Филарет (Денисенко)

	Украина батыры; Әзірет; Филарет; Філарет
	[[file:\|250pxpx\|Филарет]]
	Филарет, 2008 жыл
ту	Киев және бүкіл Русь-Украина патриархы
14 мамыр 2019 — 20 наурыз 2026; 22 қазан 1995 — 15 желтоқсан 2018;
Шіркеуі	Киев патриархатының Украин православие шіркеуі
Ізашары	Владимир (Романюк)
ту	Киев және бүкіл Украина митрополиті
26 қазан 1990 — 27 мамыр 1992
Шіркеуі	Украин православие шіркеуі (Мәскеу патриархаты)
Ізашары	лауазымы құрылды;; өзі (Киев және Галиция митрополиті, патриархтың бүкіл Украина экзархы ретінде)
Ізбасары	Владимир (Сабодан)
	Киев және Галиция митрополиті, патриархтың бүкіл Украина экзархы (25 ақпан 1968 жылға дейін — архиепископ)
	Киев және Галиция митрополиті, патриархтың бүкіл Украина экзархы (25 ақпан 1968 жылға дейін — архиепископ)
16 мамыр 1966 — 26 қазан 1990
Шіркеуі	Орыс православие шіркеуі
Ізашары	Иоасаф (Лелюхин)
Ізбасары	лауазымы ыдырады;; өзі (Киев және бүкіл Украина митрополиті ретінде)
Туған кездегі есімі	Михаил Антонович Денисенко
Туған кездегі; шынайы есімі	Михайло Антонович Денисенко
Туған күні	23 қаңтар 1929 ; Благодатное, Амвросиевка ауданы, Сталино округі, Украин КСР, КСРО
Қайтыс болуы	20 наурыз 2026 (97 жас); Киев, Украина
Жерленді	St Volodymyr's Cathedral
Әкесі	Антон Дмитриевич Денисенко
Анасы	Мелания Кирилловна Денисенко
Монахтықты қабылдауы	1 қаңтар 1950
Эпископтық хиротония	диакондық (15 қаңтар 1950); пресвитерлік (18 маусым 1951); епископтық (4 ақпан 1962);
Қолтаңбасы
Филарет ортаққорда

Филарет (укр. Філарет, туғанында Михаил Антонович Денисенко, укр. Михайло Антонович Денисенко; 23 қаңтар 1929 жыл, Амвросиевка ауданы, Донецк облысы – 20 наурыз 2026 жыл, Киев) — кеңестік және украиналық діни қайраткер,^[1] Украина батыры (2019).^[2]

1995 жылғы 20 қазаннан 2018 жылғы 15 желтоқсанға және 2019 жылғы 14 мамырдан^[b]^[3] 2026 жылғы 20 наурыздағы өліміне дейін^[b]^[2] ол — Киев патриархаты Украин православие шіркеуінің басшысы, «Киев және бүкіл Русь-Украина патриархы».^[3]^[4]

Филарет бұрын Орыс православие шіркеуінің архиерейі еді, 1966 жылдан 1990 жылға дейін Киев және Галиция митрополиті, әрі патриархтың бүкіл Украина экзархы, кейін Орыс православие шіркеуіндегі Украин православие шіркеуінің басшысы. 1990 жылғы мамырдан маусымға дейін ол — Мәскеу патриархы міндетін атқарушысы. Сол жылы орыс патриархтығына үміткер болды. 1991 жылдан бастап Филарет Украинадағы тәуелсіз православие шіркеуінің болғанын қалады. 1992 жылы Орыс шіркеуінен кетіп, Киев патриархатының Украин православие шіркеуін құрды. Патриархатты иелікті шіркеудің ешбірі де мойындамады.^[5]

1992 жылы дін қызметінен қуылды, 1997 жылы Орыс православие шіркеуі оны анафемалады. 2018 жылғы 11 қазанда Константинополь православие шіркеуінің синоды Филарет берген «апелляцияны қарастырып», оны кафедрасыз епископ ретінде («бұрынғы Киев және Галиция митрополиті») шіркеулік қарым-қатынасқа қайта қосты. Бұл шешімді Орыс православие шіркеуі де, Филареттің өзі де мойындамады.^[2]

Өмірбаяны

Михаил Денисенко^[6] 1929 жылғы 23 қаңтарда қазіргі Донецк облысындағы Благодатное ауылында туған. Бастапқыда Одесса діни семинариясында, кейін Мәскеу діни академиясында білім алып, дін ілімі кандидаты атанды.^[7]

Анасы — Мелания Денисенко. Әкесі Антон Денисенко 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс майданында қайтыс болды. Бұл оқиға Филаретті христиандыққа әкелді.^[6]

21 жасында ол монах атанып, Филарет (укр. Філарет) есімін алды. 1953 жылдан ол Мәскеу діни академиясында білім берді.^[6] 1962 жылы епископ атанды. 1966 жылғы 14 мамырда ол Украина экзархы, әрі Киев пен Галиция митрополиті болып тағайындалды.^[7]

КСРО ыдыраған салысымен Филарет Украинадағы православие шіркеуінің Мәскеу патриархатынан тәуелсіздігін қалады. Ол осылайша Киев патриархатының Украин православие шіркеуін (УПШ–КП) құрғандар қатарында болады.

