Тоғыздан үшінші патшалық
Тоғыздан үшінші патшалық (Оннан үшінші патшалық, Үште тоғызыншы патшалық, Тоғыздан үшінші мемлекет, Оннан үшінші мемлекет; кей кезде — Алыс патшалық)— орыс халық ертегілеріндегі қиял-ғажайып, алыс әрі тылсым өлке. Бұл жерге ертегі кейіпкері қалың орман, теңіз, терең шыңырау немесе өзге де еңсеруі қиын кедергілер арқылы жетеді[1][2].
Жалпы сипаттамасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Тоғыздан үшінші патшалықта айдаһарлар, алтын жалды тұлпарлар, ғажайып құстар мекендейді, жасартатын алмалар өседі, тірі және өлі су бұлақтары ағып жатады. Көп жағдайда батыр осы өлкеге ұрланған аруды құтқару, ғажайып заттарды табу немесе мәңгі жастық сыйлайтын игіліктерді іздеу үшін сапар шегеді[2].
Фольклортанушылардың пікірінше, Тоғыздан үшінші патшалық славян халықтарының о дүние туралы көне түсініктерімен байланысты. Ол молшылық пен ғажайыпқа толы, қарапайым адам қол жеткізе алмайтын әлем ретінде сипатталады. Ертегіде бұл мекен көбіне шынайы дүниеден қалың орманмен, отты өзенмен, теңізбен немесе басқа да шекаралық кедергілермен бөлінеді.
Батырдың Тоғыздан үшінші патшалыққа барып, кейін өз еліне оралуы, оның сынақтардан өтіп, рухани әрі әлеуметтік тұрғыдан жетілуінің белгісі болып саналады. Сондықтан бұл бейне көптеген орыс халық ертегілерінің маңызды мифологиялық элементтерінің бірі болып табылады[1].
Заманауи мәдениетте
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
- «Тоғыздан үшінші патшалықтағы Вовка» мультфильмі;
- «Тоғыздан үшінші патшалықта..» фильмі;
- «Иван Царевич пен сұр қасқыр» мультфильмдері.