Физика саласында Нобель сыйлығының лауреаттарының тізімі

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Физика саласындағы Нобель сыйлығы (швед. Nobelpriset i fysik) — беделді марапат жыл сайын физика саласындағы жетістіктері үшін Нобель қорымен ұсынылады. Бес Нобель сыйлығының бірі.

Тарихы[өңдеу]

Физика саласында Нобель сыйлығы Альфред Нобелдің Парижде, 1895 жылы 27 қарашада жазылған өсиетінде ең бірінші болып аталады:

Аталған кірістер бес тең бөлікке бөлінеді, олар төмендегідей бөлінуі тиіс: бірінші бөлігін Физика саласындағы ең маңызды жаңалық ашқан немесе өнертабыс жасағанға берілуі тиіс. [1]

Физика бойынша Нобель сыйлығымен 1901 жылдан бастап жыл сайын марапатталды және тек алты рет бұлай болған жоқ: тиісінше, 1916, 1931, 1934, 1940, 1941 және 1942 жылдары.[3] 1901 жылы алғашқы лауреат Вильгельм Рентген болды. Содан бері, 191 адам 192 марапатқа ие болды.[3]

Үміткерлерді іріктеу[өңдеу]

Нобель қорының жарғысына сәйкес, кандидаттарды ұсынуы мүмкін тұлғалар төмендегідей :[4][5][6]

  1. Корольдік Швед ғылым академиясының мүшелері;
  2. экономика саласындағы А. Нобель еске алу сыйлығының комитетінің мүшелері ;
  3. экономика саласы бойынша Нобельді еске алу сыйлығының лауреаттары;
  4. Швеция, Дания, Финляндия, Исландия және Норвегия жоғары оқу орындары мен колледждердің тиісті пәндер профессорлары болып тұрақты жұмыс істейтіндер;
  5. Ғылым академиясы арқылы таңдалған кем дегенде алты жоғары оқу орны немесе орындарында тиісті кафедралардың басшылары;
  6. Академия ұсыныстары қабылдануға тұрарлық деп есептейтiн басқа ғалымдар.

5 және 6-тармақтарында аталған оқытушылар мен ғалымдардың таңдауға қатысты шешімдер, қыркүйек айының соңына дейін жыл сайын қабылданады.


1960-шы · 1970-ші · 1980-ші · 1990-шы · 2000-шы · 2010-шы


Лауреаттар тізімі[өңдеу]

1900-шы[өңдеу]

Жыл Суреті Ел, лауреат Марапаттау негіздемесі Ақпарат қайнары
1901 Вильгельм Конрад Рентген Германия Вильгельм Конрад Рентген Оның ғылымға, кейіннен оның құрметіне аталған, тамаша сәулелерді ашу арқылы көрсеткен айрықша қызметтерін тану белгісі ретінде [7]
1902 Хендрик Антон Лоренц Нидерланд Хендрик Антон Лоренц Олардың магнетизмнің сәуле әсері туралы өз зерттеулері арқылы ғылымға тигізген ерекше қызметтерін тану ретінде (Зеемана эффектісін қараңыз) [8]
Питер Зееман Нидерланд Питер Зееман
1903 Антуан Анри Беккерель Франция Антуан Анри Беккерель
(сыйлықтың 12-і)
Олардың риясыз радиоактивтілік туралы өз зерттеулері арқылы ғылымға тигізген ерекше қызметтерін тану ретінде [9]
Пьер Кюри Франция Пьер Кюри
(сыйлықтың 14-і)
Профессор Анри Беккерельмен бірге бірлескен сәулелену құбылыстарына зерттеулері арқылы ғылымға әсер еткен олардың ерекше қызметтерін тану ретінде
Мария Кюри Франция Мария Кюри
(сыйлықтың 14-і)
1904 Джон Уильям Стретт Ұлыбритания Джон Уильям Стретт (Рэлей лорд) Тығыздығы ең көп таралған газдардың зерттеу және осы тергеу барысында аргонды ашқаны үшін [10]
1905 Филипп Ленард Германия Филипп Эдуард Антон фон Ленард Катодты сәулелер жөніндегі жүргізген ғылыми-зерттеу жұмыстары үшін [11]
1906 Джозеф Джон Томсон Ұлыбритания Джозеф Джон Томсон Газдардың электр өткізгіштігіне арналған теориялық және эксперименттік зерттеулерін тану ретінде [12]
1907 Альберт Абрахам Майкельсон АҚШ Альберт Абрахам Майкельсон Дәл оптикалық аспаптарды құру және олардың көмегімен жүзеге асырылатын спектроскопиялық және метрологиялық зерттеулері үшін (бұр. Майкельсон) [13]
1908 Габриэль Липпман Франция Габриэль Липпман Интерференция құбылыстарының негізінде фотографиялық түсті молайту әдісін құрғаны үшін [14]
1909 Гульельмо Маркони Италия Гульельмо Маркони Сымсыз телеграфты дамытуға қосқан үлестерін тану ретінде [15]
Карл Фердинанд Браун Германия Карл Фердинанд Браун

1910-шы[өңдеу]

