Хабаровск
| Қала | |||||
| Хабаровск | |||||
| орыс. Хабаровск | |||||
 Уссури бульвары | |||||
| |||||
| Әкімшілігі | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Ел | |||||
| Федерация субъектiсі | |||||
| Қалалық округ | |||||
| Ішкі бөлінісі |
5 аудан | ||||
| Мэр |
Сергей Кравчук | ||||
| Тарихы мен географиясы | |||||
| Координаттары |
48°29′00″ с. е. 135°04′00″ ш. б. / 48.48333° с. е. 135.06667° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 48°29′00″ с. е. 135°04′00″ ш. б. / 48.48333° с. е. 135.06667° ш. б. (G) (O) (Я) | ||||
| Құрылған уақыты | |||||
| Алғашқы дерек |
Хабаровка әскери бекеті | ||||
| Жер аумағы |
389 км² | ||||
| Орталығының биiктігі |
72 м | ||||
| Климаты |
қоңыржай муссондық | ||||
| Тұрғындары | |||||
| Тұрғыны |
615600 адам (2025) | ||||
| Этнохороним |
хабаровскілік | ||||
| Сандық идентификаторлары | |||||
| Телефон коды |
+7 4212 | ||||
| Пошта индекстері |
680000—680150 | ||||
|
khv27.ru (орыс.) | |||||
Хабаровск шекарасы
| |||||
 Ортаққордағы санаты: Хабаровск | |||||
Хабаровск (орыс. Хабаровск; 1893 жылға дейін — Хабаровка) — Ресейдің Қиыр Шығысындағы қала, Хабаровск өлкесінің әкімшілік орталығы және Хабаровск қалалық округінің орталығы. Қала Амур өзенінің оң жағалауында, Уссури өзенінің Амурға құяр жеріне жақын орналасқан. Ресей мен Қытай арасындағы мемлекеттік шекара қаладан шамамен 17 км қашықтықта өтеді.
Хабаровск — Ресей Қиыр Шығысының ірі әкімшілік, көлік, өнеркәсіптік, ғылыми, білім беру және мәдени орталықтарының бірі. Қала аумағы 389 км². Хабаровск қаласы әкімшілігінің дерегі бойынша, 2025 жылғы 1 қаңтарда қалада 615,6 мың адам тұрған.[1]
Қала Транссібір теміржолы бойында орналасқан және Қиыр Шығыстың теміржол, автомобиль, әуе және өзен көлігі тоғысқан маңызды торабы болып саналады. 2012 жылы Хабаровскке «Әскери даңқ қаласы» құрметті атағы берілді. [2]
Атауы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қала 1858 жылы Хабаровка деген атпен құрылды. Елді мекенге XVII ғасырдағы орыс жер зерттеушісі Ерофей Хабаровтың құрметіне атау берілген. 1893 жылы қала атауы Хабаровск болып өзгертілді.
Қытайдың тарихи дереккөздерінде бұл жер Боли немесе Боли қаласы (қыт. 伯力) деген атаумен кездеседі. Қазіргі қытай тіліндегі ресми атауы — Хабаровск атауының транскрипциясы, қыт. 哈巴罗夫斯克.
Географиясы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Орналасуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровск Орта Амур ойпатының оңтүстік бөлігінде, Амур өзенінің биік оң жағалауында орналасқан. Қаланың оңтүстік-батысына қарай Уссури өзені Амурға құяды. Қаланың негізгі бөлігі Амур жағалауынан шығысқа қарай созылып жатыр.
Хабаровскіден:
- Мәскеуге дейінгі теміржол қашықтығы шамамен 8,5 мың км;
- Владивостокқа дейінгі автомобиль қашықтығы шамамен 760 км;
- Қытай шекарасына дейінгі ең қысқа қашықтық шамамен 17 км.
Қала маңындағы ірі су нысандарына Амур, Уссури және Амур тармақтары жатады. Өзендер қаланың табиғи жағдайына, көлігіне, шаруашылығына және тарихи дамуына үлкен ықпал етті.
Климаты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровскінің климаты — қысы суық әрі салыстырмалы түрде құрғақ, жазы ыстық және ылғалды болатын қоңыржай муссондық климат. Қыс мезгілінде Азия құрлығының ішкі бөлігінен суық және құрғақ ауа массалары келеді. Жазда Тынық мұхиты жағынан ылғалды муссондық ауа басым болады.
