Флориан псалтыры
Флориан псалтыры (пол. Psałterz Floriański) — XIV ғасырдың соңына жататын псалтырь. Кейде оны Ядвига псалтыры деп те атайды, бірақ кең таралған атауы бұл қолжазбаның табылған орны — Жоғарғы Австриядағы Әулие Флориан монастырына байланысты қойылған. Қазіргі уақытта Варшавадағы Ұлттық кітапханада сақтаулы. Флориан псалтыры — XIV ғасырдағы поляк тіліндегі ең көне екі жазба ескерткіштің бірі (екіншісі — Свентокшице уағыздары).
Ескерткіштің тарихы
Бұл — үш тілді (латынша, полякша және немісше) шығарма, 296 пергамент парағына жазылған. Әр латын өлең жолынан кейін оның поляк және неміс тілдеріндегі баламасы берілген. Поляк мәтіні кішіпольша диалектісінің белгілерін, ал неміс мәтіні Краков қаласындағы неміс текті мещандар диалектісінің белгілерін иеленген.[1] Бұл ескерткіш 1827 жылы табылған, алайда Польшаға тек 1931 жылы ғана жеткізілді — оны сол жылы поляк үкіметі сатып алған.[2] Ескерткіштің алғашқы басылымы 1834 жылы Вена қаласында, поляк баспагері Станислав Ян Борковскийдің бастамасымен жарық көрді. Ал толық мәтінді поляк тілінде шығару 1939 жылға, Львов қаласында жүзеге асырылған басылымға сәйкес келеді.
Бұл ескерткіштің шығу тегіне байланысты көптеген жұмбақтар бар. Онда қолданылған көпсанды миниатюралар мен көркем әріптер (инициалдар) оны корольдік отбасының бір мүшесіне, мүмкін Анжу әулетінің әйелдерінің бірі — Маргарита, Мария немесе Ядвигаға арналғанын көрсетеді. Зерттеушілер бұл псалтырьдің королева Ядвига үшін жазылған болуы мүмкін екенін айтады.
2009 жылдың 18 мамырында Ватиканға ресми сапары барысында Польша президенті Лех Качиньский «Флориан псалтыриінің» факсимилесін Рим Папасы XVI Бенедикт-ке сыйға тартты.[3]
Композициясы
Мәтін үш бөліктен тұрады:
- бірінші — псалмдар 1–101 (шамамен XIII ғасырдағы қолжазбаның көшірмесі деп болжанады)[4]
- екінші — 102–106-псалмдар
- үшінші — 107–150-псалмдар
Бірінші бөлігі XIV ғасырдың соңында, ал қалған екі бөлігі XV ғасырда жазылған.
Графика
Флориан псалтырысының жазуы күрделі: нақты поляк дыбыстарын белгілеу үшін диграфтар қолданылған, алайда дауыссыз дыбыстардың жұмсаруы әлі белгіленбеген.
Флориан псалтырінің басылымдары
- Psałterz Królowej Małgorzaty, pierwszej małżonki Ludwika I, króla polskiego i węgierskiego, córki króla czeskiego i cesarza Karola IV. Najstarszy dotąd znany pomnik piśmiennictwa polskiego. Wydany staraniem Stanisława hr. Dunina Borkowskiego, Вена (1834);
- Psalterii Florianensis partem polonicam ad fidem codicis recensuit apparatu critico, indice locupletissimo instruxit Vladislaus Nehring, Познань (1883);
- Psałterz Floriański, łacińsko-polsko-niemiecki. Rękopis Biblioteki Narodowej w Warszawie, wydany staraniem Ludwika Bernackiego, Львов (1939) — репринт өзгертілген кіріспемен — Лодзь (2000).
Дереккөздер
- ↑ Długosz-Kurczabowa K., Dubisz S. Gramatyka historyczna języka polskiego — Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2006. — Б. 62.
- ↑ Лер-Сплавинский Т. Польский язык — М.: Издательство иностранной литературы, 1954. — Б. 96.
- ↑ «http://wyborcza.pl/1,91446,6622114,Benedykt_XVI_przyjal_prezydenta_Lecha_Kaczynskiego.html»
- ↑ Ананьева Н. Е. Поляк тілі тарихы және диалектологиясы — Мәскеу: УРСС, 2004. — Б. 39.