Жыл Суреті Ел, лауреат Марапаттау негіздемесі Ақпарат қайнары
1910 Ян Дидерик Ван-Дер-Ваальс Нидерланд Ян Дидерик Ван-Дер-Ваальс Газдар және сұйықтардың күй теңдеуі арналған жұмысы үшін [16]
1911 Вильгельм Вин Германия Вильгельм Вин Жылулық сәуле реттейтін заңдарға қатысты жаңалықтары үшін (Виннің ығыстыру заңын қараңыз) [17]
1912 Нильс Густав Дален Швеция Нильс Густав Дален Маяктағы буялар және жарық көздері үшін газ аккумуляторларымен бірге пайдаланылады автоматты реттегіштердегі өнертабысы үшін [18]
1913 Хейке Камерлинг-Оннес Нидерланд Хейке Камерлинг-Оннес Төмен температурадағы заттардың қасиеттерін, атап айтқанда, нәтижесінде сұйық гелий алуға мүмкіндік берген зерттеулері үшін [19]
1914 Макс фон Лауэ Германия Макс фон Лауэ
(1915 ж. берілді)
Кристаллдардағы рентген сәлелерінің дифракциясын ашқаны үшін [20]
1915 Уильям Генри Брэгг Ұлыбритания Уильям Генри Брэгг Кристалдық құрылымдарды рентген сәулелері арқылы зерттеу еңбегі үшін [21]
Уильям Лоренс Брэгг Ұлыбритания Уильям Лоренс Брэгг
1916 Сыйлық берілмеді Қолма-қол ақша қаражаттар арнайы қор бөліміне енгізілген [22]
1917 Чарлз Гловер Баркла Ұлыбритания Чарлз Гловер Баркла Элементтерге тән рентгендік сәулені ашқаны үшін [23]
1918 Макс Планк Германия Макс Карл Эрнст Людвиг Планк Оның кванттық энергияны ашу арқылы физиканы дамытуға сіңірген еңбегін тану ретінде [24]
1919 Йоханнес Штарк Германия Йоханнес Штарк Канал сәулелерінің Допплер әсерін және электр өрісіндегі спектрлік сызықтардың бөлшектелуін ашқаны үшін (Старк әсерін қараңыз) [25]

1920-шы[өңдеу]

Жыл Суреті Ел, лауреат Марапаттау негіздемесі Ақпарат қайнары
1920 Шарль Эдуард Гийом Швейцария Шарль Эдуард Гийом Оның дәлдіктегі өлшеу арқылы никель және болат қорытпалардағы ауытқушылықтарды ашып, физикаға көрсеткен қызметтерін тану ретінде [26]
1921 Альберт Эйнштейн Германия Швейцария Альберт Эйнштейн Теориялық физика алдындағы қызметі үшін және әсіресе, фотоэлектрлік құбылыстарды ашқаны үшін [27]
1922 Нильс Бор Дания Нильс Бор Атомдар құрылымы мен олардан шығатын сәулеленуді зерттеген еңбегі үшін [28]
1923 Роберт Эндрюс Милликен АҚШ Роберт Эндрюс Милликен Қарапайым электр зарядын және фотоэлектрлік эффектілерді анықтаудағы жұмысы үшін [29]
1924 Манне Сигбан Швеция Манне Сигбан Рентгендік спектроскопия саласындағы ашулары және барлаулары үшін [30]
1925 Джеймс Франк Германия Джеймс Франк Атомы бар электрондардың соқтығысу заңдарын ашқаны үшін [31]
Густав Герц Германия Густав Людвиг Герц
(1926 ж. берілді)
1926 Франция Жан Батист Перрен Материяның дискретті құрылымын зерттегені үшін, әсіресе седиментациялық тепе-теңдігін ашқаны үшін [32]
1927 Артур Холли Комптон АҚШ Артур Холли Комптон Өзінің атымен аталатын эффектіні ашқаны үшін [33]
Чарлз Томсон Риз Вильсон Ұлыбритания Чарлз Томсон Риз Вильсон Бу конденсациясы арқылы электрмен зарядталған бөлшектердің траекториясын көрнекі анықтау әдісі үшін
1928 Оуэн Уилланс Ричардсон Ұлыбритания Оуэн Уилланс Ричардсон
(1929 ж. берілді)
Термиондық құбылыстарға арналған жұмыстары, әсіресе, өзінің атымен аталатын заңды ашқаны үшін [34]
1929 Луи де Бройль Франция Луи де Бройль Электрондардың толқындық табиғатын ашқаны үшін (Корпускулярлық-толқындық дуализм қараңыз) [35]

1930-шы[өңдеу]

Жыл Суреті Ел, лауреат Марапаттау негіздемесі Ақпарат қайнары
1930 Чандрасекара Раман Үндістан Чандрасекхара Венката Раман Оның құрметіне аталған әсерді ашқаны үшін және шашырау туралы жұмысы үшін [36]
1931 Сыйлық берілмеді Қолма-қол қаражаттар арнайы қор бөліміне енгізілген. [37]
1932 Вернер Карл Гейзенберг Германия Вернер Карл Гейзенберг Оны басқалардың арасында қолдану, сутегінің аллотропиялық пішіндерінің ашылуына алып келген кванттық механиканы ашқаны үшін [38]
1933 Эрвин Шредингер Аустрия Эрвин Шредингер Атом теориясының жаңа өнімді формаларын ашқаны үшін [39]
Поль Дирак Ұлыбритания Поль Дирак
1934 Сыйлық берілмеді Қолма-қол ақша қаражаттар арнайы қор бөліміне (2/3) және Нобель қорына (1/3) енгізілген [40]
1935 Ұлыбритания Джеймс Чедвик Нейтронды ашқаны үшін [41]
1936 Виктор Франц Гесс Аустрия Виктор Франц Гесс Ғарыштық сәулелерді ашқаны үшін [42]
АҚШ Карл Дейвид Андерсон Позитронды ашқаны үшін
1937 Клинтон Джозеф Дэвиссон АҚШ Клинтон Джозеф Дэвиссон Кристаллдардағы электрондардың дифракциясын ашқаны үшін (Корпускулалық-толқындық дуализмді қараңыз)

[43]
Джордж Паджет Томсон Ұлыбритания Джордж Паджет Томсон
1938 Энрико Ферми Италия Энрико Ферми Нейтрондарды сәулелендіру кезінде жаңа радиоактивті элементтердің бар екендігі дәлелдешені үшін және осымен байланысты баяу нейтрондар туындататын ядролық реакцияларды ашқаны үшін [44]
1939 Эрнест Орландо Лоуренс АҚШ Эрнест Орландо Лоуренс Циклотронды ойлап тапқаны үшін және оны жетілдіргені үшін және пайдалану арқылы, әсіресе жасанды радиоактивті элементтерге қатысты жеткен нәтижелері үшін [45]