Көпжылдық бақылаулар бойынша қаңтардың орташа температурасы шамамен −19,2 °C, шілденің орташа температурасы +21,4 °C, ал жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 696 мм.[3] Жауын-шашынның негізгі бөлігі маусымнан қыркүйекке дейін түседі. Жаздың екінші жартысында нөсер жаңбыр, өзендердің тасуы және су басу қаупі болуы мүмкін.
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровск маңындағы Амур бойын ежелден нанай, эвенк және басқа да байырғы халықтар мекендеген. XVII ғасырда бұл өңірге орыс казактары мен жер зерттеушілері келе бастады. 1649—1653 жылдары Ерофей Хабаров басқарған жасақ Амур алабын зерттеді.
1858 жылғы Айгун келісімінен кейін Амурдың сол жағалауы Ресей империясының құрамына өтті. Сол жылы Шығыс Сібір генерал-губернаторы Николай Муравьёв-Амурскийдің тапсырмасымен капитан Яков Дьяченко басқарған әскери бөлім Амур жағалауында Хабаровка бекетін құрды.[4]
1880 жылы Хабаровкаға қала мәртебесі беріліп, ол Приморье облысының әкімшілік орталығына айналды. 1893 жылы қала Хабаровск деп аталды. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Амур бойындағы кеме қатынасының және Уссури теміржолының салынуы қаланың экономикалық маңызын арттырды.
1916 жылы Амур арқылы теміржол көпірі ашылып, Транссібір магистралі толықтай құрлықтық бағытпен жалғасты. Ресейдегі Азамат соғысы кезінде қала бірнеше рет әртүрлі әскери-саяси күштердің бақылауына өтті. 1922 жылы Хабаровск Қиыр Шығыс Республикасының, кейін Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасының құрамына кірді.
1926 жылы қала Қиыр Шығыс өлкесінің, ал 1938 жылы жаңадан құрылған Хабаровск өлкесінің орталығы болды. Кеңес дәуірінде машина жасау, кеме жасау, мұнай өңдеу, энергетика, құрылыс материалдары және тамақ өнеркәсібі дамыды. Қалада жоғары оқу орындары, ғылыми мекемелер, театрлар мен мұражайлар ашылды.
Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Хабаровск Қиыр Шығыстағы әскери және өнеркәсіптік орталықтардың бірі болды. 1949 жылғы желтоқсанда қалада жапон Квантун армиясының биологиялық қару әзірлеуге қатысқан әскери қызметшілеріне қатысты Хабаровск сот процесі өтті.
XX ғасырдың екінші жартысында Хабаровскінің тұрғын үй аудандары кеңейіп, жаңа өнеркәсіптік кәсіпорындар, оқу орындары, спорт және мәдениет нысандары салынды. 2013 жылы Амур алабындағы ірі су тасқыны кезінде қаланың жағалау аудандарына қауіп төнді, алайда салынған уақытша бөгеттер қаланың негізгі бөлігін судан қорғады.
Әкімшілік бөлінісі және басқару жүйесі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровск өлкелік маңызы бар қала болып табылады және жеке муниципалдық құрылым — Хабаровск қалалық округін құрайды. Қаланың жергілікті өзін-өзі басқару органдарына қала думасы мен қала әкімшілігі жатады. Атқарушы билікті Хабаровск қаласының мэрі басқарады.[5]
Қала бес әкімшілік ауданға бөлінеді:
| Аудан | Қаладағы орналасуы мен сипаты |
|---|---|
| Орталық ауданы | Әкімшілік, іскерлік және тарихи орталық. Мұнда негізгі мемлекеттік мекемелер, алаңдар, театрлар мен сауда нысандары орналасқан. |
| Киров ауданы | Қаланың солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Амур жағалауын, тұрғын аудандарды және бірқатар оқу орындарын қамтиды. |
| Краснофлот ауданы | Қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан. Тұрғын, әскери және өнеркәсіптік аумақтарды қамтиды. |
| Теміржол ауданы | Мұнда теміржол вокзалы, көлік-логистика нысандары, өндірістік және тұрғын аудандар орналасқан. |
| Индустриялық аудан | Қаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан. Ірі тұрғын массивтер, өнеркәсіптік кәсіпорындар мен сауда орталықтары шоғырланған. |
Халқы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2025 жылғы 1 қаңтардағы муниципалдық есеп бойынша Хабаровскіде 615 600 адам тұрған.[1] Ол Қиыр Шығыс федералдық округіндегі халқы ең көп қалалардың қатарына кіреді.
