Хакальтектер
| Хакальтектер | |
 | |
| Бүкіл халықтың саны | |
|---|---|
|
54 237[1] | |
| Ең көп таралған аймақтар | |
| Тілдері | |
| Діні | |
|
католицизм, дәстүрлі нанымдар |
Хакальтектер — Орталық Америкадағы батыс майя тобына жататын үндіс халқы. Олар Гватемаланың батысында, солтүстік-батысында (70 мыңнан астам адам – 2014, бағалау) және Мексиканың оңтүстік-шығысында (Чьяпастың штатының шығысында, шамамен 2 мың адам) тұрады.[2]
Тілі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Олар майя тілдер отбасының канхобал-чух тармағының канхобал-хакалтек топшасының хакалтек тілінде сөйлейді. Жартысы испан тілінде сөйлейді.[3]
Діні
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Дінге сенушілердің діни байланысы: католиктер.[4]
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Испандар жаулап алғанға дейін (1528 ж.) олардың бірнеше алғашқы мемлекеттік бірлестіктері болды, олар Мамеге тәуелді болды, көршілерімен соғысып, испандықтарға қарсы тұрды.
Кәсібі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Олар қолмен атқарылатын егіншілікпен айналысады (жүгері, бұршақ, асқабақ, чили бұрышы, қызанақ, какао, кей жерлерде – қант қамысы, темекі, кофе, банан, пияз, апельсин), — маусымдық қосалқы шаруашылық аңшылық, терімшілік, балық аулау.
Олар құс (тауық, күркетауық), ірі қара (шошқа, қой, сирек – сиыр) өсіреді. Қолөнерден — қолмен тоқу, өру (негізгі орталығы – Хакальтенанго ауылы), керамика, ағаш ою, қалаларда зергерлік өнер дамыған. Сонымен қатар кофе плантацияларында жалдамалы жұмыс істейді.[5]
Тұрмыс салты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Шағын отбасы басым, үлкен отбасылар да кездеседі, неке патрилокалды. Қалыңдықтың үшін ақы, уақытша матрилокализм жиі кездеседі. Ата-бабаларының дәстүрлі культтері, шаманизм элементтері, мифология, фольклор сақталған.
Тұрғын үйлері бір бөлмелі, тік бұрышты, қабырғалары балшықпен қапталған, сабан төбесі бар, бу моншасы қосалқы ғимараттарда орналасқан.
Әйелдер жиылған немесе оралған ұзын белдемше, әдетте көк түсті тік түрлі-түсті жолақтары бар ақ жейделер киеді, үстіне өрнектер мен кестелер тоқылған уипили, орамалдар мен жамылғылар, кең өрнекті белдіктер, ер адамдар белдікпен байланған ақ шалбар, жағасы мен иығына кесте тігілген жейде, қызыл орамал, сабан қалпақ, сандал киеді.
Тағамдары — шелпек, бұршақ, ботқа және жүгері ұнынан жасалған сусындар, қант қосылған кофе.[6]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Resultados Censo 2018. Instituto Nacional de Estadistica Guatemala.
- ↑ Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017. Тексерілді, 29 тамыз 2025.
- ↑ Хакальтек сөзінің мағынасы. Тексерілді, 29 тамыз 2025.
- ↑ Қазіргі заман энциклопедиясы. Тексерілді, 29 тамыз 2025.
- ↑ В.А.Тишков Дүние жүзіндегі халықтар мен діндер. Энциклопедия. — Москва: Үлкен Ресей энциклопедиясы, 1999. — Б. 591. — 930 б. — 100 000 таралым. — ISBN 5-85270-155-6.
- ↑ Әлем халықтары/Хакальтектер. Тексерілді, 29 тамыз 2025.