2018 жылғы 15 желтоқсанда үш шіркеу бас қосқан Бірлестіруші соборда біріккен Украина православие шіркеуі (УПШ) құрылды. УПШ құрамына, соның ішінде де, УПШ–КП болды. Келер жылғы 6 қаңтарда УПШ-ға автокефалия томосы берілді.^[7]

Патриарх Филарет бастапқыда УПШ құрылғанын және Епифанийдің оның басшысы болғанын қолдаған еді. Томосты сынаған Филарет көп ұзамай УПШ-дан кетіп, УПШ–КП-ны қайта құрады.^[7] УПШ оның патриархтығын танымай, зейнеттегі иерарх деп көрді.^[6]

Филарет 2026 жылғы 20 наурызда қайтыс болды.^[6]

Марапаттары және атақтары

Филарет — Мәскеу және Ленинград діни академияларының құрметті мүшесі, әрі бірнеше басқа да халықаралық университеттерде құрметтеледі.^[2]

Филарет марапаттарының қатарында УПШ мен басқа да православие шіркеулерінің марапаттары, әрі Халықтар Достығы ордені, Еңбек Қызыл Туы ордені, Азаттық ордені мен Иван Мазепа кресті сияқты мемлекеттік те марапаттар бар. Ол, оған қоса, — Украина батыры және кінәз Дана Ярослав орденінің толық кавалері.^[2]

Ескертпелер

↑ Киев митрополиясында; укр. Святійший, орыс. Святейший
↑ ^a ^b ^c Филареттің екінші патриархтығын еш ірі шіркеу мойындамады.

Дереккөздер

↑ Худякова, Олександра Помер патріарх Філарет (укр.). Неміс толқыны (20 наурыз 2026). Тексерілді, 20 наурыз 2026.
↑ ^a ^b ^c ^d ^e Левицький, Дмитро; Кучерявець, Марія Помер патріарх Філарет: яким був його шлях від семінариста до Героя України (укр.). rbc.ua (20 наурыз 2026). Тексерілді, 20 наурыз 2026.
↑ ^a ^b Статут Української Православної Церкви Київський Патріархат (укр.). Мұрағат көшірмесі 12 мамырдың 2015 Wayback Machine мұрағатында, IV. Патріарх, пункт 1: «Предстоятелем Української Православної Церкви Київського Патріархату є Патріарх, який носить титул: "Святійший Патріарх Київський і всієї Руси-України".»
↑ Киевский Патриархат существует, так как Киевскую епархию возглавляет действующий патриарх (орыс.). Тексерілді, 5 шілде 2019. Мұрағат көшірмесі 5 шілденің 2019 Wayback Machine мұрағатында
↑ (Ермаков), архим., Амвросий Что представляет собой УПЦ КП и почему она так ненавидит Русскую Православную Церковь? (орыс.). Православие.Ru. Мұрағат көшірмесі 15 желтоқсанның 2011 Wayback Machine мұрағатында
↑ ^a ^b ^c ^d ^e Упокоївся у Бозі Святійший Патріарх Філарет (укр.). Украина православие шіркеуі (20 наурыз 2026). Тексерілді, 20 наурыз 2026.
↑ ^a ^b ^c ^d Маркова, Дар'я На 98-му році життя помер патріарх Філарет (укр.). Українська правда (20 наурыз 2026). Тексерілді, 20 наурыз 2026.

[1] Киев митрополиясында; укр. Святійший, орыс. Святейший

[recognition2-2] Филареттің екінші патриархтығын еш ірі шіркеу мойындамады.

[3] Худякова, Олександра Помер патріарх Філарет (укр.). Неміс толқыны (20 наурыз 2026). Тексерілді, 20 наурыз 2026.

[rbc.ua-4] Левицький, Дмитро; Кучерявець, Марія Помер патріарх Філарет: яким був його шлях від семінариста до Героя України (укр.). rbc.ua (20 наурыз 2026). Тексерілді, 20 наурыз 2026.

[Устав-5] Статут Української Православної Церкви Київський Патріархат (укр.). Мұрағат көшірмесі 12 мамырдың 2015 Wayback Machine мұрағатында, IV. Патріарх, пункт 1: «Предстоятелем Української Православної Церкви Київського Патріархату є Патріарх, який носить титул: "Святійший Патріарх Київський і всієї Руси-України".»

[6] Киевский Патриархат существует, так как Киевскую епархию возглавляет действующий патриарх (орыс.). Тексерілді, 5 шілде 2019. Мұрағат көшірмесі 5 шілденің 2019 Wayback Machine мұрағатында

[7] (Ермаков), архим., Амвросий Что представляет собой УПЦ КП и почему она так ненавидит Русскую Православную Церковь? (орыс.). Православие.Ru. Мұрағат көшірмесі 15 желтоқсанның 2011 Wayback Machine мұрағатында

[tserkva-pomer-8] Упокоївся у Бозі Святійший Патріарх Філарет (укр.). Украина православие шіркеуі (20 наурыз 2026). Тексерілді, 20 наурыз 2026.

[pravda-pomer-9] Маркова, Дар'я На 98-му році життя помер патріарх Філарет (укр.). Українська правда (20 наурыз 2026). Тексерілді, 20 наурыз 2026.

[a]

[b]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]