Қала халқының басым бөлігін орыстар құрайды. Сонымен бірге Хабаровскіде украиндар, татарлар, корейлер, нанайлар, эвенктер, еврейлер, армяндар, әзербайжандар, қытайлар және басқа да этностар тұрады. Қалада әртүрлі ұлттық-мәдени бірлестіктер мен діни қауымдар жұмыс істейді.
Экономикасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровск — Хабаровск өлкесінің іскерлік, қаржы, сауда және қызмет көрсету орталығы. Қала экономикасында көлік пен логистика, көтерме және бөлшек сауда, мемлекеттік басқару, құрылыс, энергетика, машина жасау, мұнай өңдеу, фармацевтика, тамақ өнеркәсібі және байланыс салалары маңызды орын алады.
Өнеркәсібі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қаланың жетекші өнеркәсіп салаларына мұнай өңдеу, энергетикалық машина жасау, кеме жасау және жөндеу, металл өңдеу, фармацевтика, құрылыс материалдары мен тамақ өнімдерін өндіру жатады.
| Кәсіпорын | Негізгі қызметі | Ескертпе |
|---|---|---|
| Хабаровск мұнай өңдеу зауыты | Мұнай өңдеу, автомобиль және қазандық отынын өндіру | Қиыр Шығыстағы ірі мұнай өңдеу кәсіпорындарының бірі.[6] |
| «Дальэнергомаш» | Компрессорлар, газ турбиналары және энергетикалық жабдық өндіру | Қиыр Шығыстағы энергетикалық машина жасау кәсіпорны.[7] |
| Хабаровск кеме жасау зауыты | Теңіз және өзен кемелерін жасау, жаңғырту және жөндеу | Әртүрлі мақсаттағы кемелер мен жүзбелі техниканы өндіреді.[8] |
| «Дальхимфарм» | Дәрілік заттар өндіру | 1939 жылдан бері жұмыс істейтін, толық өндірістік циклге ие фармацевтикалық кәсіпорын.[9] |
| «Амуркабель» | Кабель және сым өнімдерін өндіру | Энергетика, көлік және өнеркәсіп салаларына арналған электр-техникалық өнімдер шығарады. |
| «Дальмостострой» | Көпірлер, жол өткелдері және күрделі көлік құрылыстарын салу | Қиыр Шығыстағы инфрақұрылымдық жобаларға қатысатын құрылыс ұйымы.[10] |
| Амур өзен кеме қатынасы компаниясы | Жүк және жолаушы тасымалы, порт қызметі | Амур алабындағы су көлігінің негізгі операторларының бірі.[11] |
Қалада нан-тоқаш, кондитерлік өнімдер, сүт, ет, сусындар және басқа да азық-түлік өнімдерін шығаратын кәсіпорындар жұмыс істейді. Хабаровск Қиыр Шығыстың ірі көтерме сауда және тауар тарату орталықтарының бірі саналады.
Энергетикасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қаланы электр және жылу энергиясымен Хабаровск жылу электр орталықтары және Қиыр Шығыс генерациялау компаниясының басқа да нысандары қамтамасыз етеді. Электр желілерінің бір бөлігі Ресейдің Шығыс біріккен энергетикалық жүйесіне кіреді.[12]
Көлігі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровск — Қиыр Шығыстағы маңызды мультимодальды көлік торабы.
Теміржол көлігі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қала арқылы Транссібір теміржолы өтеді. Негізгі жолаушылар станциясы — Хабаровск-1. Қаладан Мәскеу, Владивосток, Благовещенск, Комсомольск-на-Амуре және басқа бағыттарға пойыздар қатынайды.
Амур өзені арқылы өтетін теміржол және автомобиль көпірі Транссібір магистралінің маңызды бөлігі болып табылады. 1916 жылы салынған алғашқы көпір «Амур кереметі» деген бейресми атпен белгілі болды. Қазіргі көпір кешені XX ғасырдың соңында және XXI ғасырдың басында қайта жаңартылды.
Әуе көлігі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровск халықаралық әуежайы қаланың шығыс бөлігінде орналасқан. Әуежай Ресейдің ірі қалаларына және Азия елдерінің бірқатар қалаларына рейстерге қызмет көрсетеді.[13]
Автомобиль жолдары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровск арқылы немесе қала маңынан:
- Р-297 «Амур» Чита — Хабаровск;
- А-370 «Уссури» Хабаровск — Владивосток;
- А-376 Хабаровск — Лидога — Ванино бағытындағы федералдық автомобиль жолдары өтеді.
