Топырақ балдырлары

Балдырлар – органикалық заттардың, қарашіріктің пайда болуына, топырақ түзілуінің алғашқы үрдістеріне қатысатын хлорофиллді микроағзалар. Топырақ балдырлары деп, топырақта тіршілік ететін балдырлардың экологиялық топтарын айтады. Оларды: 1) жер бетінде тіршілік ететіндер, 2) жер бетіндегі суларда (үнемі ылғалды топырақтарда) мекендейтіндер, 3) тек қана топырақта мекендейтіндер (топырақтың ең төменгі қабатында) деп бөледі. Топырақ балдырларына жалпы сипаттама, таралуы, топырақтағы ролі. Негізінен алғанда топырақ балдырлары – микроскоптық организмдер. Оларды тек қана шоғырланған түрде ғана көзбен көреді. Балдырлар теңіз, көл, өзенде және тоқтау суларда, топырақтарда тіршілік етеді. Олардың бір жасушалы, шоғырлы, көп жасушалы түрлері болады. Көпжасушалы өкілдерінің денесін таллам деп атайды. Денесінде ұлпалары болмайтын және мүшелерге бөлінбейтін өсімдік бөлігін талломм деп атайды. Талломм грекше «таллос» - өркен, жас бұтақ, қатпаршақ. Балдырдың жасуша қабықшасы көбінесе жақсы жетілген. Жасушы көбіне бір ядролы. Балдырлар – теңіз, мұхиттар жағалауындағы тіршіліктің көзі, жан-жануарлардың мекені. Теңіздің, мұхиттың түбінде тіршілік ететіндер саны жүздеген есе артық. Сондықтан олар судағы тіршіліктің маңызды бір бөлігі болып саналады. Балдырлар жарық мол түсетін суларда тереңде, жарық аз түсетін лас сулардың бет жағына таралған. Теңіз суы мөлдір болғандықтан, 30 м тереңдікке дейін балдырлар көп тарайды, 100-200 м тереңдікте тек көлеңке сүйгіш, ал кейбір жеке қызыл балдырлар басқа өсімдіктер өсе алмайтын 500 м тереңдікте кездеседі.