1940-шы[өңдеу]

Жыл Суреті Ел, лауреат Марапаттау негіздемесі Ақпарат қайнары
1940 Сыйлық берілмеді Қолма-қол ақша қаражаттар арнайы қор бөліміне (2/3) және Нобель қорына (1/3) енгізілген [46]
1941 [47]
1942 [48]
1943 Отто Штерн АҚШ Отто Штерн Молекулярлық шоқтық әдісін дамытуға қосқан үлесі үшін және протондардың магниттік моментін ашқаны үшін [49]
1944 Исидор Айзек Раби АҚШ Исидор Айзек Раби Атомдық ядролардың магниттік қасиеттерін өлшеу кезінде резонантық әдісі үшін [50]
1945 Вольфганг Паули Аустрия Вольфганг Паули Оның атындағы, тыйым салу қағидатын ашқаны үшін [51]
1946 Перси Уильямс Бриджмен АҚШ Перси Уильямс Бриджмен Өте жоғары қысым жасауға мүмкіндік беретін аппаратты ойлап тапқаны үшін және жоғары қысымға байланысты физикада жасалған жаңалықтары үшін [52]
1947 Эдуард Виктор Эплтон Ұлыбритания Эдуард Виктор Эплтон Атмосфераның жоғары қабаттар физикасын зерттегені, әсіресе Эплтон деп аталатын қабатты ашқаны үшін [53]
1948 Патрик Мейнард Стюарт Блэкетт Ұлыбритания Патрик Мейнард Стюарт Блэкетт Вильсон камералық әдісін жақсартуға, сондай-ақ ядролық физика және ғарыштық сәулелену физика байланысты жасалған ашулары үшін [54]
1949 Хидэки Юкава Жапония Хидэки Юкава Ядролық күштер бойынша теориялық жұмыстарының негізінде мезондардың бар екендігіне болжам жасағаны үшін (Юкавы әлеуетін қараңыз) [55]

1950-ші[өңдеу]

Жыл Суреті Ел, лауреат Марапаттау негіздемесі Ақпарат қайнары
1950 Сесил Фрэнк Пауэлл Ұлыбритания Сесил Фрэнк Пауэлл Ядролық процестерді мен ашылуы зерттеудің фотографиялық әдісін дамытқаны үшін және бұл әдістің көмегімен жүзеге асырылатын мезондарды ашқаны үшін [56]
1951 Джон Дуглас Кокрофт Ұлыбритания Джон Дуглас Кокрофт Ядроларды жасанды үдетілген атом бөлшектермен айналдыру бойынша ғылыми-зерттеу жұмысы үшін [57]
Эрнест Уолтон Ирландия Эрнест Томас Синтон Уолтон
1952 Феликс Блох АҚШ Феликс Блох Қуатты ядролық магниттік өлшеудің жаңа әдістерін дамытқаны үшін мен осымен байланысты ашылулар үшін [58]
Эдвард Миллс Перселл АҚШ Эдвард Миллс Перселл
1953 Фриц Цернике Нидерланд Фриц Цернике Фазалық контраст әдісін негізін қалағаны үшін, әсіресе [[Фазалық контрасттық микроскоп[фазалық контрасттық микроскоп]]ты ойлап тапқаны үшін [59]
1954 Макс Борн Ұлыбритания Макс Борн Ықтималдық амплитудасы, әсіресе кванттық механикадағы іргелі зерттеулер үшін [60]
Вальтер Боте Германия Федеративтік Республикасы(1990 жылға дейін) Вальтер Боте

За метод совпадений для обнаружения космических лучей және сделанные в связи с этим открытия

1955 Уиллис Юджин Лэмб АҚШ Уиллис Юджин Лэмб

За открытия, связанные с тонкой структурой спектра водорода (См. Лэмбовский сдвиг)

[61]
Поликарп Куш АҚШ Поликарп Куш Электронның магнит моментін дәл анықтағаны үшін
1956 Уильям Брэдфорд Шокли АҚШ Уильям Брэдфорд Шокли

За исследования полупроводников және открытие транзисторного эффекта

[62]
Джон Бардин АҚШ Джон Бардин
Уолтер Хаузер Браттейн АҚШ Уолтер Хаузер Браттейн
1957 Янг Чжэньнин Қытай Халық Республикасы АҚШ Янг Чжэньнин

За проницательное исследование так называемых законов четности, которое привело к важным открытиям в физике элементарных частиц

[63]
Ли Чжэндао Қытай Халық Республикасы АҚШ Ли Чжэндао
1958 Павел Алексеевич Черенков КСРО Павел Алексеевич Черенков Вавилов — Черенков әсерін ашқаны және жарықтандырғаны үшін

[64]
Илья Михайлович Франк КСРО Илья Михайлович Франк
Игорь Евгеньевич Тамм КСРО Игорь Евгеньевич Тамм
1959 Эмилио Джино Сегре АҚШ Эмилио Джино Сегре Антипротонды ашқаны үшін [65]
Оуэн Чемберлен АҚШ Оуэн Чемберлен

1960-ші[өңдеу]