Қала Қиыр Шығыстың елді мекендерімен қалааралық автобус бағыттары арқылы байланысқан.
Өзен көлігі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Амурдағы өзен порты жүк тасымалына, маусымдық жолаушылар және қала маңындағы қатынасқа қызмет етеді. Өзен көлігі Хабаровскіні Амур бойындағы елді мекендермен байланыстырады.
Қоғамдық көлігі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қалалық қоғамдық көлік жүйесіне автобустар, трамвайлар және троллейбустар кіреді. Маршруттарға муниципалдық және жеке тасымалдаушылар қызмет көрсетеді. Қоғамдық көліктің жұмысын қала әкімдігінің өнеркәсіп, көлік және байланыс басқармасы үйлестіреді.[14]
Білім беру және ғылым
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровск Қиыр Шығыстағы маңызды білім беру орталығы болып табылады. Қалада мектепке дейінгі ұйымдар, жалпы білім беретін мектептер, гимназиялар, лицейлер, колледждер, техникумдар, жоғары оқу орындары мен ғылыми-зерттеу мекемелері жұмыс істейді.
Мектептері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қалалық білім беру жүйесіне бастауыш және орта мектептер, тереңдетіп оқытатын мектептер, гимназиялар, лицейлер, түзету және қосымша білім беру мекемелері кіреді. Муниципалдық мекемелердің ресми тізілімін Хабаровск қаласының білім басқармасы жүргізеді.[15]
Қаладағы белгілі жалпы білім беру ұйымдарының қатарына:
- А. В. Таранец атындағы академиялық лицей;
- № 3 гимназия;
- № 8 гимназия;
- Заң лицейі;
- «Вектор» лицейі;
- Төтенше жағдайлар министрлігі бейініндегі мектеп;
- шет тілдерін, жаратылыстану-математикалық және гуманитарлық пәндерді тереңдетіп оқытатын бірқатар мектептер жатады.
Мектептерде жалпы білім беру бағдарламаларымен қатар инженерлік, медициналық, педагогикалық, құқықтық, ақпараттық технологиялар және кадет бағыттары бойынша бейіндік сыныптар ашылған.[16]
Колледждер мен техникумдар
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| Оқу орны | Негізгі даярлау бағыттары | Ресми сайты |
|---|---|---|
| Хабаровск педагогикалық колледжі | Мектепке дейінгі және бастауыш білім беру, дене тәрбиесі, педагогика | gouhpk.ru |
| Хабаровск өнеркәсіптік-экономикалық техникумы | Экономика, ақпараттық жүйелер, өнеркәсіптік технологиялар, сервис | khpet27.ru |
| Хабаровск сауда-экономикалық техникумы | Сауда, қоғамдық тамақтану, экономика, қонақүй ісі және сервис | htet-khb.ru |
| Хабаровск автомобиль-жол техникумы | Автомобиль көлігі, жол құрылысы және техникаға қызмет көрсету | khamk.ru |
| Хабаровск мемлекеттік медицина колледжі | Мейіргер ісі, емдеу ісі, зертханалық диагностика және фармация | hgmk.ru |
| Хабаровск өлкелік өнер колледжі | Музыка, бейнелеу өнері және мәдени-ағарту қызметі | hkki.ru |
| Салалық технологиялар және сервис колледжі | Құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, сервис және жұмысшы мамандықтары | hkotso.ru |
Жоғары оқу орындары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| Жоғары оқу орны | Бағыты мен ерекшелігі |
|---|---|
| М. П. Даниловский атындағы Тынық мұхиты мемлекеттік университеті | Инженерия, ақпараттық технологиялар, сәулет, құрылыс, экономика, құқық, педагогика және гуманитарлық ғылымдар. Тарихы 1958 жылы құрылған Хабаровск автомобиль-жол институтынан басталады. 2026 жылғы шілдеде университетке оның тұңғыш ректоры Михаил Даниловскийдің есімі берілді.[17] |
| Қиыр Шығыс мемлекеттік қатынас жолдары университеті | Теміржол көлігі, көлік құрылысы, энергетика, логистика, экономика және ақпараттық жүйелер. 1937 жылы құрылған.[18] |
| Қиыр Шығыс мемлекеттік медицина университеті | Дәрігерлерді, фармацевтерді және басқа да медицина мамандарын даярлайды. Қиыр Шығыстағы алғашқы медициналық жоғары оқу орындарының бірі.[19] |
| Хабаровск мемлекеттік мәдениет институты | Мәдениет, кітапхана ісі, музыка, хореография, режиссура және әлеуметтік-мәдени қызмет салалары бойынша мамандар даярлайды. 1968 жылы құрылған.[20] |
| Қиыр Шығыс мемлекеттік дене шынықтыру академиясы | Дене тәрбиесі, спорт, жаттықтырушылық, спорттық медицина және бейімделген дене шынықтыру салалары бойынша мамандар даярлайды.[21] |
| Ресей халық шаруашылығы және мемлекеттік қызмет академиясының Қиыр Шығыс институты | Мемлекеттік және муниципалдық басқару, экономика, менеджмент және құқық салалары бойынша мамандар даярлайды. |
| Ресей ІІМ Қиыр Шығыс заң институты | Ішкі істер органдарына арналған заңгерлер мен құқық қорғау саласының мамандарын даярлайды. |
| Ресей Федералдық қауіпсіздік қызметінің Хабаровск шекара институты | Шекара қызметіне арналған офицерлер мен басқа да мамандарды даярлайды. |
Қалада сонымен қатар бірнеше мемлекеттік және жекеменшік жоғары оқу орындарының филиалдары, қосымша кәсіптік білім беру орталықтары және Хабаровск діни семинариясы жұмыс істейді.
