Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов
| Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов | |
| Жеке мағлұматтар | |
|---|---|
| Азаматтығы | |
| Мамандандыру |
волейболшы |
| Туған күні | |
| Туған жері | |
| Қайтыс болған күні | |
| Қайтыс болған жері | |
Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов (9 мамыр 1948, Күршім, Шығыс Қазақстан облысы – 25 мамыр 2026, Астана) — кеңестік және қазақстандық волейболшы, педагогика ғылымдарының кандидаты, халықаралық дәрежедегі спорт шебері, волейболдан жоғары санатты төреші, жоғары мектеп оқытушысы, доцент, КСРО чемпионы, КСРО чемпионаттарының бірнеше мәрте жүлдегері, волейболдан Еуропа чемпиондары кубогының екі дүркін жеңімпазы (1970, 1971).
Өмірбаяны
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов 1948 жылғы 9 мамырда Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауылында дүниеге келген. Руы — Қожа.
1968–1976 жылдары Алматы қаласының әйгілі «Буревестник» волейбол клубының және Қазақстан құрамасының ойыншысы болды. Осы кезеңде ол кеңестік волейболдың жоғары деңгейінде өнер көрсетіп, халықаралық дәрежедегі спорт шебері атағына ие болды.
1970–2004 жылдары жоғары білім беру жүйесінде қызмет атқарды. Ұзақ жылдар бойы Алматыдағы Қазақ туризм және спорт академиясында оқытушы, доцент, волейбол кафедрасының меңгерушісі, факультет деканы қызметтерін атқарды.
1984 жылы Мәскеуде «Факторы, определяющие эффективность деятельности волейболистов в процессе игры» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғап, педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды.
2004 жылы Қазақстан Республикасының волейболдан мемлекеттік жаттықтырушысы қызметін атқарды.
2005 жылы Астана қаласындағы Ұлттық лигада өнер көрсеткен «Астана–Қанаты» әйелдер волейбол командасының бас бапкері болды.
2005–2007 жылдары Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде профессор, ал 2007–2018 жылдары осы оқу орнының «Дене шынықтыру және спорт» кафедрасында доцент қызметін атқарды.
Ғылыми қызығушылықтары спорттағы бәсекелестік әрекеттің тактикасы мен стратегиясы, спорт биомеханикасы, дене тәрбиесінің медициналық-биологиялық аспектілері және халық медицинасы мәселелерін қамтыды. Ол «Дене жаттығуларының биомеханикасы», «Мектептегі волейбол және қозғалмалы ойындар», спорттық ойындардағы тактика мен стратегия пәндері бойынша дәрістер оқыды. 10-нан астам ғылыми еңбек жариялаған.
Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов 2026 жылғы 25 мамырда Астана қаласында дүниеден өтті.
Спорттық мансабы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]1968–1976 жылдары Төленді Ахметжанов Алматының атақты «Буревестник» волейбол клубының негізгі ойыншыларының бірі болды. Команда сол кезеңде КСРО-ның ғана емес, әлемдегі ең мықты клубтардың бірі саналды. «Буревестник» КСРО чемпионатының бірнеше дүркін жүлдегері атанып, халықаралық ареналарда зор табысқа жетті.
Еуропа чемпиондары кубогындағы жеңістері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Төленді Ахметжанов — волейболдан Еуропа чемпиондары кубогын жеңіп алған алғашқы қазақ спортшыларының бірі. Ол 1968–1976 жылдары Алматының атақты «Буревестник» командасының құрамында өнер көрсетіп, кеңестік және еуропалық волейболдағы тарихи табыстарға үлес қосты[1].
1969 жылы Алматының «Буревестник» командасы КСРО чемпионы атанып, Еуропаның ең үздік клубтарымен тең дәрежеде бәсекелесе бастады.
1970 жылы алматылық клуб алғаш рет Еуропа чемпиондары кубогын жеңіп алып, құрлықтағы ең үздік команда мәртебесіне ие болды. 1971 жылы команда бұл жетістігін қайталап, кубокты қатарынан екінші рет иеленді. Осылайша, 1969–1971 жылдары «Буревестник» әлемдегі ең мықты волейбол клубтарының бірі ретінде танылды[2].
