Түрікменстан манаты

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Түрікменстан манаты  (қаз.)

Türkmen Manaty  (түрікм.)
Turkmenistan New Manat  (ағылш.)
Manat  (фр.)

2014 жылғы 100 манат 2009 жылғы 1 теңге
2014 жылғы 100 манат 2009 жылғы 1 теңге
Кодтар және таңбалар
Кодтар ISO 4217 TMT (934)
Аббревиатуралар m
Айналым шекарасы
Эмитент  Түрікменстан
Туынды және параллельді бірліктер
Бөлшекті теңге (1100)
Айналымдағы монеталар және банкноталар
Банкноталар 1, 5, 10, 20, 50 және 100 манат
Тарих
Валюта-ізашар КСРО рублі (SUR) / Ресей рублі (RUR)
Бонкноталар және монеталар өңдірісі
Эмиссиялық орталық Түрікменстан Орталық банкі
www.cbt.tm
Банкнота өңдіруші De La Rue
www.delarue.com
Бағамдар ХВҚ, ЕОБ және ҚРҰБ мәліметтері бойынша аутоматты түрде жаңартылып отырады.
Commons logo optimized.svg Түрікменстан манаты Ортаққорда

Манат (түрікм. manat) — Түрікменстанның ақша бірлігі. 1 манат = 100 теңге. ISO 4217 әріптік коды – TMT, цифрлық коды – 934. Қазіргі уақытта 1, 2, 5, 10, 20, 50 теңгелік шақалар және 1 мен 2 манат шығарылады; 1, 5, 10, 20, 50 және 100 манаттық банкноттар шығарылады.

Манат 1993 жылы 1 қарашада айналымға енді. Осы уақытқа дейін, яғни тәуелсіздік жарияланғаннан бері Түркіменстанда төлем құралы ретінде кеңестік және ресейлік рублдер айналыста болды. Рублді манатқа айырбастау мына қатынаста жүзеге асырылды: 1 манат = 500 рубл[1], Түркіменстанның бір ересек азаматы ең көбінде 60 манатқа дейін ала алды.

2009 жылдың 1 қаңтарында үкімет деноминацияны жүзеге асырды: 5 000 ескі манат (ISO 4217 коды — TMM) 1 жаңа манатқа (TMT) ауыстырылды. Банкноттарды айырбастау 2009-2010 жылдар аралығында соманы шектеусіз жүзеге асырылды. Ескі банкноттар айналыста 2009 жылдың 31 желтоқсанына дейін қолданылды[2].

Шақалары[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1993-1999 жылғы үлгідегі шақалар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Бейнесі Белгіленген бағасы Материал Диаметрі
(мм)
Жуандығы
(мм)
Салмағы
(г)
Қыры Шығарылған
жылы
1 Tennesi TM 1993.png 1 теңге болат, мыс
жалат.
16 1,4 1,87 тегіс 1993
5 Tennesi TM 1993.png 5 теңге 20 1,5 2,92
10 Tennesi TM 1993.png 10 теңге 22,5 1,65 4,45
20 Tennesi TM 1993.png 20 теңге болат, никел
жалат.
21 1,65 3,62 бұжыр
50 Tennesi TM 1993.png 50 теңге 24 1,65 4,92
500 Manat TM 1999.png 500 манат 21 1,55 3,51 1999
1000 Manat TM 1999.png 1000 манат 24 1,65 4,86

2009 жылғы үлгідегі шақалар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Dibujot.png
Белгіленген бағасы Материалы Диаметрі
(мм)
Жуандығы
(мм)
Салмағы
(г)
Қыры Шығарылған
жылы
1 теңге болат, никел
жалат.
16 1,52 2 тегіс 2009
2 теңге 18 1,8 3 бұжыр
5 теңге 20 1,89 4,0 тегіс
10 теңге жез 22 1,85 5,0 үзілмелі-
бұжыр
20 теңге 24 1,96 6,5 тегіс
50 теңге 26 2,03 8,0 бұжыр
1 манат сақина: жез
ортасы: мыс+никель
27 2,2 9,5 бұжыр
жұлдыздармен
және BIR MANAT
жазуымен
2010
2 манат сақина: мыс+никель
ортасы: жез
28 2,4 11 бұжыр
сегізқырлы
жұлдызбен


Естелік шақалары[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Естелік және мерейтойлық шақаларды Түрікменстанның Орталық банкі бағалы металдардан (алтын – атаулы құны 2, 10, 20, 50, 500 бен 1000 манат және атаулы құнсыз, күміс – атаулы құны 1, 10, 20, 50, 500 бен 1000 манат және атаулы құнсыз, биметаллды (алтын+күміс) – атаулы құны 1000 манат және платина – атаулы құнсыз). Сапармұрат Ниязовтың 54 жылдығына арналған алғашқы шақа 1994 жылы шығарылды.