Ғылымы мен кітапханалары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровскіде Ресей ғылым академиясының Қиыр Шығыс бөлімшесіне қарасты ғылыми ұйымдар, қолданбалы зерттеу орталықтары және салалық институттар орналасқан. Зерттеулер экономика, экология, су және орман ресурстары, геология, медицина, биология және Қиыр Шығыс халықтарының тарихы бағыттары бойынша жүргізіледі.
Қиыр Шығыс мемлекеттік ғылыми кітапханасы — өңірдегі ең ірі әмбебап ғылыми кітапханалардың бірі. Оның қорында кітаптар, мерзімді басылымдар, сирек басылымдар, карталар, өлкетану материалдары және электрондық ресурстар сақталады.[22]
Мәдениеті
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровск — Қиыр Шығыстың ірі мәдени орталығы. Қалада мұражайлар, театрлар, концерттік ұйымдар, кітапханалар, көркем галереялар, шығармашылық бірлестіктер және мәдениет үйлері жұмыс істейді.
Мұражайлары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| Мұражай | Сипаттамасы |
|---|---|
| Н. И. Гродеков атындағы Хабаровск өлкелік мұражайы | Өлкенің табиғаты, археологиясы, этнографиясы, тарихы және байырғы халықтарының мәдениеті туралы қорлар сақталатын ірі өлкетану мұражайы. Мұражай құрамына археология бөлімшесі мен «Амур жартасы» нысанындағы көрмелер де кіреді.[23] |
| Қиыр Шығыс көркемөнер мұражайы | Орыс, Батыс Еуропа және Қиыр Шығыс өнерінің туындыларын сақтайды. Мұражай 1931 жылы ашылған. Оның алғашқы қорларына Эрмитаждан, Орыс мұражайынан және Третьяков галереясынан берілген шығармалар кірді.[24] |
| Хабаровск қаласының тарихы мұражайы | Қаланың 1858 жылдан қазіргі кезеңге дейінгі тарихын, тұрғындарының тұрмысын, өнеркәсібі мен қоғамдық өмірін таныстырады.[25] |
| Амур көпірінің тарихы мұражайы | Транссібір теміржолы мен Амур өзені арқылы салынған көпірдің тарихына арналған ашық аспан астындағы теміржол техникасы кешені. |
| Археология мұражайы | Амур өңіріндегі ежелгі қоныстардан табылған археологиялық жәдігерлерді көрсетеді. Н. И. Гродеков атындағы Хабаровск өлкелік мұражайының бөлімшесі. |
Театрлары мен концерттік ұйымдары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Хабаровск өлкелік драма және комедия театры — классикалық және заманауи драматургия туындыларын сахналайтын театр.[26]
- Хабаровск өлкелік музыкалық театры — оперетта, мюзикл, музыкалық комедия және концерттік бағдарламалар қоятын ұжым. 2024 жылғы 3 қазанда театрдың негізгі ғимараты ірі өрт салдарынан қатты қирады. Театр ұжымы қызметін тоқтатпай, қаланың басқа сахналарында спектакльдер көрсетіп, гастрольдік жұмысын жалғастырды.[27][28]
- Хабаровск өлкелік жас көрермен театры — балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге арналған қойылымдар ұсынады.[29]
- Хабаровск өлкелік қуыршақ театры — балаларға арналған қуыршақ және драмалық қойылымдар көрсетеді.