Жыл Суреті Ел, лауреат Марапаттау негіздемесі Ақпарат қайнары
1960 Donald Glaser.jpg АҚШ Дональд Артур Глазер Көпіршікті камераны ойлап тапқаны үшін [66]
1961 Роберт Хофштадтер АҚШ Роберт Хофштадтер Атом ядроларындағы электрондардың шашырауына арналған іргелі зерттеулері және онымен байланысты, нуклондардың құрылымына қатысты жаңалықтары үшін [67]
Рудольф Мессбауэр Германия Федеративтік Республикасы(1990 жылға дейін) Рудольф Людвиг Мессбауэр Гамма сәулеленудің резонанстық жұтылуын зерттегені үшін және осыған байланысты ашылулары, өз атымен аталатын эффектіні тапқаны үшін
1962 Лев Давидович Ландау КСРО Лев Давидович Ландау Конденсацияланған күйлер бойынша инновациялық теориясы үшін, әсіресе сұйық гелий бойынша [68]
1963 Юджин Вигнер АҚШ Юджин Вигнер
(сыйлықтың 12-і)
Атом ядросының теориясына және элементар бөлшектер қосқан үлесі үшін, әсіресе симметрияның іргелі қағидаттарын ашқаны және қолданғаны үшін [69]
Мария Гепперт-Майер АҚШ Мария Гепперт-Майер
(сыйлықтың 14-і)
Ядро қабығы құрылымының теориясына қатысты ашылулары үшін
Ханс Йенсен Германия Федеративтік Республикасы(1990 жылға дейін) Ханс Йенсен
(сыйлықтың 14-і)
1964 Чарлз Хард Таунс АҚШ Чарлз Хард Таунс
(сыйлықтың 12-і)
Лазер-мазерлік принципінде генераторлар мен күшейткіштердің құрылуына алып келген кванттық электроникадағы іргелі жұмыстары үшін [70]
Николай Геннадиевич Басов КСРО Николай Геннадиевич Басов
(сыйлықтың 14-і)
Александр Михайлович Прохоров КСРО Александр Михайлович Прохоров
(сыйлықтың 14-і)
1965 Синъитиро Томонага Жапония Синъитиро Томонага Бөлшектер физикасындағы терең салдарға ие болған кванттық электродинамикадағы іргелі жұмыстары үшін [71]
Джулиан Швингер АҚШ Джулиан Швингер
Ричард Филлипс Фейнман АҚШ Ричард Филлипс Фейнман
1966 Альфред Кастлер Франция Альфред Кастлер Атомдардағы Герц резонанстарының оптикалық зерттеу әдістерін ашқаны және дамытқаны үшін [72]
1967 Ханс Альбрехт Бете АҚШ Ханс Альбрехт Бете Ядролық реакциялар теориясына қосқан үлесі үшін, әсіресе жұлдыздардың энергия көздері туралы жаңалықтары үшін [73]
1968 Луис Уолтер Альварес АҚШ Луис Уолтер Альварес Элементар бөлшектер физикасына қосқан шешуші үлесі үшін, жекелей алғанда резонанстардың үлкен санының, сутегі көпіршік камерасы және деректерді өңдеудің дамытылған әдіснамасын қолдану арқылы мүмкін болған, ашылуы үшін [74]
1969 Мюррей Гелл-Манн АҚШ Мюррей Гелл-Манн Элементар бөлшектердің өзара жіктелуі және олардың әрекеттесуіне қатысты ашылулары үшін (Сегіздік жолы (физика) қараңыз) [75]

1970-ші[өңдеу]

Жыл Суреті Ел, лауреат Марапаттау негіздемесі Ақпарат қайнары
1970 Ханнес Альфвен Швеция Ханнес Альфвен Магниттік гидродинамикадағы Іргелі жұмыстары мен ашылулары үшін, және олардың плазма физикасының әр түрлі салаларындағы жемісті үлесі үшін [76]
Louis Neel 1970.jpg Франция Луи Эжен Феликс Неель Антиферромагнетизм және Ферромагнетизм қатысты іргелі еңбектері және соңына [|Қатты дене физикасы|қатты дене физикасы]] саласында маңызды қосымшалар алып келгені үшін
1971 90px Ұлыбритания Денеш Габор Голографиялық әдісті ойлап тапқаны және жетілдіргені үшін [77]
1972 Джон Бардин АҚШ Джон Бардин Әдетте БКШ теориясы деп аталатын асқын өткішгіштік теориясын құрғаны үшін [78]
Nobel Laureate Leon Cooper in 2007.jpg АҚШ Леон Нил Купер
Джон Роберт Шриффер АҚШ Джон Роберт Шриффер
1973 Брайан Дэвид Джозефсон Ұлыбритания Брайан Дэвид Джозефсон
(сыйлықтың 12-і)
Тоннель кедергі арқылы өтетін асқын өткізгіштердің қасиеттерін теориялық болжағаны үшін, Атап айтқанда Әдетте Джозефсон әсері деп аталатын құбылыстарды [79]
Лео Эсаки Жапония Лео Эсаки
(сыйлықтың 14-і)
Тиісінше эксперимент барысында жартылай өткізгіштер мен асқын өткізгіштердегі туннелдік құбылыстарды ашқаны үшін
Айвор Джайевер АҚШ Айвор Джайевер
(сыйлықтың 14-і)
1974 Nobel prize medal grey.png Ұлыбритания Мартин Райл Ғылыми бақылаулар мен өнертабыстарының нәтижелері үшін, атап айтқанда, апертуралы синтез әдісі үшін [80]
Ұлыбритания Энтони Хьюиш Пульсарларды ашудағы оның шешуші рөлі үшін
1975 Оге Нильс Бор Дания Оге Нильс Бор Атом ядросындағы жеке бөлшектердің ұжымдық қозғалысы мен жеке қозғалысының арасындағы өзара байланысты ашқаны және бұл қарым-қатынас негізінде атом ядросы теориясының дамытқаны үшін [81]
Бен Рой Моттельсон Дания Бен Рой Моттельсон
Лео Джеймс Рейнуотер АҚШ Лео Джеймс Рейнуотер
1976 Бертон Рихтер АҚШ Бертон Рихтер Жаңа типті ауыр элементар бөлшектердің ашылуына қосқан іргелі үлесі үшін (J/ψ-мезонды қараңыз) [82]
Сэмюэл Тинг АҚШ Сэмюэл Тинг
1977 Филип Уоррен Андерсон АҚШ Филип Уоррен Андерсон Магниттік және реттелмеген жүйелердің электрондық құрылымын іргелі теориялық зерттеулері үшін [83]
Невилл Франсис Мотт Ұлыбритания Невилл Франсис Мотт
JH van Vleck 1974.jpg АҚШ Джон Ван Флек
1978 Петр Леонидович Капица КСРО Петр Леонидович Капица
(сыйлықтың 12-і)
Төмен температуралар физикасы саласындағы іргелі өнертабысы және жаңалықтары үшін [84]
Арно Аллан Пензиас АҚШ Арно Аллан Пензиас
(сыйлықтың 14-і)
Реликті сәулеленуді ашқаны үшін
Роберт Вудро Вильсон (слева) және Арно Пензиас АҚШ Роберт Вудро Вильсон
(сыйлықтың 14-і)
1979 Шелдон Ли Глэшоу АҚШ Шелдон Ли Глэшоу Элементар бөлшектер арасындағы бірыңғай әлсіз және электромагниттік өзара әрекеттесу теориясына қосқан үлесі үшін, оның ішінде бейтарап әлсіз токтарды болжағаны үшін [85]
Abdus Salam 1987.jpg Пәкістан Абдус Салам
Стивен Вайнберг АҚШ Стивен Вайнберг