2016 жылдың мамыр айындағы жағдай бойынша естелік шақалардың 166 сұрыпты шығарылды, оның ішінде 925 сұрып күмістен 91, 917 сұрып алтыннан 58, 999 сұрып алтыннан 10, биметаллдан 1 (алтын+күміс) және 917 сұрып платинадан 1.

Банкноттар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1993-2005 жылғы банкноттар үлгісі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1993 жылы шығарылған 1-500 манат банкноттардың шығарылған жылы жазылмаған; 1995 жылы шығарылған белгіленген бағасы 20-500 манат банкноттары алғашқылардан оның болуымен ғана ерекшеленеді (бет жағында Орталық банк төрағасының қолының оң жағында). 500 манатқа дейінгі банкноттарда қазіргі түрікмен әліпбиіндегі кескінін өзгерткен кейбір әріптер (¥, $) қолданылады. Сапармұрат Ниязовтың портреті белгіленген бағасы 10-10 000 манат банкноттарда бейнеленген.

Су таңбасы – ақалтеке жылқысының бейнесі; 2005 жылғы 10 000 манат банкнотында — Сапармұрат Ниязовтың портреті.

Бейнесі Белгіленген бағасы (манат) Өлшемі
(мм)
Негізгі
түстері
Сипаттамасы Уақыты
Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы басылымы алынуы
1 manat. Türkmenistan, 1993 a.jpg 1 manat. Türkmenistan, 1993 b.jpg 1 120×60 қызыл
қызғылт
Түркіменстан Ғылым академиясының ғимараты,
ұлттық безендіру
II Арслан кесенесі 1993 31 желтоқсан
2009
5 manat. Türkmenistan, 1993 a.jpg 5 manat. Türkmenistan, 1993 b.jpg 5 126×63 көк
көгілдір
Д.Овезов атындағы музыкалық мектеп,
ритон
Әбу Саид кесенесі
10 manat. Türkmenistan, 1993 a.jpg 10 manat. Türkmenistan, 1993 b.jpg 10 132×66 тоқсары
қызғылт
Сапармұрат Ниязовтың портреті,
Түркіменстан Министрлер Кабинетінің ғимараты
Текеш кесенесі
20 manat. Türkmenistan, 1993 a.jpg 20 manat. Türkmenistan, 1993 b.jpg 20 138×69 жасыл Сапармұрат Ниязовтың портреті,
Ұлттық Кітапхананың ғимараты
Астанабаба кесенесі 1993
1995
50 manat. Türkmenistan, 1993 a.jpg 50 manat. Türkmenistan, 1993 b.jpg 50 144×72 қоңыр
күрең
Сапармұрат Ниязовтың портреті,
Ұлы Отан соғысында қаза тапқан
Түрікменстан жауынгерлеріне арналған ескерткіш
Аннаудағы мешіт
100 manat. Türkmenistan, 1993 a.jpg 100 manat. Türkmenistan, 1993 b.jpg 100 150×75 көк
көгілдір
тоқсары
Сапармұрат Ниязовтың портреті,
Мәжіліс ғимараты
Санжар сұлтан кесенесі
500 manat. Türkmenistan, 1993 a.jpg 500 manat. Türkmenistan, 1993 b.jpg 500 156×78 борлат Сапармұрат Ниязовтың портреті,
Молланепес атындағы драма театры ғимараты.
Төребек ханым кесенесі
1000 manat. Türkmenistan, 1995 a.jpg 1000 manat. Türkmenistan, 1995 b.jpg 1000 156×78 жасыл
тоқсары
қызғылт
Сапармұрат Ниязовтың портреті,
Мәжіліс ғимараты
Өрнекті жақтаудағы
Түрікменстан елтаңбасы
1995
5000 manat. Türkmenistan, 1996 a.jpg 5000 manat. Türkmenistan, 1996 b.jpg 5000 156×78 күлгін
қызыл
1996
1999
2000
10000 manat. Türkmenistan, 1996 a.jpg 10000 manat. Türkmenistan, 1996 b.jpg 10 000 156×78 сұр-көгілдір
сары
1996
10000 manat. Türkmenistan, 1998 a.jpg 10000 manat. Türkmenistan, 1998 b.jpg Сапармұрат Ниязовтың портреті,
Президент сарайы ғимараты
Сапармұрат қажы мешіті 1998
10000 manat. Türkmenistan, 1999 a.jpg 10000 manat. Türkmenistan, 1999 b.jpg 1999
10000 manat. Türkmenistan, 2000 a.jpg 10000 manat. Türkmenistan, 2000 b.jpg Бейтараптық аркасы,
Руханият сарайы
2000
10000 manat. Türkmenistan, 2003 a.jpg 10000 manat. Türkmenistan, 2003 b.jpg тоқсары
жасыл
Түрікменстанның Тәуелсіздік монументі 2003
10000 manat. Türkmenistan, 2005 a.jpg 10000 manat. Türkmenistan, 2005 b.jpg 2005
Кескін масштабы 1 миллиметрде 1,0 пикселді құрайды. Банкноттарда курсивпен жазылған күндер көрсетілмеген.