- «Триада» пантомима театры — пантомима, пластикалық драма және клоунада жанрларында жұмыс істейтін муниципалдық театр.
- Хабаровск өлкелік филармониясы — симфониялық, камералық, халықтық және эстрадалық концерттер өткізетін негізгі концерттік ұйым.
Мерекелері мен мәдени шаралары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қала күні мамырдың соңғы демалыс күндерінде аталып өтеді. Мерекелік бағдарламаға концерттер, көрмелер, спорттық жарыстар, шеру және қоғамдық шаралар кіреді. Хабаровскіде сондай-ақ халықаралық және өңіраралық музыка, театр, кино, би және бейнелеу өнері фестивальдері өткізіледі.
Бұқаралық ақпарат құралдары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровск — Қиыр Шығыстағы маңызды ақпараттық орталық. Қалада өлкелік және муниципалдық газеттер, телерадиокомпаниялар, ақпарат агенттіктері мен интернет-басылымдар жұмыс істейді.
Баспасөзі және интернет-басылымдары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| Басылым | Түрі | Ресми сайты |
|---|---|---|
| «Хабаровские вести» | Қалалық муниципалдық газет және интернет-басылым; Хабаровск әкімшілігінің, қалалық шаруашылықтың және қоғамдық өмірдің жаңалықтарын жариялайды. | khab-vesti.ru |
| «Тихоокеанская звезда» | Хабаровск өлкесінің қоғамдық-саяси газеті. | toz.su |
| «Приамурские ведомости» | Өлкелік қоғамдық-саяси және ақпараттық басылым. | priamurka.ru |
| «Хабаровский край сегодня» | Өңірлік жаңалықтар мен сараптамалық материалдар жариялайтын интернет-басылым. | todaykhv.ru |
| DVHAB / DVNovosti | Хабаровск пен Қиыр Шығыс жаңалықтарын жариялайтын қалалық ақпараттық портал. | dvnovosti.ru |
| «Губерния» | Теледидар, радио, жаңалықтар және интернет-жобаларды біріктіретін өңірлік медиапортал. | gubernia.com |
| «Московский комсомолец в Хабаровске» | Федералдық басылымның өңірлік редакциясы. | hab.mk.ru |
Теледидары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қалада федералдық цифрлық мультиплекстердің телеарналары және жергілікті телебағдарламалар таратылады.
Негізгі жергілікті және өңірлік телерадиоұйымдар:
- «Дальневосточная» мемлекеттік телерадиокомпаниясы — Бүкілресейлік мемлекеттік телерадио компаниясының Хабаровск өлкесіндегі филиалы. «Россия 1» және «Россия 24» арналарында өңірлік бағдарламалар, сондай-ақ «Радио России», «Маяк» және «Вести FM» эфирлерінде хабарлар әзірлейді.[30]
- «Губерния» — Хабаровск өлкесінің жаңалықтары, қоғамдық-саяси, мәдени, спорттық және танымдық бағдарламалар тарататын өңірлік медиакомпания.[31]
- «Хабаровск қалалық теледидары» — қала жаңалықтары, коммуналдық шаруашылық, білім, мәдениет және әлеуметтік мәселелер туралы бағдарламалар шығаратын муниципалдық арна және интернет-редакция.[32]
Радиостанциялары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровскіде федералдық желілік және жергілікті FM радиостанциялар таратылады. Төмендегі жиіліктер 2026 жылғы шілдедегі ашық радиокаталог мәліметтері бойынша берілген; таратушы ұйымдардың техникалық шешімдеріне байланысты жиіліктер мен атаулар өзгеруі мүмкін.[33]
| Жиілік, МГц | Радиостанция | Сипаты |
|---|---|---|
| 87,9 | «Ретро FM» | Ресей және шетел эстрадасының бұрынғы жылдардағы музыкасы |
| 88,3 | «Комсомольская правда» радиосы | Ақпараттық-сараптамалық хабарлар |
| 88,7 | «Авторадио» | Музыка, жол қозғалысы және автомобиль тақырыбындағы ақпарат |
| 89,6 | «Русское радио» | Орыс тіліндегі эстрадалық музыка |
| 90,6 | «Маяк» | Ақпараттық және әңгіме форматындағы федералдық радио |
| 91,0 | NRJ / Energy | Заманауи танымал музыка |
| 91,4 | «Радио России» | Жалпыұлттық ақпараттық және қоғамдық хабар тарату |
| 101,8 | «Радио хорошего настроения» | Жергілікті музыкалық-ойын-сауық радиосы |
| 102,7 | Mix FM | Жергілікті музыкалық радио |
| 103,3 | Comedy Radio | Әзіл-сықақ және ойын-сауық бағдарламалары |
| 103,7 | «Восток России» | Қиыр Шығысқа бағытталған өңірлік ақпараттық радио |
| 104,3 | «Дорожное радио» | Музыка және жол қозғалысы туралы ақпарат |
| 104,8 | «Вести FM» | Тәулік бойы хабар тарататын ақпараттық радио |
| 105,6 | «Европа Плюс» | Танымал музыка |
| 106,8 | «Новое радио» | Қазіргі орыс тіліндегі музыка |
| 107,5 | Studio 21 | Хип-хоп және жастар музыкасы |
Спорты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровскіде шайбалы хоккей, допты хоккей, футбол, волейбол, баскетбол, жеңіл атлетика, жүзу, жекпе-жек және қысқы спорт түрлері дамыған.