1980-ші[өңдеу]

Жыл Суреті Ел, лауреат Марапаттау негіздемесі Ақпарат қайнары
1980 Джеймс Кронин АҚШ Джеймс Уотсон Кронин Бейтарап K-мезондардің ыдырауындағы симметрияның негізгі принциптерінің бұзушылықтарын ашқаны үшін (CP-симметриясының бұзылуы қараңыз) [86]
Nobel prize medal grey.png АҚШ Вал Логсден Фитч
1981 Николас Бломберген АҚШ Николас Бломберген
(сыйлықтың 14-і)
Лазерлік спектроскопияның дамуына үлес қосқаны үшін [87]
Артур Шавлов АҚШ Артур Леонард Шавлов
(сыйлықтың 14-і)
Kai Manne Börje Siegbahn.jpg Швеция Кай Сигбан
(сыйлықтың 12-і)
Жоғары айқын электрондық спектроскопия дамытуға қосқан үлесі үшін
1982 Nobel prize medal grey.png АҚШ Кеннет Вильсон Фазалық ауысуларға байланысты сыни құбылыстар теориясы үшін [88]
1983 Nobel prize medal grey.png ҮндістанАҚШ Субраманьян Чандрасекар Жұлдызды эволюция және құрылымдағы маңызды рөл атқаратын физикалық процестерге жасаған теориялық зерттеулері үшін (Чандрасекара шегін қараңыз) [89]
90px АҚШ Уильям Альфред Фаулер Әлемдік химиялық элементтердің қалыптасуы үшін маңызы бар ядролық реакцияларды теориялық және эксперименттік зерттегені үшін
1984 Карло Руббиа Италия Карло Руббиа W- және Z-өрістерінің кванттары - әлсіз өзара әрекеттесуінің ашылуына әкелген ірі жобада шешуші үлес қосқаны үшін [90]
Nobel prize medal grey.png Нидерланд Симон ван дер Мер
1985 Клаус фон Клитцинг Германия Федеративтік Республикасы(1990 жылға дейін) Клаус фон Клитцинг Кванттық Холл әсерін ашқаны үшін [91]
1986 Nobel prize medal grey.png Германия Федеративтік Республикасы(1990 жылға дейін) Эрнст Руска
(сыйлықтың 12-і)
Электрондық оптика бойынша Іргелі еңбегі үшін және бірінші электрондық микроскопты жасағаны үшін [92]
Герд Бинниг Германия Федеративтік Республикасы(1990 жылға дейін) Герд Бинниг
(сыйлықтың 14-і)
Сканерленген туннельдік микроскопты ойлап тапқаны үшін
Генрих Рорер Швейцария Генрих Рорер
(сыйлықтың 14-і)
1987 Георг Беднорц Германия Федеративтік Республикасы(1990 жылға дейін) Георг Беднорц Керамикалық материалдардағы асқын өткізгіштік ашу арқылы физикада маңызды серпінді ашылуы жасағаны үшін [93]
Карл Мюллер Швейцария Карл Мюллер
1988 Леон Ледерман АҚШ Леон Ледерман Нейтриндық сәуле әдісін ашқаны үшін және мюонды нейтрино әдісін ашу арқылы лептондардың дублетті құрылымын дәлелдегені үшін [94]
Nobel prize medal grey.png АҚШ Мелвин Шварц
Джек Стейнбергер АҚШ Джек Стейнбергер
1989 Норман Рамзей (слева) АҚШ Норман Рамзей
(сыйлықтың 12-і)
Бөлінген тербелмелі өрістер әдісін дамытқаны үшін және оны сутегі мазерінде және басқа да атомдық сағаттардан пайдалануғаны үшін [95]
Nobel prize medal grey.png АҚШ Ханс Демельт
(сыйлықтың 14-і)
Бірыңғай иондарды сақтау әдісін дамытқаны үшін
Nobel prize medal grey.png Германия Федеративтік Республикасы(1990 жылға дейін) Вольфганг Пауль
(сыйлықтың 14-і)

1990-шы[өңдеу]

Жыл Суреті Ел, лауреат Марапаттау негіздемесі Ақпарат қайнары
1990 Nobel prize medal grey.png АҚШ Джером Фридман Бөлшектер физикасыдағы кварктік дамыту моделін үшін маңызы зор болған протондар мен байланыстырылған нейтрондардың электрондардың терең икемсіз шашырауындағы жаңашыл зерттеулері үшін [96]
Генри Кендалл АҚШ Генри Кендалл
Nobel prize medal grey.png Канада Ричард Тейлор
1991 Пьер Жиль де Жен Франция Пьер Жиль де Жен Қарапайым жүйелердегі құбылыстарды зерттеу үшін әзірленген әдістері, мысалы, сұйық кристаллдар мен полимерлер сияқты материяның неғұрлым күрделі нысандарында қорытылуы мүмкін екенін тапқаны үшін