2005 жылғы банкноттар үлгісі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Су таңбасы — Сапармұрат Ниязовтың портреті.

Бейнесі Белгіленген бағасы (манат) Өлшемі
(мм)
Негізгі
түстері
Сипаттамасы Уақыты
Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы енгізуі басылымы алынуы
50 manat. Türkmenistan, 2005 a.jpg 50 manat. Türkmenistan, 2005 b.jpg 50 144×72 күлгін Сапармұрат Ниязовтың портреті Ақалтеке жылқысы 26 қазан
2005
2005 31 желтоқсан
2009
100 manat. Türkmenistan, 2005 a.jpg 100 manat. Türkmenistan, 2005 b.jpg 100 150×75 қызғылт
қызыл
Түрікменстан Орталық банкінің ғимараты
500 manat. Türkmenistan, 2005 a.jpg 500 manat. Türkmenistan, 2005 b.jpg 500 156×78 тоқсары
қоңыр
ұлттық әшекейлер
1000 manat. Türkmenistan, 2005 a.jpg 1000 manat. Türkmenistan, 2005 b.jpg 1000 зелёный Ашхабадтағы президент сарайы
5000 manat. Türkmenistan, 2005 a.jpg 5000 manat. Türkmenistan, 2005 b.jpg 5000 көгілдір
көк
Кескін масштабы 1 миллиметрде 1,0 пикселді құрайды.

2009-2014 жылғы банкноттар үлгісі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап құны қайта белгіленген манаттың шақалары мен банкноттары айналысқа енді. Жаңа үлгідегі 1 манат ескі 5000 манатты ауыстырды. Осылайша, айналымдағы ең үлкен банкнот (10 мың манат) 2 жаңа манатқа теңестірілді. 2009 жыл бойы манаттың екі түрі де күнделікті өмірде қолданылды, 2010 жылы ескі банкноттарды жаңасына айырбастау мүмкін болды.

Президент Құрбанқұлы Бердімұхамедов бекіткен құны 1, 5, 10, 20, 50, 100 манат жаңа банкноттарда Түрікменстанның ұлы тарихи тұлғалары мен түркімен халқының даңқын асқақтатқан сәулет ескерткіштері бейнеленген. Сонымен қатар, құны 1, 2, 5, 10, 20 және 50 теңгелік (2009 ж.), 1 және 2 манаттық (2010 ж.) шақалар айналысқа енді.

2012 жылы Түркіменстанның Орталық банкі белгіленген бағасы 1, 5, 10 және 20 манат өзгертілген банкноттарды айналымға енгізді.

2014 жылы Орталық банк белгіленген бағасы 1, 50 және 100 манат өзгертілген банкноттарды шығарды[3].

