Франсуа Энглер
| Франсуа Энглер | |
| фр. François Englert | |
 | |
| Туған күні | |
|---|---|
| Туған жері | |
| Азаматтығы | |
| Ғылыми аясы | |
| Жұмыс орны | |
| Альма-матер | |
| Марапаттары |
|
Франсуа Энглер (фр. François Englert [fʁɑ̃.swa ɑ̃.glɛʁ], 6 қарашада туған) — статистикалық физика, кванттық өріс теориясы, космология, ішектер теориясы және аса ауырлық күші салаларында маманданған бельгиялық теориялық физик. Ол Питер Хиггспен бірге Үлкен адрон коллайдерінде Хиггс бозонының ашылуымен расталған релятивистік өлшеу теориясында субатомдық бөлшектердің масса түзу механизмін теориялық тұрғыдан ашқаны үшін 2013 жылы физика бойынша Нобель сыйлығына ие болды.
Өмірбаян
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Франсуа Энглер 1932 жылы Эттербекте (Брюссель ауданы) еврей отбасында дүниеге келген. Бельгияны нацистер басып алған кезде ол еврей тегін жасырып, Бельгияның Динант, Люстэн және ақырында Анвуа-Руийон қалаларындағы әртүрлі балалар үйлері мен тәрбиеленушілер үйлерінде тұрды, онда ол американдық әскерлердің шабуылымен азат етілді[1].
Энглер 1955 жылы Брюссель еркін университетін электротехника мамандығы бойынша бітірді. Ол сондай-ақ 1959 жылы физика бойынша PhD дәрежесін алды. 1959 жылдан 1961 жылға дейін Корнелл университетінде алдымен Роберт Броттың ассистенті, содан кейін адъюнкт-профессор болып жұмыс істеді. Кейіннен Энглер Брюссель университетіне оралып, профессор болып тағайындалды. 1980 жылы ол Роберт Браутпен бірге зерттеу тобын құрды. 1998 жылы Энглерге құрметті профессор атағы берілді.
2011 жылдан бастап ол Калифорниядағы Чапман университетінде шақырылған профессор қызметін атқарды. Сонымен қатар, 1984 жылдан бастап Тель-Авив университетінің физика және астрономия унпверситетінде профессор болып жұмыс істейді[2].
Браут-Энглер-Хиггс механизмі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]1964 жылы Браут пен Энглер калибрлік векторлық бозондардың өздігінен симметрияның бұзылуы арқылы нөлдік емес массаға ие бола алатынын көрсетті. Голдстоун теоремасын калибрлік өрістерге қолданбауға негізделген Хиггс дәл осындай нәтижеге келді. Сол жылы Джералд Гуральник, Карл Хаген және Том Киббл осы тақырып бойынша мақала жариялады. Осы жаңалықтың елу жылдығына орай Physical Review Letters өткізген рәсімде үш мақаланың да құндылығы атап өтілді[3].
Марапаттар
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Энглер 1982 жылы Франки сыйлығын, 1997 жылы — бөлшектер физикасы және жоғары энергия физикасы бойынша сыйлықты (Браут және Хиггспен бірге) массивті калибрлі векторлық бозондарды генерациялау арқылы қысқа және ұзақ ретті өзара әрекеттесулерді біріктіру принципін дамытқаны үшін, 2004 жылы — физика бойынша Вольф сыйлығын (Браут және Хиггспен бірге), 2010 жылы — бөлшектер физикасы бойынша Сакурай сыйлығын (Джеральд Гуральник, Карл Хаген, Том Киббл, Питер Хиггс және Роберт Браутпен бірге) және 2013 жылы Питер Хиггс және CERN-мен бірге техникалық және ғылыми зерттеулер үшін Астурия ханзадасы сыйлығын алды.
2013 жылдың шілдесінде оған Бельгия королі Альберт II барон атағын берді.
Отбасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Әйелі — Мира Энглер, 5 баласы бар.[4]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ USC Shoah Foundation Institute testimony of Francois Englert. Басты дереккөзінен мұрағатталған 12 желтоқсан 2013. Тексерілді, 8 қазан 2013.
- ↑ Times of Israel. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 маусым 2022. Тексерілді, 8 қазан 2013.
- ↑ Physical Review Letters — 50th Anniversary Milestone Papers. Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 қаңтар 2010. Тексерілді, 26 қыркүйек 2013.
- ↑ Le Belge Englert prix Nobel de Physique. Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 қазан 2013. Тексерілді, 8 қазан 2013.