Қаланың белгілі кәсіби спорт клубтары:
- «Амур» — шайбалы хоккей клубы;
- «СКА-Хабаровск» — футбол клубы;
- «СКА-Нефтяник» — допты хоккей клубы.
Негізгі спорт нысандары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| Нысан | Мақсаты |
|---|---|
| В. И. Ленин атындағы стадион | Футбол, жеңіл атлетика және бұқаралық спорт жарыстары өткізілетін көпсалалы спорт кешені; «СКА-Хабаровск» клубының негізгі алаңдарының бірі.[34] |
| «Платинум Арена» | Шайбалы хоккей матчтары, концерттер, көрмелер және ірі бұқаралық іс-шаралар өткізілетін жабық кешен. 2003 жылы ашылған.[35] |
| «Ерофей» аренасы | Допты хоккей, коньки спорты, турнирлер және мәдени-көпшілік іс-шаралар өткізуге арналған жабық арена.[36] |
| Қиыр Шығыс мемлекеттік дене шынықтыру академиясының спорт кешендері | Оқу-жаттығу сабақтарын, студенттік және кәсіби спорт жарыстарын өткізуге арналған спорт нысандары. |
Сәулеті және көрікті жерлері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровскінің тарихи орталығында XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында салынған кірпіш ғимараттар, кеңестік сәулет нысандары және қазіргі құрылыстар қатар орналасқан.
Негізгі көрікті жерлері:
- Амур жағалауы — серуендеу орындары, саябақтар және өзен көріністері бар қаланың негізгі демалыс аймағы;
- Амур жартасы — қаланың тарихи рәміздерінің бірі және Амур өзеніне қарайтын бақылау алаңы;
- Адмирал Невельской жағалауы;
- Муравьёв-Амурский көшесі — қаланың тарихи орталығындағы негізгі көше;
- Ленин алаңы — Ресейдегі көлемі үлкен қалалық алаңдардың бірі;
- Комсомол алаңы және Успен соборы;
- Спас-Преображение соборы;
- Даңқ алаңы және мемориалдық кешен;
- Муравьёв-Амурский ескерткіші;
- Ерофей Хабаров ескерткіші;
- Амур арқылы өтетін Хабаровск көпірі;
- Динамо саябағы және қалалық тоғандар;
- С. Н. Хабаров атындағы дендрарий;
- Хабаровск өлкелік саябағы мен Амур жағалауындағы мәдени-демалыс аумақтары.
Хабаровскінің көрінісі Ресейдің 5000 рубльдік банкнотында бейнеленген: оның бет жағында Муравьёв-Амурский ескерткіші мен Амур жағалауы, сырт жағында Амур көпірі көрсетілген.
Діні
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қалада Орыс православ шіркеуінің Хабаровск епархиясы орналасқан. Негізгі православ ғибадатханаларына Спас-Преображение соборы, Успен соборы және Әулие Иннокентий Иркутский шіркеуі жатады.
Сонымен қатар Хабаровскіде ислам, иудаизм, буддизм, католицизм және протестанттық бағыттағы діни қауымдар жұмыс істейді. Қалада мешіт, синагога және түрлі христиан шіркеулері бар.
Халықаралық байланыстары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровск Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қалалармен экономикалық, мәдени, білім беру және гуманитарлық байланыстарды дамытады. Қаланың бауырлас және әріптес қалалары арасында Қытай, Жапония, Оңтүстік Корея және басқа мемлекеттердің қалалары бар.
