Төрт жүз соққы
| Төрт жүз соққы | |
| фр. Les Quatre Cents Coups | |
 | |
| Жанры | |
|---|---|
| Режиссёрі | |
| Продюсері |
Франсуа Трюффо |
| Сценарийдің авторы | |
| Басты рөлдерде | |
| Операторы | |
| Сазгері | |
| Кинокомпания |
Les Films du Carrosse |
| Дистрибьютор |
Cocinor |
| Ұзақтығы |
99 мин. |
| Кассалық түсімі | |
| Мемлекет | |
| Тілі | |
| Шыққан жылы | |
| IMDb | |
«Төрт жүз соққы» (фр. Les Quatre Cents Coups) — 1959 жылы жарық көрген есею туралы француз драмалық фильмі. Бұл — Франсуа Трюффоның режиссерлік дебюті.
Франциялық жаңа толқынының негізін қалаушы туындылардың бірі ретінде бұл фильм осы қозғалысқа тән көптеген сипаттарды көрсетеді. Трюффо мен Марсель Мусси жазған туынды Антуан Дуанель (жартылай автобиографиялық кейіпкер) есімді париждік жасөспірім туралы баяндайды. Өзінің асау мінез-құлқына байланысты ол ата-анасымен және мұғалімдерімен түсінісе алмай, қиындықтарға тап болады. Түсірілім жұмыстары Париж бен Онфлёр көшелерінде өткен.
«Төрт жүз соққы» көптеген марапаттар мен номинацияларға ие болды. Соның ішінде 1959 жылы Канн кинофестивалінде «Үздік режиссер» жүлдесін иеленіп, «Алтын пальма бұтағына» үміткер атанды. Ал 1960 жылы «Үздік түпнұсқалық сценарий» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Францияда фильмді 4,1 миллион көрермен тамашалап, бұл туынды Трюффоның өз еліндегі ең табысты фильміне айналды.[2]
Бұл туынды әлемдік кино тарихындағы ең үздік фильмдердің бірі саналады. Sight & Sound журналының 2022 жылғы киносыншылар арасында жүргізген сауалнамасында ол 50-ші орынға тұрақтады.[3] Ал режиссерлер арасындағы сауалнама бойынша ең үздік фильмдер тізімінде 33-ші орынды иеленді.
Сюжеті
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Антуан Дуанель — асау мінезді, қиын жасөспірім. Ол анасымен және өгей әкесімен бірге тар пәтерде тұрады. Мұғалімдері оны үнемі келеңсіздіктердің көзі деп санап, әрбір ұсақ-түйек үшін жазалап отырады. Отбасындағы жағдай да мәз емес: анасы Антуанға менсінбей, немқұрайлы қарайды, ал жұмысбасты өгей әкесінің мінезі жұмсақ болғанымен, баланың тәрбиесіне бас қатырмайды, бірақ оған деген ниеті түзу.
Антуан ең жақын досы Ренемен бірге сабақтан қашып, ойын-сауық саябақтары мен кинотеатрларға баруды әдетке айналдырады. Бірде көшеде Ренемен серуендеп жүріп, Антуан анасының басқа еркекпен сүйісіп тұрғанын көріп қалады, бірақ бұған аса мән бермейді. Үйде ата-анасы болмашы нәрселер үшін жиі жанжалдасады, кейінірек олар Антуанның сыныптасынан баланың мектепке бармай жүргенін естиді. Мектепке келгенде, Антуан мұғаліміне кеше «анасының кенеттен қайтыс болуына байланысты» келе алмағанын айтып өтірік соғады. Мұғалім оған сенеді, бірақ дәл сол күні мектепке ата-анасы келіп, үлкен жанжал шығады. Антуан үйіне қайтпауға бел буып, түні бойы Париж көшелерін кезіп шығады. Келесі күні ата-анасы оны тауып алып, үйге қайтарады. Анасы ұлымен тіл табысуға тырысқансып, Антуан да ынтамен оқуға кіріседі. Ол Оноре де Бальзактың шығармашылығы бойынша диктант-шығарма жазады, бірақ мұғалім оны «плагиат» деп айыптап, екілік қояды. Ата-анасының қаһарынан қорыққан Антуан тағы да үйден қашып кетеді.
Ол досы Рененің үйін паналайды. Бірнеше күннен кейін ақша табу үшін Антуан өгей әкесінің кеңсесінен жазу машинкасын ұрлауға бел байлайды. Бірақ оны сата алмай, қайта орнына қоймақ болған кезінде ұсталып, ата-анасына тапсырылады. Жасөспірім түнді полиция бөлімшесінде өткізеді. Ата-анасы оны түзеу мекемесіне беру туралы шешім қабылдады. Психологпен әңгімелесу кезінде Антуанның анасын неге жек көретіні белгілі болады: анасы оған некесіз жүкті болып, аборт жасатқысы келген, бірақ әжесі оны бұл райынан қайтарған екен. Бірнеше аптадан кейін анасы Антуанға келеді, бала оның үстінен жаңа, сәнді киімдерді көреді. Белгілі болғандай, бала интернатқа кеткен соң, олардың қаржылық жағдайы жақсарған, бірақ анасына да, өгей әкесіне де Антуанның тағдыры бәрібір еді. Біраз уақыттан соң жасөспірім мекемеден қашып шығады. Ол өзі бұрыннан көруді армандаған теңізге қарай ұмтылады. Фильм Антуанның шарасыздық пен үмітсіздікке толы жүзі бейнеленген стоп-кадрмен аяқталады.
