Финляндиядағы швед тілі
Финляндиядағы швед тілі (фин. suomenruotsi, швед. finlandssvenska) — фин шведтерінің тілі, Финляндияныңкейбір аймақтарында таралған. Бұл тіл елге IX ғасырда енген, ал ресми салада XII ғасырдан бастап қолданылады, XIX ғасырдан бастап байырғы фин тілімен және 1900—1917 жылдары орыс тілімен қатар қолданылған. Қазіргі уақытта Финляндияның екі ресми тілінің бірі болып табылады (Аланд аралдарында — жалғыз ресми тіл).
Диалектілер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Финляндиядағы швед тілі үш негізгі диалектімен ұсынылған: батыс (Остроботния), оңтүстік (Хельсинки аймағы) және аланд (Аланд аралдары). Құрлықтағы алғашқы екі диалект біртіндеп әлсіреуде, өйткені олардың барлық тасымалдаушылары екітілді және біртіндеп фин тіліне көшуде. Сондай-ақ көптеген жергілікті диалектілер бар (Остроботнияда балалар үш диалектіде сөйлей алады: үй диалекті, мектеп диалекті және өңірлік диалект).[1]
XX ғасырдың басында швед тілінің тасымалдаушылары өздерін фин шведтері деп санаса, қазіргі уақытта олар өздерін «шведтілді финдер» деп атауды жөн көреді.
Финляндиядағы швед тілінің ерекшеліктері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Финляндиядағы швед тілінің ерекшеліктерінің бірі — тональды екпіннің ығысуы немесе жойылуы. Тағы бір ерекшелік — сөйлеуде архаизмдердің болуы. Әдеби финляндиялық швед тілі стандартты швед тіліне жақын.
Тілдің қазіргі жағдайы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Елдегі барлық мектептерде швед тілі, «міндетті швед» деп аталатын пән, 7-сыныптан 9-сыныпқа дейін үш жыл оқытылады.[2] Алайда, оның танымалдығы төмендеуде, себебі басқа тілдерді — неміс, ағылшын, орыс тілдеріноқыту экономикалық тұрғыдан тиімдірек саналады. Оның үстіне, Швецияның өзінде көпшілік ағылшын тілін жақсы меңгерген.
Қазіргі уақытта Финляндияда швед тілінің таралуы елдің кейбір жағалау аймақтарындағы екітілді отбасылармен шектелген. Бұл аймақтар швед тілінің мәртебесін оның тасымалдаушыларының үлесі мен санына қарай реттейді (әдетте 6%-дық шек немесе 3000 адам). Бүгінде Финляндияда швед тілінде сөйлейтіндер саны 290 мың адамнан аз және ассимиляция нәтижесінде үнемі азайып келеді.
Еуропа Кеңесі 2011 жылдың сәуір айында азшылық тілдеріне арналған есебінде Финляндиядағы швед тілінің екінші мемлекеттік тіл ретіндегі мәртебесі ұзақ мерзімді перспективада қауіп-қатерде екенін атап өтті. Себебі заңнамалық актілерде бекітілген ережелерді жүзеге асыруда және тілді оқытуда айтарлықтай кемшіліктер бар. Швед тілінде сөйлейтін азаматтардың қолданыстағы заңға сәйкес мемлекеттік және муниципалды мекемелерде (мысалы, полиция немесе емхана) ана тілінде қызмет алу құқығы бар. Алайда, екітілді деп танылған кейбір муниципалды аймақтарда да бұл құқықты іс жүзінде жүзеге асыру мүмкін емес, өйткені көптеген мекемелердің қызметкерлері швед тілін жеткілікті деңгейде білмейді. Еуропа Кеңесі Финляндияға швед тілін оқыту деңгейін жақсартуды және көлемін ұлғайтуды ұсынды. Швед тілін оқыту мәселесін шешу үшін Финляндия Әділет Министрлігінің тіл департаменті жанынан арнайы жұмыс тобы құрылды. [3]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Алексей Востров. Шведский архипелаг Финляндии: взгляд со стороны. — Санкт-Петербург: Карелки, 2014. — 172 с. — ISBN 978-5-904261-17-7.
- ↑ Катайнен высказался за обязательное изучение шведского языка в школах.(қолжетпейтін сілтеме) yle.fi. Служба новостей Yle (2012-6-17). Дата обращения: 2012-6-17.
- ↑ Минюст: «Рекомендации поддержать русскоязычные СМИ обоснованы»(қолжетпейтін сілтеме). yle.fi. Служба новостей Yle (2011-4-13). Дата обращения: 2012-9-30.