Удин тілі
| Удин тілі | |
| Өз атауы: |
Udinian language |
|---|---|
| Елдер: | |
| Сөйлеушілер саны: |
8 000 |
| Классификация | |
| |
| Жазуы: | |
| Тіл коды | |
| ISO 639-1: |
udi |
| ISO 639-2: |
— |
| ISO 639-3: |
udi |
| Тағы қараңыз: Жоба:Лингвистика | |
Удин тілі (Udinian language) — иберий-кавказ тілдер отбасының нах-дағыстан тармағының лезгин ішкі тобына кіреді. Тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне жатады, эргативті және номинативті құрылыстарының үйлесімімен сипатталады.[1]
Референтті халық
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Референтті халық: удиндер; өз атауы – уди, ути.
Географиялық таралуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Удиндердің бастапқы тұрғылықты жері Әзербайжанның солтүстігінде, сондай-ақ Грузияның бір ауылында (1920 жылдан бастап) орналасқан. Ресейде негізінен оңтүстік облыстар (Ростов облысы, Краснодар өлкесі, Ставрополь өлкесі, Волгоград облысы), сондай-ақ Иваново облысы, Мәскеу облысы, Саратов облысы, Свердлов облысы және т.б.
Этникалық топтың саны 8-10 мың адам деп бағаланады, тілін білетіндер шамамен 8 мыңдай. Ресейде 4 мыңға жуық удиндер тұрады.[2]
Диалектісі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Удин тілі екі диалектіге бөлінеді: нидж және варташен-октомбери.[3]
Жазуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]1930 жылдары латын негізіндегі уди жазуын жасауға әрекет жасалды. Алайда көп ұзамай бұл әліпбиді қолдану тоқтатылды. 1974 жылы кириллицаға негізделген уди әліпбиін В.Л.Гукасян құрастырды.
1990 жылдардың ортасында Әзербайжанда латын графикасына негізделген жаңа уди әліпбиі жасалды.
| A a | B b | C c | Ç ç | D d | E e | Ə ə | F f | G g | Ğ ğ | H h |
| X x | I ı | İ i | Ҝ ҝ | J j | K k | Q q | L l | M m | N n | O o |
| Ö ö | P p | R r | S s | Ş ş | T t | U u | Ü ü | V v | Y y | Z z |
| Ц ц | Цı цı | Eъ eъ | Tı tı | Əъ əъ | Kъ kъ | Pı pı | Xъ xъ | Şı şı | Öъ öъ | Çı çı |
| Çъ çъ | Ć ć | Jı jı | Zı zı | Uъ uъ | Oъ oъ | İъ iъ | Dz dz |
2013 жылы Ресейде Гукасян сөздігінен алфавиттің өзгертілген нұсқасы болып табылатын кириллица негізіндегі Уди әліпбиі кітабы жарық көрді.
| А а | Аь аь | Аъ аъ | Б б | В в | Г г | Гъ гъ | Гь гь | Д д | Дз дз | Дж дж |
| Джъ джъ | Е е | Ж ж | Жъ жъ | З з | И и | Иъ иъ | Й й | К к | К' к' | Къ къ |
| Л л | М м | Н н | О о | Оь оь | Оъ оъ | П п | П' п' | Р р | С с | Т т |
| Т' т' | У у | Уь уь | Уъ уъ | Ф ф | Х х | Хъ хъ | Ц ц | Ц' ц' | Ч ч | Чъ чъ |
| Ч' ч' | Ч’ъ ч’ъ | Ш ш | Шъ шъ | Ы ы | Э э | Эъ эъ | Ю ю | Я я |
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Э.Д. Сүлейменова, Д.Х. Ақанова, Н.Ж. Шаймерденова «Қазақстан тілдері: әлеуметтік лингвистика анықтамалығы» — «Издательство Золотая Книга» ЖШС, 2020. — Б. 187. — 480 б. — ISBN 978–601–7988-21-0.
- ↑ Удин тілі. Тексерілді, 7 шілде 2026.
- ↑ Лингвистикалық энциклопедиялық сөздік. Тексерілді, 7 шілде 2026.