Мазмұнға өту

Уикипедия тарихы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Джимми Уэйлс Уикипедиядағы алғашқы өңдемесін осы iMac компьютерінен жасаған
2002 жылдың 28 қыркүйегіндегі
Басты беттің көрінісі

Уикипедия — уики технологиясының негізінде жасалған оқырмандар мен авторлар үшін тегін және ашық, көптілді онлайн энциклопедия.

Уикипедия тарихы 2001 жылдың 15 қаңтарында осы сайттың ресми түрде ашылуынан бастау алады. Алғашқы өңдеме осы күні, доменнің тіркелгенінен екі күн өткенде жасалған болатын.[1] 2026 жылдың басына қарай Уикипедиянің 340 тілдегі бөлімдерінде жалпы алғанда 66 миллионнан астам мақала болды.

2014 жылы сайтқа айына 495 миллион оқырман кірген.[2] 2018 жылдың қыркүйегінде сайттың беттерін жалпы 15,5 миллиард рет ашқан.[3]

Уикипедия бастаулары

[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Әлемнің бар білімін бір жерге жинақтау Александрия мен Пергам кітапханаларын салудан бастау алады деуге болады. Ал универсалды және қолжетімді энциклопедия құрастыру идеясы XVIII ғасырдың ұлы ағартушысы Дени Дидро мен энциклопедистер деген атаумен белгілі болған оның жолдастары бастамасымен айқындала түсті.[4] Энциклопедияны автоматизациялау ойлары 1930-шы жылдары пайда болады, мысалы ол кезде Герберт Уэллстың World Brain атты эсселер жинағы жарияланады. Ал 1960 жылы гипермәтін әдісіне негізделген алғашқы жоба жұмыс істей бастайды.[5]

Интернеттің дамуымен онлайн энциклопедиялар пайда бола бастайды. Мысалы, 1994 жылы бірнеше ғасырлық тарихы бар Британника энциклопедиясының өз сайты ашылады. Microsoft компаниясы өзінің Encarta энциклопедиясын дискілерде сата бастайды.

2000 жылы Nupedia деген сайт ашылады. Ол квалификациясы бар волонтерлердің көпсатылы тексерістен өтетін жұмысы арқылы толықтырылып жүрді. Контент құру үдерісін шапшаңдату мақсатымен Ларри Сэнгер мен Джимми Уэйлс қосалқы жоба ретінде Уикипедиянің негізін қалайды. Алайда жуық арада ол дербес жобаға айналып, тарихтағы ең ірі энциклопедия болып шығады.[6]

Уикипедия белестері

[өңдеу | қайнарын өңдеу]
  • 15 қаңтар 2001 — Уикипедияда алғашқы өңдеме жасалды: «This is the new WikiPedia!».
  • 16 наурыз 2001 — Немісше Уикипедия және Каталанша Уикипедия істей бастап, жобаның халықаралық деңгейге шыққанын паш етті.
  • Сәуір 2001 — Джимми Уэйлс бейтарап көзқарас тұжырымдамасын ұсынады[7].
  • 3 маусым 2002 — Қазақша Уикипедия деген бөлім ашылды.
  • Желтоқсан 2002 — Уикимедиа қорының Уикисөздік (Wiktionary) деп аталатын алғашқы қосалқы жобасы іске қосылды.
  • 22 қаңтар 2003 — Ағылшынша Уикипедияда 100 000 мақала жазылды, ал екі күннен кейін Немісше Уикипедияда 10 000-шы мақала жарияланды.
  • 20 маусым 2003 — Уикимедиа құрылған күні Wikiquote қосалқы жобасы жұмыс істей бастады. Бір айдан кейін Wikibooks, ал жылдың соңына қарай Уикиқайнар деген жобалар қосылды.
  • 15 қазан 2003 — Интернеттегі сайлау барысында жаңа, пазлдан құралған Уикипедия логотипы таныстырылды.[8]
  • Қазан 2003 — Немісше Уикипедияда Құқыққа арналған Портал пайда болды, бұл алғашқы Уикипортал болды.
  • 22 ақпан 2004 — Уикипедияның Басты бетінде алғаш рет Did You Know (Білгенге маржан) виджеті пайда болды.
  • 20 қыркүйек 2004 — 105 тілде шығатын Уикипедиядағы жалпы мақалалар саны 1 000 000-ға жетті; миллионыншы мақала Ивритше Уикипедияда Қазақстан туы жайында жазылған екен.
  • Мамыр 2005 — Hitwise есебі бойынша, Интернеттегі ең көп сілтеме жасалған сайт Уикипедия болды.
  • 16 шілде 2005 — Ағылшынша Уикипедияда Таңдаулы сурет виджеті іске қосылды.
  • 1 наурыз 2006 — Ағылшынша Уикипедияда 1 000 000-шы мақала жазылды.
  • 1 қыркүйек 2006 — 229 тілде шығатын бөлімдерде барлығы 5 000 000 мақала жазылды.
  • 9 қыркүйек 2007 — Ағылшынша Уикипедияда жалпы 2 000 000 мақала жарияланды.
  • 28 наурыз 2008 — 251 тілде шығатын бөлімдерде мақалалардың жалпы саны 10 миллионға жетті.
  • 17 тамыз 2009 — Ағылшынша Уикипедияда жалпы 3 000 000 мақала шықты.
  • 27 желтоқсан 2009 — Немісше Уикипедиядағы мақалалар саны 1 000 000-нан асты, осы белесті бағындырған бұл екінші бөлім болды.
  • 21 қыркүйек 2010 — Французша Уикипедия 1 000 000-нан астам мақаланы қамтитын үшінші бөлім болды.
  • 22 қараша 2011 — 282 тілде шығатын бөлімдерде жалпы мақалалар саны 20 миллионға жетті.
  • 17 желтоқсан 2011 — Нидерландша Уикипедия 1 000 000-дық белесті бағындырған төртінші бөлім болды.
  • 13 шілде 2012 — Ағылшынша Уикипедияда мақалалар саны 4 000 000-нан асты.
  • 22 қаңтар 2013 — Итальянша Уикипедияда 1 000 000 мақала жазылып, ол бесінші ең ірі бөлім болды.
  • 11 мамыр 2013 — 1 000 000-дық белестен Орысша Уикипедия асты, бес күннен кейін бұл көрсеткішке Испанша Уикипедия, ал бір айдан кейін Шведше Уикипедия қол жеткізді.
  • Шілде 2013 — VisualEditor жүйесі жаңа редакторларға жұмысты оңайлату үшін іске қосылды.
  • 25 қыркүйек 2013 — Полякша Уикипедия миллиондық көрсеткішті бағындырған тоғызыншы бөлім болды, келесі жылдың маусымында оныншы бөлім Варайша Уикипедия болды.
  • 21 қазан 2013 — 287 тілде шығатын Уикипедияларда барлығы 30 миллион мақала жазылды.
  • 6 қыркүйек 2015 — Шведше Уикипедия 2 000 000-дық белесті бағындырған екінші бөлім болды.
  • 1 қараша 2015 — Ағылшынша Уикипедияда мақалалар саны 5 000 000-нан асты, қатысушылар саны 125 000 болды.
  • 26 мамыр 2016 — 293 бөлімдегі жалпы мақалалар саны 40 миллионға жетті.
  • 9 наурыз 2019 — 309 бөлімдегі жалпы мақалалар саны 50 миллионнан асты.
  • 4 ақпан 2021 — Ағылшынша Уикипедияда өңдемелер саны 1 миллиардтан асты.
Ағылшынша Уикипедиядағы Плутон туралы мақаланың Vector 2010 (сол жақта) және Vector 2022 нұсқаларындағы көрінісі
  • 2021–2023 — Уикипедия сайтыныӊ жалпы көрінісі Vector 2022-ге ауысу арқылы өз дизайнын өзгертті. Ең көп өзгерістер пайдаланушының интерфейсіне қатысты болды. Мысалы, тіл таңдау менюсі экранның сол жағынан төбе жақтың оң бұрышына ауысты және суырма менюге айналды.
  • Наурыз 2023 — Интернеттегі сайлау нәтижесінде Уикимедия қорының, оның ішінде Уикипедияның дыбыстық логотипы таңдалды (оң жақта келтірілген).[9]