Қалада халықаралық көрмелер, кәсіпкерлік кездесулер, ғылыми конференциялар, мәдени фестивальдер мен жастар алмасу бағдарламалары өткізіледі. Хабаровскінің Қытай шекарасына жақын орналасуы трансшекаралық сауда мен туризмнің дамуына жағдай жасайды.
Белгілі тұлғалары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Хабаровскіде туған немесе қала өмірімен байланысты адамдар арасында әскери қызметкерлер, ғалымдар, жазушылар, музыканттар, театр және кино қайраткерлері, спортшылар бар. Олардың қатарында:
- Евгений Дикопольцев — Кеңес Одағының Батыры;
- Юрий Шевчук — музыкант, балалық және жастық шағының бір бөлігін Хабаровскіде өткізген;
- Александра Ивановская — «Ресей аруы — 2005» байқауының жеңімпазы;
- Александр Могильный — хоккейші, Хабаровскіде туған;
- Иван Скобрев — конькимен жүгіруші, Олимпиада жүлдегері;
- Ефим Звеняцкий — театр режиссері, Хабаровск өлкелік драма театрының көркемдік жетекшісі;
- Қиыр Шығысты зерттеген ғалымдар мен өлкетанушылар Владимир Арсеньев және Всеволод Сысоевтің қызметі қаламен байланысты.
Сондай-ақ қараңыз
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- 1 2 О городе (орыс.). Хабаровск қаласының ресми сайты. Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ О присвоении городу Хабаровску почётного звания Российской Федерации «Город воинской славы» (орыс.). Ресей Президентінің ресми сайты. (3 қараша 2012). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Климат Хабаровска (орыс.). Погода и климат. Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Хабаровск: жалпы мәлімет және қала тарихы (орыс.). Хабаровск қаласының ресми сайты. Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Устав городского округа «Город Хабаровск» (орыс.). Хабаровск қаласының ресми сайты. Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Хабаровский нефтеперерабатывающий завод (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Дальэнергомаш (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Хабаровский судостроительный завод (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ О компании (орыс.). Дальхимфарм. Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Дальмостострой (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Амурское речное пароходство (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Дальневосточная генерирующая компания (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Хабаровск халықаралық әуежайы (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Транспорт (орыс.). Хабаровск қаласының ресми сайты. Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Образовательные учреждения (орыс.). Хабаровск қаласының ресми сайты. Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Хабаровск мектептеріндегі бейіндік сыныптарға қабылдау туралы (орыс.). Хабаровск қаласының ресми сайты. Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ М. П. Даниловский атындағы Тынық мұхиты мемлекеттік университеті (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Дальневосточный государственный университет путей сообщения (орыс.). Ресей Көлік министрлігі. Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Дальневосточный государственный медицинский университет (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Хабаровский государственный институт культуры (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Дальневосточная государственная академия физической культуры (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Дальневосточная государственная научная библиотека (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Хабаровский краевой музей имени Н. И. Гродекова (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Дальневосточный художественный музей (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Музей истории города Хабаровска (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Хабаровский краевой театр драмы (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Хабаровский краевой академический музыкальный театр (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Хабаровск музыкалық театры ғимаратындағы өрт туралы (орыс.). Интерфакс. (3 қазан 2024). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Хабаровский краевой театр юного зрителя (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ ГТРК «Дальневосточная» (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Губерния (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Хабаровское городское телевидение (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Радиостанции Хабаровска (орыс.). Online Radio. Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Стадион имени В. И. Ленина (орыс.). СКА-Хабаровск. Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Платинум Арена (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
- ↑ Арена «Ерофей» (орыс.). Тексерілді, 22 шілде 2026.
Сыртқы сілтемелер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Хабаровск қаласының ресми сайты Мұрағатталған 10 қазанның 2021 жылы. (орыс.)
- Хабаровск өлкесі үкіметінің ресми сайты (орыс.)
- Қала туралы ресми мәлімет Мұрағатталған 17 наурыздың 2022 жылы. (орыс.)
- «Хабаровские вести» қалалық басылымы (орыс.)
- Хабаровск қалалық теледидары (орыс.)
- «Губерния» медиапорталы (орыс.)
- Хабаровск халықаралық әуежайы (орыс.)
- Н. И. Гродеков атындағы Хабаровск өлкелік мұражайы (орыс.)
- Қиыр Шығыс көркемөнер мұражайы (орыс.)
- М. П. Даниловский атындағы Тынық мұхиты мемлекеттік университеті Мұрағатталған 6 қарашаның 2022 жылы. (орыс.)