[97]
1992 Жорж Шарпак Франция Жорж Шарпак Детекторларды ойлап тапқаны және жетілдіргені, атап айтқанда, тізбекті пропорционалды камералар үшін [98]
1993 Nobel prize medal grey.png АҚШ Рассел Халс Гравитацияны зерделеуде жаңа мүмкіндіктер берген пульсарлардың жаңа типін ашқаны үшін [99]
Джозеф Тейлор мл. (слева) АҚШ Джозеф Тейлор кіш.
1994 Бертрам Брокхауз Канада Бертрам Брокхауз Нейтронды спектроскопияны құрғаны үшін [100]
Nobel prize medal grey.png АҚШ Клиффорд Шалл Нейтронды дифракция әдісін құрғаны үшін
1995 Мартин Перл АҚШ Мартин Перл Тау-лептонды ашқаны үшін [101]
Фредерик Райнес АҚШ Фредерик Райнес Тәжірибе кезінде нейтрино ашқаны үшін
1996 Дуглас Ошеров АҚШ Дэвид Ли Гелий-3-тің асқын ағынын ашқаны үшін [102]
Дуглас Ошеров АҚШ Дуглас Ошеров
Роберт Ричардсон АҚШ Роберт Ричардсон
1997 Стивен Чу АҚШ Стивен Чу Лазерлік жарық арқылы атомдарды салқындату және тұзақтау әдісін құрғаны үшін [103]
Клод Коэн-Таннуджи Франция Клод Коэн-Таннуджи
Уильям Филлипс АҚШ Уильям Филлипс
1998 Роберт Лафлин АҚШ Роберт Лафлин Бөлшек электр заряды бар қозушы қозғалған кванттық сұйықтың жаңа пішінін ашқаны үшін (Холлдың кванттық тиімділігін қараңыз) [104]
Хорст Штермер Германия Хорст Штермер
Nobel prize medal grey.png АҚШ Дэниел Цуи
1999 Герард ’т Хоофт Нидерланд Герард ’т Хоофт Электрлік әлсіз өзара әрекеттесудің кванттық құрылымын түсіндіргені үшін [105]
Мартинус Велтман Нидерланд Мартинус Велтман

2000-шы[өңдеу]

Жыл Суреті Ел, лауреат Марапаттау негіздемесі Ақпарат қайнары
2000 Жорес Иванович Алферов Ресей Жорес Иванович Алферов
(сыйлықтың 14-і)
Жоғары жиілікті тізбектерде және оптоэлектроникада пайдаланылатын жартылай өткізгіш гетероқұрылымдарды дамытқаны үшін [106]
Nobel prize medal grey.png Германия Герберт Кремер
(сыйлықтың 14-і)
Nobel prize medal grey.png АҚШ Джек Килби
(сыйлықтың 12-і)
Интегралдық схема өнертабысына қатысқаны үшін
2001 Эрик Корнелл АҚШ Эрик Корнелл Сілтілік металдардың сұйылту газдарындағы Бозе-Эйнштейн конденсациясына қол жеткізкені мен конденсаттардың қасиеттеріне жасаған қарапайым іргелі зерттеулері үшін [107]
Вольфганг Кеттерле Германия Вольфганг Кеттерле
АҚШ Карл Виман
2002 Раймонд Дэвис мл. АҚШ Раймонд Дэвис кіші
(сыйлықтың 14-і)
Астрофизикаға жасаған жаңашыл үлесі үшін, атап айтқанда, ғарыштық нейтриноларды анықтағаны үшін [108]
Nobel prize medal grey.png Жапония Масатоси Косиба
(сыйлықтың 14-і)
Риккардо Джаккони АҚШ Риккардо Джаккони
(сыйлықтың 12-і)
Ғарыштық рентген сәулелерінің көздерінің ашылуына әкелген астрофизика саласындағы зерттеулері үшін
2003 Алексей Алексеевич Абрикосов КСРО АҚШ Алексей Алексеевич Абрикосов Сұйықтардың өткішгіштігі және сұйықтықтардың артық ағыны теориясына қосқан жаңашыл үлесі үшін [109]
Виталий Лазаревич Гинзбург Ресей Виталий Лазаревич Гинзбург
Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007.jpg Ұлыбритания АҚШ Энтони Леггетт
2004 Дэвид Гросс АҚШ Дэвид Гросс Күшті өзара іс-қимыл теориясындағы асимптотикалық бостандықты ашқаны үшін [110]
Nobel prize medal grey.png АҚШ Дэвид Политцер
Фрэнк Вилчек АҚШ Фрэнк Вильчек
2005 Рой Глаубер АҚШ Рой Глаубер
(сыйлықтың 12-і)
Оптикалық когеренттіліктің кванттық теориясына қосқан үлесі үшін [111]
Джон Холл АҚШ Джон Холл
(сыйлықтың 14-і)
Лазерлік дәл спектроскопияны, соның ішінде оптикалық стандарттар жиілігіндегі (оптикалық тарақтар) жарық жылжуын дәл есептеу техникасын дамытуға қосқан үлесі үшін
Теодор Хенш Германия Теодор Хенш
(сыйлықтың 14-і)
2006 Джон Мазер АҚШ Джон Мазер Спектрдің қараденелік пішінін және ғарыштық микротолқынды фондық сәулелену анизотропиясын ашқаннан үшін [112]
Джордж Смут АҚШ Джордж Смут
2007 Альбер Ферт Франция Альбер Ферт Алып магнит кедергісінің әсерін ашқаны үшін [113]
Петер Грюнберг Германия Петер Грюнберг
2008 еитиро Намбу Жапония АҚШ Еитиро Намбу
(сыйлықтың 12-і)
Субатомдық физикадағы симметрияның риясыз бұзылу механизмін ашқаны үшін [114]
Макото Кобаяси Жапония Макото Кобаяси
(сыйлықтың 14-і)
Табиғатта кварктердің кем дегенде үш буыны болатынын болжауға мүмкіндік берген бұзылу симметриясының көзін ашқаны үшін
Тосихидэ Маскава Жапония Тосихидэ Маскава
(сыйлықтың 14-і)
2009 Чарльз Куэн Као Қытай Халық Республикасы АҚШ Чарльз Куэн Као
(сыйлықтың 12-і)
Оптикалық байланыс қажеттіліктері үшін талшықтардағы жарықтың берілуі туралы революциялық жетістіктері үшін [115]
Уиллард Бойл АҚШ Уиллард Бойл
(сыйлықтың 14-і)
Суретті тіркеу үшін жартылай өткізгіш тізбегі - CCD сенсорды ашқаны
Джордж Смит АҚШ Джордж Смит
(сыйлықтың 14-і)