Дереккөздер

[өңдеу | қайнарын өңдеу]
  1. ↑ Wikipedia.org WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools.
  2. ↑ The future of Wikipedia: WikiPeaks? (1 наурыз 2014).
  3. ↑ Monthly overview. Wikimedia Foundation.
  4. ↑ Miloš, Todorović (2018). "From Diderot's Encyclopedia to Wales's Wikipedia: a brief history of collecting and sharing knowledge". Časopis KSIO 1: 88–102. doi:10.5281/zenodo.3235309. https://www.researchgate.net/publication/347489594. 
  5. ↑ Reagle, Joseph (2010). Good Faith Collaboration. The Culture of Wikipedia. MIT Press. ISBN 978-0262014472. Chapter 2: "The Pursuit of the Universal Encyclopedia".
  6. ↑ Sidener, Jonathan. Everyone's Encyclopedia, The San Diego Union-Tribune (6 желтоқсан 2004).
  7. ↑ NeutralPointOfView. Wikipedia.
  8. ↑ International logo vote/Finalists. Wikimedia.
  9. ↑ Wikipedia's new sound logo: Winner of The Sound of All Human Knowledge contest announced (28 наурыз 2023).

Сыртқы сілтемелер

[өңдеу | қайнарын өңдеу]
  • New York Times on Wikipedia. Қыркүйек 2001.
  • Jimmy Wales: The birth of Wikipedia, 2005 жылғы TED конференциясы.
  • Baker, Nicholson. "The Charms of Wikipedia," New York Review of Books (20 наурыз 2008) online
  • Messer-Kruse, Timothy. "The 'Undue Weight' of Truth on Wikipedia," Chronicle Review of Higher Education (12 ақпан 2012) online
  • Torres-Salinas, Daniel, Esteban Romero-Frías, and Wenceslao Arroyo-Machado. "Mapping the backbone of the Humanities through the eyes of Wikipedia." Journal of Informetrics 13.3 (2019): 793–803. online
  • Bridges, Laurie M., and Meghan L. Dowell. "A perspective on Wikipedia: Approaches to educational use." Journal of Academic Librarianship 46.1 (2020). online
  • Wang, Ping, and Xiaodan Li. "Assessing the quality of information on wikipedia: A deep‐learning approach." Journal of the Association for Information Science and Technology 71.1 (2020): 16–28. online
Бұл үлгіні қарау Бұл үлгіні талқылау Бұл үлгіні өңдеу
Басты мақалалар
Адамдар
Оқиғалар
Уикимедия жобалары
Мобильдік нұсқалар
«https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Уикипедия_тарихы&oldid=3544447» бетінен алынған