Төленді Ахметжанов бұл тарихи жеңістерге қатысқан негізгі ойыншылардың бірі болды. Ол команда құрамында кеңестік және халықаралық деңгейдегі белгілі волейболшылармен бірге өнер көрсетті. Олардың қатарында Олимпиада чемпиондары Валерий Кравченко мен КСРО чемпиондары Олег Антропов, КСРО құрамасының ойыншылары Александр Портной, Геннадий Гончаров, Николай Рагозин, Владимир Шапран, сондай-ақ қазақ волейболының көрнекті өкілдері Жәнібек Сауранбаев, Амангелді Сұлтанов, Төлеш Сұлтанов, Жұмаш Махмұтов, Заңғар Жәркешев, Амангелді Иманғалиев секілді саңлақтар болды. Команданы КСРО және Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы Октябрь Жарылғапов жаттықтырды[3].
Ғылыми және педагогикалық қызметі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]1984 жылы Мәскеуде «Факторы, определяющие эффективность деятельности волейболистов в процессе игры» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғап, педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды.
Ғылыми қызығушылықтары спорттағы бәсекелестік әрекеттің тактикасы мен стратегиясы, дене шынықтыру мен спорттың биомеханикасы, сондай-ақ халық медицинасы мәселелерін қамтиды.
Ол «Дене жаттығуларының биомеханикасы», «Мектептегі волейбол және қозғалмалы ойындар», спорттық ойындардағы тактика мен стратегия пәндері бойынша дәрістер оқыды. 10-нан астам ғылыми еңбек жариялаған.
Ғылыми еңбектері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Ахметжанов Т.Ә. Факторы, определяющие эффективность деятельности волейболистов в процессе игры: педагогика ғылымдарының кандидаты диссертациясы. Мәскеу, 1984.
Ахметжанов Т.Ә. Дене шынықтыру мен спорттың медициналық-биологиялық аспектілері. / Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары, «Бұқаралық дене шынықтыру мен спортты дамыту мәселелері», 27-28 қараша 2015, 143-144 беттер.
Ахметжанов Т.Ә. Дене шынықтыру және спорт саласындағы - маркетинг. / "Қазіргі әлемдегі ғылым және білім" халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары. 2 Том-Караганды: РИО «Болашақ-Баспа», 2016, 74-77 беттер.
Марапаттары мен атақтары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- КСРО чемпионы (1969);
- Волейболдан КСРО чемпионаттарының бірнеше мәрте жүлдегері;
- Еуропа чемпиондары кубогының екі дүркін жеңімпазы (1970, 1971);
- Халықаралық дәрежедегі спорт шебері;
- Педагогика ғылымдарының кандидаты;
- Волейболдан жоғары санатты төреші;
- Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалі;
- Дене шынықтыру мен спортты дамытуға сіңірген еңбегі үшін төсбелгісі;
- Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті медалі;
- Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетіне 25 жыл медалі.
Отбасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Төленді Әрінқожаұлы Ахметжановтың жұбайы — Нағима Ахметжанова (1948 ж.т.). Отбасында үш бала тәрбиелеп өсірген:
- Әкбар Төлендіұлы Ахметжанов (1971 ж.т.);
- Берік Төлендіұлы Ахметжанов (1974 ж.т.);
- Арина Төлендіқызы Ахметжанова (1984 ж.т.).
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ https://zhasalash.kz/news/qazaq-sporty-hh-gasyr-1960-1969-zhyldar-2059/?ysclid=mpv2dkoduy754873323
- ↑ https://e-history.kz/kz/news/show/340199?ysclid=mpv2ipjb7513322516
- ↑ https://qamshy.kz/kz/article/45233-voleyboldan-alem-kubogyn-europa-dgane-sovet-odaghy-chempionatyn-utqan-tunhghysh-.html?ysclid=mpv2lw4vid80313313