2010-шы[өңдеу]

Жыл Суреті Ел, лауреат Марапаттау негіздемесі Ақпарат қайнары
2010 Андрей Гейм КСРО Нидерланд Андрей Гейм Екі өлшемді материал графенді зерттеудегі жаңашыл тәжірибелері үшін [116]
[117]
Константин Новоселов Ресей Ұлыбритания Константин Новоселов
2011 Сол Перлмуттер АҚШ Сол Перлмуттер
(сыйлықтың 12-і)
Жоғарғы жаңа жұлдыздарды алыс бақылау арқылы ғалам жедел кеңейюін ашқаны үшін [118]
Брайан Шмидт АҚШ Аустралия Брайан Шмидт
(сыйлықтың 14-і)
Адам Рисс АҚШ Адам Рисс
(сыйлықтың 14-і)
2012 Серж Арош Франция Серж Арош Жеке кванттық жүйелерді өлшеуге мүмкін берген және кванттық жүйелерді басқаруды дамытқан серпінді технологиялары үшін [119]
Дэвид Вайнленд АҚШ Дэвид Вайнленд
2013 Франсуа Энглер Бельгия Франсуа Энглер Бізге элементар бөлшектердің массасының шығу тегін түсінуге көмектесетін, CERN-дегі Үлкен адрондық коллайдердегі ATLAS және CMS эксперименттерінде Хиггс бозонының жақында ашылуы растаған механизмді теориялық ашқаны үшін [120]
Питер Хиггс Ұлыбритания Питер Хиггс
2014 Жапония Исаму Акасаки Жарқын және энерготиімді ақ жарық көздерін пайда болуына алып келген тиімді көк жарық диодын ойлап тапқан өнертабысы үшін [121]
Жапония Хироси Амано
Professor Shuji Nakamura (Cropped).jpg Жапония АҚШ Сюдзи Накамура
2015 Жапония Такааки Кадзита Нейтрино массасын бар екенін көрсететін, нейтрино осцилляцияларын ашқаны үшін [122]
Канада Артур Макдональд
2016 Ұлыбритания Дэйвид Таулесс
(12 жүлде)
Топологиялық фазалық ауысуды және материяның топологиялық фазаларын теориялық ашқаны үшін

[123]
Ұлыбритания Данкан Холдейн
(14 жүлде)
Ұлыбритания Джон Костерлиц
(14 жүлде)

1960-шы · 1970-ші · 1980-ші · 1990-шы · 2000-шы · 2010-шы


Ел бойынша статистика[өңдеу]

АҚШ Германия Ұлыбритания Франция Ресей
КСРО
Нидерланд Жапония Швеция Швейцария Аустрия Дания Италия Қытай Халық Республикасы Канада Үндістан Ирландия Пәкістан Бельгия Аустралия
бір азаматтығы ғана бар лауреаттар
бір мемлекетке ғана тиесілі емес лауреаттар

Қызықты фактілер[өңдеу]

Қайнары[өңдеу]

