыл шаруашылық шикізатын қайта өңдеу кәсіпорындары бар. Того жолы ұзындығы 395 км, автомобиль жолының ұзындығы 12,4 мың км. Қрі порты – Ломе. Экспортқа фосфат, мақта, какао, кофе, темір кентасын, каучук, алтын, ағаш шығарады. Сырттан тоқыма, көлік құрал-жабдықтары, азық-түлік, мұнай өнімдері, темекі әкелінеді. Ұлттық табыстың жан басына шаққандағы мөлшері шамамен 332 АҚШ долларна тең. Негізгі сауда серіктестері: Гана, Нигерия, Франция, Канада, Испания, Нидерланд, АҚШ, Мексика, Жапония. [1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақ ұлттық энциклопедиясы, 18 том