Форос
Форос (грекше: φόρος) — Ежелгі Грекияда Делос одағына мүше мемлекеттердің Афинаға төлейтін мүшелік жарнасының атауы болды. Бұл одақ Парсы күштерінен қорғану мақсатында құрылған. Жарна әскери жабдықпен (мысалы, триремалармен) немесе ақшамен төленуі мүмкін еді, бірақ көбінесе ақшалай төленетін.
Осыған байланысты Афинаға әскери бастамалар үшін қомақты қаржы аударылып отырды. Афина өз әскери күштерін арттыра отырып, басым әрі бай алпауыт мемлекетке айналды.
Парсы соғыстарынан кейін Делос одағы өзара қорғаныс келісімі ретінде құрылды және алғашқы 25 жыл ішінде оның орталығы қасиетті Делос аралында орналасты.[1] Бұл кезеңде ірі әскери қақтығыстар болмағанымен, Грекия мен Парсы арасында бірқалыпты қырғи қабақ соғыс жағдайы орын алды — бұл дипломатиялық әрекеттер мен қарсы әрекеттермен, қорқытулармен және шабуылдармен ерекшеленді, әсіресе екі алпауыттың шекаралас аймақтарында.[2]
Одақтың мүшелерінің саны шарықтау кезеңінде шамамен 200-ге дейін жетті. Афинаның қорғауына айырбас ретінде әр мемлекет салық (форос) төлеп отырды — ол әдетте күміс талант түрінде болған. Ал Самос, Хиос және Лесбос сияқты ірі әрі қуатты одақтастар өз салықтарын әскери кемелермен өтеген.[1] Жыл сайынғы жарналардың тізімдері Афина Акрополіндегі мәрмәр жазбаларға қашалып сақталған. Аристотельдің айтуынша, алғашқы форос («әкелінген нәрсе») Саламин шайқасынан бірнеше жыл кейін Аристид тарапынан есептелген.[3]
Форос көлемі уақыт өте ұлғая түсті: бастапқыда, б.з.д. 477 жылы, ол 460 талантты құрады, кейінірек, б.з.д. 437 жылы — 600 талантқа, ал б.з.д. 425 жылы — 1300 талантқа жетті. Форос жыл сайын Ұлы Дионисия мейрамына орай төленетін. Форос Пелопоннес соғысын қаржыландыру үшін Афиналықтар оны екі, тіпті үш есе арттырған кезде келіспеушіліктің көзіне айналды.[1]
Б.з.д. 454/3 жылы Мысырдағы жеңілістен кейін Делос одағының қазынасы қауіпсіздік мақсатында Афинаға көшірілді, дегенмен кей дереккөздер афиналықтардың бұл әрекетін одақтың қаржысын бақылауға алу үшін сылтау ретінде қарастырады.[4] Форос төлемеу жағдайлары көбінесе Афинаның шұғыл әскери шаралар қабылдауына алып келетін — мысалы, Делос аралы жарнасын төлеуден бас тартқан кезде Афинаның әскери күшімен бетпе-бет келуге мәжбүр болған.[4]
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ a b c Sacks, David; Murray, Oswyn; Brody, Lisa (2005). Encyclopedia of the Ancient Greek World New York: Facts on File, Inc. pp. 105. ISBN 0816057222.
- ↑ Eddy, Samuel K. (1973). "The Cold War between Athens and Persia, ca. 448-412 B.C.". Classical Philology. 68 (4): 241–258. ISSN 0009-837X.
- ↑ Sage, Michael (2002). Warfare in Ancient Greece: A Sourcebook. Oxon: Routledge. p. 69. ISBN 0203439449.
- ↑ a b Buckley, Terry (2010). Aspects of Greek History 750–323BC: A Source-Based Approach. Oxon: Routledge. p. 189. ISBN 978-0203860212.