  1. Альфред Нобельдің өсиеті  (орыс.). nobeliat.ru. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 тамыз 2012. Тексерілді, 6 шілде 2012.
  2. Alfred Nobels testamente  (швед.). Нобелевский фонд. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 тамыз 2012. Тексерілді, 6 шілде 2012.
  3. a b c d e f Facts on the Nobel Prize in Physics. Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 3 ақпан 2012. Тексерілді, 18 маусым 2012.
  4. Nomination of the Laureates in Economics. The Nobel Foundation. Басты дереккөзінен мұрағатталған 16 шілде 2011. Тексерілді, 14 қазан 2012.
  5. Statutes for The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel approved by the Crown on the 19th day of желтоқсан 1968. The Nobel Foundation. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 қазан 2007. Тексерілді, 18 қазан 2007.
  6. Nomination and Selection of the Laureates in Economics. The Nobel Foundation. Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 қазан 2007. Тексерілді, 18 қазан 2007.
  7. The Nobel Prize in Physics 1901  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  8. The Nobel Prize in Physics 1902  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  9. The Nobel Prize in Physics 1903  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  10. The Nobel Prize in Physics 1904  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  11. The Nobel Prize in Physics 1905  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  12. The Nobel Prize in Physics 1906  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  13. The Nobel Prize in Physics 1907  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  14. The Nobel Prize in Physics 1908  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  15. The Nobel Prize in Physics 1909  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  16. The Nobel Prize in Physics 1910  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  17. The Nobel Prize in Physics 1911  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  18. The Nobel Prize in Physics 1912  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  19. The Nobel Prize in Physics 1913  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  20. The Nobel Prize in Physics 1914  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  21. The Nobel Prize in Physics 1915  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  22. The Nobel Prize in Physics 1916  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  23. The Nobel Prize in Physics 1917  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  24. The Nobel Prize in Physics 1918  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  25. The Nobel Prize in Physics 1919  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  26. The Nobel Prize in Physics 1920  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  27. The Nobel Prize in Physics 1921  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  28. The Nobel Prize in Physics 1922  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  29. The Nobel Prize in Physics 1923  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  30. The Nobel Prize in Physics 1924  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  31. The Nobel Prize in Physics 1925  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  32. The Nobel Prize in Physics 1926  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  33. The Nobel Prize in Physics 1927  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  34. The Nobel Prize in Physics 1928  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  35. The Nobel Prize in Physics 1929  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  36. The Nobel Prize in Physics 1930  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  37. The Nobel Prize in Physics 1931  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  38. The Nobel Prize in Physics 1932  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  39. The Nobel Prize in Physics 1933  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  40. The Nobel Prize in Physics 1934  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  41. The Nobel Prize in Physics 1935  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  42. The Nobel Prize in Physics 1936  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  43. The Nobel Prize in Physics 1937  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  44. The Nobel Prize in Physics 1938  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  45. The Nobel Prize in Physics 1939  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  46. The Nobel Prize in Physics 1940  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  47. The Nobel Prize in Physics 1941  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  48. The Nobel Prize in Physics 1942  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  49. The Nobel Prize in Physics 1943  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  50. The Nobel Prize in Physics 1944  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  51. The Nobel Prize in Physics 1945  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  52. The Nobel Prize in Physics 1946  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  53. The Nobel Prize in Physics 1947  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  54. The Nobel Prize in Physics 1948  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  55. The Nobel Prize in Physics 1949  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  56. The Nobel Prize in Physics 1950  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  57. The Nobel Prize in Physics 1951  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  58. The Nobel Prize in Physics 1952  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  59. The Nobel Prize in Physics 1953  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  60. The Nobel Prize in Physics 1954  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  61. The Nobel Prize in Physics 1955  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  62. The Nobel Prize in Physics 1956  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  63. The Nobel Prize in Physics 1957  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  64. The Nobel Prize in Physics 1958  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  65. The Nobel Prize in Physics 1959  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  66. The Nobel Prize in Physics 1960  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  67. The Nobel Prize in Physics 1961  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  68. The Nobel Prize in Physics 1962  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  69. The Nobel Prize in Physics 1963  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  70. The Nobel Prize in Physics 1964  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  71. The Nobel Prize in Physics 1965  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  72. The Nobel Prize in Physics 1966  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  73. The Nobel Prize in Physics 1967  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  74. The Nobel Prize in Physics 1968  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  75. The Nobel Prize in Physics 1969  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  76. The Nobel Prize in Physics 1970  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  77. The Nobel Prize in Physics 1971  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  78. The Nobel Prize in Physics 1972  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  79. The Nobel Prize in Physics 1973  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  80. The Nobel Prize in Physics 1974  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  81. The Nobel Prize in Physics 1975  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  82. The Nobel Prize in Physics 1976  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  83. The Nobel Prize in Physics 1977  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  84. The Nobel Prize in Physics 1978  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  85. The Nobel Prize in Physics 1979  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  86. The Nobel Prize in Physics 1980  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  87. The Nobel Prize in Physics 1981  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  88. The Nobel Prize in Physics 1982  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  89. The Nobel Prize in Physics 1983  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  90. The Nobel Prize in Physics 1984  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  91. The Nobel Prize in Physics 1985  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  92. The Nobel Prize in Physics 1986  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  93. The Nobel Prize in Physics 1987  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  94. The Nobel Prize in Physics 1988  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  95. The Nobel Prize in Physics 1989  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  96. The Nobel Prize in Physics 1990  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  97. The Nobel Prize in Physics 1991  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  98. The Nobel Prize in Physics 1992  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  99. The Nobel Prize in Physics 1993  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  100. The Nobel Prize in Physics 1994  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  101. The Nobel Prize in Physics 1995  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  102. The Nobel Prize in Physics 1996  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  103. The Nobel Prize in Physics 1997  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  104. The Nobel Prize in Physics 1998  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  105. The Nobel Prize in Physics 1999  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  106. The Nobel Prize in Physics 2000  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  107. The Nobel Prize in Physics 2001  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  108. The Nobel Prize in Physics 2002  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  109. The Nobel Prize in Physics 2003  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  110. The Nobel Prize in Physics 2004  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  111. The Nobel Prize in Physics 2005  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  112. The Nobel Prize in Physics 2006  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  113. The Nobel Prize in Physics 2007  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  114. The Nobel Prize in Physics 2008  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  115. The Nobel Prize in Physics 2009  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  116. Нобелевская премия по физике присуждена выходцам из России за создание графена — «Российская газета», 5 қазан 2010
  117. The Nobel Prize in Physics 2010  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  118. The Nobel Prize in Physics 2011  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 маусым 2012. Тексерілді, 17 маусым 2012.
  119. The Nobel Prize in Physics 2012  (ағыл.). Нобель қоры. Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 қазан 2012. Тексерілді, 9 қазан 2012.
  120. The Nobel Prize in Physics 2013  (ағыл.). Нобель қоры. Тексерілді, 8 қазан 2013.
  121. The Nobel Prize in Physics 2014  (ағыл.). Нобель қоры. Тексерілді, 7 қазан 2014.
  122. The Nobel Prize in Physics 2015. Nobel Foundation. Тексерілді, 5 қазан 2015.
  123. The Nobel Prize in Physics 2016  (ағыл.). Нобель қоры. Тексерілді, 4 қазан 2016.

Әдебиет[өңдеу]

  • Чолаков В. Нобель сыйлықтары: Ғалымдар және ашылулар / Валерий Чолаков; болг. т., А. С. Никольскийден ауд.; Ред. және алғысөзі. хим. ғыл. д-ры А. Н. Шаминдікі. — (Кітапханалық серия). (ауд.)

Сілтемелер[өңдеу]

  1. Nobel Prize winners by category (physics)