Тәжікстан президенті

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Тәжікстан Республикасының Президенті
тәж. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
Flag of the President of Tajikistan.svg
Президенттік штандарты
Emomali Rahmon (2017-02-27).jpg
Лауазымды иеленуші
Эмомали Рахмон
16 қараша 1994
Басқару түрі

Елбасы

Ресми резиденциясы

Ұлт Сарайы, Душанбе

Өкілеттігінің мерзімі

7 жыл, қатарынан екі мерзімнен көп емес (Эмомали Рахмоннан басқасы)

Айлығы

жыл сайын 13,200 АҚШ доллары[1]

Лауазым пайда болды

30 қараша 1990

Лауазымдағы алғашқы қызметші

Қаһһор Маһкамұлы Маһкамов

Қаратпа сөзі

«Жоғары мәртебелі»
(тәж. Ҷаноби олӣ)

Сайты

http://www.president.tj/

Тәжікстан Президенті (тәж. Президенти Тоҷикистон) немесе Тәжікстан Республикасының Президенті (тәж. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон) — Тәжікстан Республикасының мемлекет басшысы және де факто үкіметінің басшысы. Атқарушы билік басында болуымен қоса президент Тәжікстан Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып келеді.

1994 жыл 16 қарашадан бері президент — Тәжікстан Халық Демократиялық партиясының басшысы Эмомали Рахмон.

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Тәжікстанның тұңғыш президенті Қаһһор Маһкамов еді. Ол Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасының Президенті сайланып, Тәжікстанның тәуелсіздік алған күнінде президенті болды. Халықтан қолдау көре алмаған Қаһһор Маһкамов 1991 жылы тамыз айында жұмысынан кетуге мәжбүр болады. Елдің бөлінгендігінен 1991 мен 1992 жылдар арасында президенттер бір-бірін ауыстырып жатты, елде билікке талас жүрді. Наразылық пен келіспеушілік кейінірек Тәжік Азаматтық соғысына алып келді. 1994 жылдан бері президент Эмомали Шәріпұлы Рахмон болып келеді. Соңғы президенттік сайлау 2020 жылы өтті, алайда әлем бақылаушылары Тәжікстанда өткізілетін сайлауларды демократиялық емес және жалған деп санайды.

Атқаратын рөлі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Тәжікстан президенті — елдің елбасы және де факто үкімет басшысы, ол елдің ең ықпалды лауазымның иегері болып келеді. Президент халық сайлауымен сайланады, бастапқыда ол тек екіден көп емес жеті-жылдық мерзім жұмыс істей алатын. Алайда кейінірек бұл заң өзгертілді. Тәжікстан президенті соған қоса Тәжікстан Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып келеді.

Атқарушы билігімен қоса, президентке шекара қауіпсіздігі жайлы кеңес беретін Қауіпсіздік Комитеті де бар. Оған қоса мемлекеттік мәселелер жайлы 5 кеңесшісі бар:

  • Экономикалық мәселелер жайлы мемлекеттік кеңесші
  • Халықаралық қатынас жөніндегі мемлекеттік кеңесші
  • Ғылым және әлеуметтік мәселелер жөніндегі мемлекеттік кеңесші
  • Ақпарат, мәдениет және мемлекет істері жөніндегі мемлекеттік кеңесші
  • Қорғаныс және құқық қорғау жайлы мемлекеттік кеңесші.

Резиденциясы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

2008 жылдан бері Душанбедегі Ұлт Сарайы (Коһи Миллат және Ақ Үй деп те аталады) Президенттің ресми резиденциясы болып келеді. Жиі ел сыртынан келген қонақтар осы сарайға келеді; арнайы мерекелер мен мерейтойлар сарайдың басты холлында өткізіледі. Оның құрылысы тәжіктердің тарихи патшасы Исмаил Ибн Ахмед Саманиге арналып басталған. 2008 жылы тамыз айында сарай ресми түрде ашылып, дәл бірінші күні ғимаратта Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының жиналысы өткізілді. Сарай 500 сомони банкнотасында бейнеленген.

2008 жылға дейін президенттік сарай басқа жерде, 1957 жылы құрастырылған ғимаратта орналасқан еді. Ол бұрын Тәжікстан Коммунистік партиясының Орталық Комитетінің басты штабы еді, және кеңес заманында Рауль Кастро, Хо Ши Мин, Никита Хрущёв, Леонид Брежнев және Борис Ельцин сияқты қонақтарды қарсы алды.[2] 1992 жылдан бастап ол президенттік резиденция болды, бірақ 2008 жылы бұл статусынан айырылды. 2017 жылы ол Душанбе әкімінің уақытша кеңсесі болды. 2020 жылы ақпанда ғимараттың бұзылуы жарияланды.[3]

Президенттер тізімі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Суреті Президент Президенттілігінің мерзімі Ұзақтығы Партиясы Сайлауы
1 Каххор Махкамов.jpg Қаһһор Маһкамұлы Маһкамов 30 қараша 1990 31 тамыз 1991 1 жыл Коммунистік
- Emblem of the Tajik SSR (1940–1992).svg Қадриддин Аслонұлы Аслонов 31 тамыз 1991 23 қыркүйек 1991 23 күн Коммунистік
2 Rahmon Nabiyev.jpeg Рахмон Нәбиұлы Нәбиев 23 қыркүйек 1991 6 қазан 1991 13 күн Коммунистік
- Emblem of the Tajik SSR (1940–1992).svg Акбаршо Искандарұлы Искандаров 6 қазан 1991 2 желтоқсан 1991 57 күн Коммунистік
(2) Rahmon Nabiyev.jpeg Рахмон Нәбиұлы Нәбиев 2 желтоқсан 1991 7 қыркүйек 1992 1 жыл Коммунистік 1991
- Emblem of the Tajik SSR (1940–1992).svg Акбаршо Искандарұлы Искандаров 20 қараша 1992 20 қараша 1992 74 күн Коммунистік
3 Emomali Rahmon in Minsk (cropped).jpg Эмомали Шәріпұлы Рахмон 20 қараша 1992 қазіргі 27 жыл, 240+ күн ТХДП 1994
1999
2006
2013
2020

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. https://web.archive.org/web/20190603224150/https://news.tj/ru/node/187868 (орысша) "Президенттердің айлықтары: Тәжікстан жаңалықтары". news.tj. Оригиналдан (https://news.tj/ru/node/187868) мұрағатталған. 2019.
  2. Тәжікстанды өзгерту: Кеңестік өткен уақыт пен Тәжік болашақ (ағылшынша) Әлжазира.
  3. Тәжікстан: Президенттің бұрыңғы резиденциясы толықтай бұзылуға жақын (орысша) Asiaplustj.info.