Бейнесі Белгіленген бағасы (сом) Өлшемі
(мм)
Негізгі
түстері
Сипаттамасы Шығарылған
жылы
Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы
TKM 1 manat 2009a.jpg TKM 1 manat 2009b.jpg 1 120×60 жасыл
тоқсары
Тұғрыл бек портреті Ұлы Сапармұрат Түрікменбашы атындағы
ұлттық мәдени орталық /
Түркіменстанның мемлекеттік мәдени орталығы
2009
1 manat. Türkmenistan, 2012 a.jpg 1 manat. Türkmenistan, 2012 b.jpg 2012
1 manat. Türkmenistan, 2014 a.jpg 1 manat. Türkmenistan, 2014 b.jpg 2014
5 manat. Türkmenistan, 2009 a.jpg 5 manat. Türkmenistan, 2009 b.jpg 5 126×63 қоңыр
кіршең сары
Ахмат Санжар портреті Бейтараптылық аркасы 2009
5 manat. Türkmenistan, 2012 a.jpg 5 manat. Türkmenistan, 2012 b.jpg 2012
10 manat. Türkmenistan, 2009 a.jpg 10 manat. Türkmenistan, 2009 b.jpg 10 132×66 қызыл
қызғылт
Мақтымқұлы портреті Түрікменстан Орталық банкінің ғимараты 2009
10 manat. Türkmenistan, 2012 a.jpg 10 manat. Türkmenistan, 2012 b.jpg 2012
20 manat. Türkmenistan, 2009 a.jpg 20 manat. Türkmenistan, 2009 b.jpg 20 138×69 күлгін
ашық күлгін
Көроғлы портреті Руханият сарайы 2009
20 manat. Türkmenistan, 2012 a.jpg 20 manat. Türkmenistan, 2012 b.jpg 2012
50 manat. Türkmenistan, 2009 a.jpg 50 manat. Türkmenistan, 2009 b.jpg 50 144×72 жасыл
сұр
Қорқыт ата портреті Мәжіліс ғимараты 2009
50 manat. Türkmenistan, 2014 a.jpg 50 manat. Türkmenistan, 2014 b.jpg 2014
100 manat. Türkmenistan, 2009 a.jpg 100 manat. Türkmenistan, 2009 b.jpg 100 150×75 көк
көгілдір
Оғыз хан портрет Ашхабадтағы президент сарайы 2009
100 manat. Türkmenistan, 2014 a.jpg 100 manat. Türkmenistan, 2014 b.jpg Оғыз хан сарайы 2014
500manat.JPG 500 156×78 қоңыр
сары
Сапармұрат Ниязов портреті Түрікменбашы Рухы мешіті шығарылмаған
Кескін масштабы 1 миллиметрде 1,0 пикселді құрайды.

Естелік банкноттары[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Жабық ғимараттағы Азия ойындары (2017)[4][өңдеу | қайнарын өңдеу]

2017 жылы Ашхабадтағы Олимпиада қалашығының нысандарына арналған банкноттардың естелік сериясы шығарылды. Белгіленген бағасы 1-ден 100 манатқа дейінгі банкноттардың шығарылымы 2017 жылғы жабық кешендегі Азия ойындары қарсаңында болды. Бұл серияның бұрынғы шығарылымдардан айырмашылығы – банкноттардың түсінің жартылай өзгертілген реңктері, сондай-ақ Түркіменстанның көрікті жерлерінің дәстүрлі суреттерін Олимпиадалық қалашық нысандарының суреттерімен алмастыру болды.

Түрікменстанның бейтараптығына 25 жыл (2020)[5][өңдеу | қайнарын өңдеу]

2020 жылдың желтоқсан айында елдің бейтараптығының 25 жылдығына орай Түркіменстанның Орталық банкі құны 1, 5, 10, 20, 50 және 100 манат өзгертілген жаңа банкноттарды айналымға шығарды. Банкноттардың бет жағының түсі мен әрленімі негізінен сақталған. Банкноттардың бет жағында «Түркіменстан бейтараптық отаны» жылдың символы, артқы жағында Түркіменбашы халықаралық теңіз порты және Конституция монументі, сондай-ақ банкноттарда бұрын 2014 жылғы шығарылым банкноттар бейнеленген ғимараттар бейнеленген.

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]