Атауы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Француздың «faire les 400 coups» тіркесі «әдептен аттап, моральдық нормаларды бұзу» деген мағынаны береді. Бұл көбінесе балалардың ерсі қылықтарына, тентектігі мен бұзақылығына қатысты айтылады.
Бұл тіркестің шығу тарихы 1621 жылы XIII Людовик Монтобанды қоршауға алуымен байланысты. Сол кезде француз королі қаланы қорғап тұрған протестанттардың үрейін ұшыру үшін қалаға зеңбіректен 400 рет оқ атуға («400 coups de canon») бұйрық берген екен.
Рөлдерде
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| Актёр | Рөлі |
|---|---|
| Жан-Пьер Лео | Антуан Дуанель |
| Альбер Реми | Жюльен Дуанель, Антуанның өгей әкесі |
| Клэр Морье | Жильберта Дуанель, Антуанның анасы |
| Ги Декомбль | мектеп мұғалімі |
| Патрик Оффэ | Рене Биже, Антуанның ең жақын досы |
| Жорж Фламан | Монсеньор Биже, Рененің әкесі |
| Пьер Репп | ағылшын тілі мұғалімі |
| Даниэль Кутюрье | Бертран Морисе |
| Люк Андрие | дене шынықтыру мұғалімі |
| Робер Бове | мектеп директоры |
| Ивонн Клоди | Мадам Биже |
| Мариус Лори | инспектор Кабанель |
| Клод Мансар | тергеуші судья |
| Жак Моно | комиссар |
| Анри Вирложе | түнгі күзетші |
| Жанна Моро | итін іздеп жүрген әйел |
| Жан-Клод Бриали | көшедегі ер адам |
Трюффо фильмдегі эпизодтық және фондық рөлдерге өзінің режиссер достарын тартқан. Мысалы, аттракциондар саябағындағы көріністе режиссердің өзі және Филипп де Брока бой көрсетсе, Жак Деми полицей рөлін сомдаған. Сонымен қатар, кадр сыртынан Жан-Люк Годар мен Жан-Поль Бельмондоның дауыстарын естуге болады (Бельмондоның дауысы баспаханадағы көріністе шығады).
Түсірілімі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Режиссер жас актерлерден рөлдерін жаттап алуды талап етпей, керісінше, импровизация жасауды құптаған.
14 жасар Жан-Пьер Леоның актерлік шеберлігі әлемдік деңгейде мойындалды. Ол басқа үміткер балалардың арасынан режиссерге сыртқы ұқсастығы үшін таңдап алынған еді. Бастапқыда Трюффо кастинг ассистенттеріне Антуанның рөліне 12 жастан аспаған балаларды іздеуді тапсырса да, 14 жастағы Леоны тыңдап көруге келіседі. Режиссер Леоның бойынан тек өзін ғана емес, кейіпкері Антуанды да көреді (ол кезде Лео пансионда оқып жүрген және тәртіпті жиі бұзатын сотқар бала болатын).
Фильм атауына қатысты нұсқалар: Фильмнің атын таңдау кезінде «Антуанның қашуы», «Төрт бейсенбі», «Көше мектебі», «Париж балалары», «Жабайы түлкілер» және «Кішкентай сарбаздар» сияқты ондаған нұсқалар қарастырылған.
Туынды небәрі 46 күнде түсірілді. Жұмыс қараша айында басталып, желтоқсанның аяғына дейін жалғасты. Кейінірек Трюффо фильмдерін дәл осылай, «найзағайдай жылдам шабуыл» стратегиясымен түсіруді әдетке айналдырады.
Фильмнің соңына қарай психологпен болатын қысқа көрініс іс жүзінде скрин-тесттен (сынақ түсірілімі) алынған үзінді болып табылады. Трюффо Леоға жауаптардың жалпы бағытын ғана түсіндірген, сондықтан Антуанның жауаптарының көпшілігі — актердің жеке импровизациясы. Монтаж кезінде Трюффо кадрдың түсін қоюлатып, өзінің дауысын әйел адамның дауысымен алмастырған.[4]
Трюффоның кинодебюті сол кездегі «камера-қалам» техникасының манифесі ретінде қабылданды. Бұл әдіс студиялық павильондар мен қозғалмайтын камераның шектеулерінен азат болуды білдіретін. Трюффоның камерасы кадр шеңберінен шығып кетуге ұмтылады: ол үйлердің шатырына дейін көтеріліп, бұрын-соңды болмаған еркін қозғалыстар жасайды. Сонымен қатар, басты кейіпкердің камераға тік қарап, кадрдың қатып қалатын (стоп-кадр) финалы сол уақыт үшін революциялық жаңалық болып, кейіннен көптеген еліктеушілерді тудырды.
«Франциялық жаңа толқынының» көптеген фильмдеріндегідей, мұнда тек психологпен болған көріністің дыбысы ғана түсірілім кезінде тікелей жазылған. Қалған барлық диалогтар мен дыбыстық сүйемелдеу монтаж кезінде қайта дыбысталды.
Марапаттары мен номинациялары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| Марапаттары мен номинациялары | ||||
|---|---|---|---|---|
| Жыл | Марапат | Санат | Нәтиже | Дер. |
| 1959 | Канн кинофестивалі | «Алтын пальма бұтағы» | Номинация | [5] |
| Үздік режиссер (Франсуа Трюффо) | Жеңді | |||
| Нью-Йорк киносыншылар кеңесі | Үздік шет тілді фильм | Жеңді | [6] | |
| 1960 | Оскар | Үздік түпнұсқалық сценарий (Франсуа Трюффо, Марсель Мусси) | Номинация | [7] |
| Бодиль | Үздік еуропалық фильм | Жеңді | [8] | |
| Франция киносыншыларының синдикаты | Үздік фильм | Жеңді | ||
| 1961 | BAFTA | Үздік фильм | Номинация | [9] |
| Үміт күттіретін жаңа есім (Жан-Пьер Лео) | Номинация | |||
| Sant Jordi марапаты | Үздік шетелдік режиссер (Франсуа Трюффо) | Жеңді | [8] | |
Маңызы мен мұрасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Франсуа Трюффо актер Жан-Пьер Леомен бірлесіп, Антуан Дуанельдің кейінгі тағдырын баяндайтын тағы төрт туынды түсірді: «Антуан мен Колетт» (Трюффоның 1962 жылғы «Жиырма жастағы махаббат» киноальманахына қосқан үлесі), «Ұрланған сүйістер», «Отбасылық ошақ» және «Зымыраған махаббат».
Акира Куросава, Луис Бунюэль, Сатьяджит Рай, Стивен Спилберг, Жан Кокто, Карл Теодор Дрейер, Ричард Линклейтер, Вуди Аллен, Уэс Андерсон және Николас Кейдж сияқты танымал киногерлер «Төрт жүз соққыны» өздерінің ең сүйікті фильмдерінің бірі ретінде атап өткен.[10][11] Куросава бұл туындыны «өмірімде көрген ең әдемі фильмдердің бірі» деп бағалады.[12]
Мартин Скорсезе бұл фильмді «Жас киногерлер көруі тиіс 39 маңызды шетелдік фильмнің» тізіміне қосты.[13]
2010 жылы Empire журналы фильмді «Әлемдік киноның 100 үздік туындысы» тізімінде 29-шы орынға қойды.[14] Ал 2018 жылы әлемнің 43 елінен жиналған 209 киносыншының қатысуымен өткен BBC сауалнамасында бұл туынды «барлық кезеңдегі ең ұлы шетелдік фильмдердің» ішінде 8-ші орынды иеленді.[15]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Box Office information for Francois Truffaut films at Box Office Story
- ↑ Les Quatre cents coups. J.P.'s Box-Office. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 сәуір 2016. Тексерілді, 18 мамыр 2012.
- ↑ The Greatest Films Poll. bfi.org.uk. BFI. Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 қаңтар 2024. Тексерілді, 15 қаңтар 2024.
- ↑ Wes Anderson Les quatre cents coups / The 400 Blows (1959) (ағыл.). kinorotterdam.nl. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 желтоқсан 2023. Тексерілді, 27 қыркүйек 2024.
- ↑ Les Quatre Cents Coups. Festival de Cannes. Тексерілді, 13 желтоқсан 2022.
- ↑ Crowther, Bosley. Critics' Choices, The New York Times (January 3, 1960).
- ↑ The 32nd Academy Awards (1960). AMPAS. Тексерілді, 13 желтоқсан 2022.
- 1 2 The 400 Blows - Awards. IMDb. Тексерілді, 13 желтоқсан 2022.
- ↑ Film in 1961. awards.bafta.org. Тексерілді, 13 желтоқсан 2022.
- ↑ BFI | Sight & Sound | Top Ten Poll 2002. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 желтоқсан 2009.
- ↑ Akira Kurosawa's Top 100 Movies!. Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 наурыз 2010.
- ↑ The 400 Blows. movie-film-review.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 шілде 2011. Тексерілді, 6 тамыз 2010.
- ↑ Martin Scorsese Creates a List of 39 Essential Foreign Films for a Young Filmmaker. Open Culture. (15 October 2014). Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 ақпан 2015. Тексерілді, 1 ақпан 2015.
- ↑ The 100 Best Films Of World Cinema | 29. The 400 Blows. Empire. Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 желтоқсан 2011. Тексерілді, 30 шілде 2010.
- ↑ The 100 greatest foreign-language films. BBC Culture. Тексерілді, 17 желтоқсан 2020.
Сыртқы сілтемелер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Төрт жүз соққы (ағыл.) Internet Movie Database сайтында
| ||||||||||
