Ханс Фишер

Ханс Фишер
	Ханс Фишер
	нем. Hans Fischer
Туған күні	27 шілде 1881
Туған жері	Хёхст, Германия империясы
Қайтыс болған күні	31 наурыз 1945 (63 жас)
Қайтыс болған жері	Мюнхен, ГФР
Азаматтығы	Герман империясы→; Веймар Республикасы→; Нацистік Германия
Ғылыми аясы	химик, биохимик, терапевт, университет оқытушысы, дәрігер
Жұмыс орны	Вена университеті; Мюнхен техникалық университеті; Инсбрук университеті
Ғылыми дәрежесі	медицина докторы
Альма-матер	Лозанна университеті; Марбург университеті; Мюнхен университеті; Мюнхен техникалық университеті
Марапаттары	; Химия саласындағы Нобель сыйлығы (1930); Үлгі:Либих медалі (1929); Үлгі:Дэви медалі (1937)

Ханс Фишер (нем. Hans Fischer; 27 шілде 1881, Хёхст — 31 наурыз 1945, Мюнхен) — неміс химик-органик және биохимик, медицина ғылымдарының докторы (1908). Химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты (1930).

Өмірбаян

Майндағы Хёхст қаласында Анна Фишердің (қыз кезіндегі аты Гердеген) және мамандығы бойынша химик, Калледегі бояғыштар өндірісі фабрикасы мен компаниясының директоры Эйген Фишердің отбасында дүниеге келген. Штутгартта бастауыш мектепті бітіргеннен кейін, орта білімін Висбаденде алып, оны 1899 жылы аяқтады. Лозанна университетінде химия және медицина мамандықтары бойынша білім алып, оқуын Марбург университетінде жалғастырды, онда 1904 жылы химия мамандығы бойынша, ал төрт жылдан кейін медицина мамандығы бойынша диплом алды.

Мюнхендегі 2-ші медициналық клиникада медициналық тәжірибесін аяқтағаннан кейін, Ханс Фишер 1909 жыл бойы 1-ші Берлин химиялық институтында өзімен фамилиялас Эмиль Фишердің басшылығымен химиялық тәжірибелер жүргізумен айналысты. Мұнда ол қанттар мен пептидтердің күрделі құрылымдарын (тірі организмдердің негізгі қосылыстары болып табылатын аминқышқылдарынан ішінара тұратын кешендер) зерттеді. 1910 жылы Мюнхенге оралған Фишер өтте кездесетін және химиялық тұрғыдан қан пигменті геминге ұқсас қызыл-сары пигмент билирубиннің құрылымын зерттей бастады. Көптеген химиктер осы екі қосылыстың құрылымын анықтауға және осылайша олардың өзара байланысының сипатын анықтауға тырысқанымен, мәселе тым қиын болып шықты.

Негізгі жұмыстар

Негізгі еңбектері пиррол және оның туындыларының химиясы бойынша. 1927 жылы Фишер порфиринді синтездеді, содан кейін қанның бояғыш заттарын — геминді (1929) және өт — билирубинді (1931) синтездеді. Ол қан гемоглобинінің глобин ақуызынан және гемин темір байланысқан кешенінен тұратынын көрсетті. 1940 жылы Фишер a және b хлорофиллдерінің құрылымын анықтады.

Тәжірибелердің барысы

Алдымен, геминдегі порфиринге құрылымы жағынан ұқсас белгілі бір порфирин туындылары болып табылатын төрт мүмкін этиопорфириннің синтезі жүргізілді. Осылардың ішінен, Кюстер формуласына сүйене отырып, ол құрылымы геминнің құрылымына одан да жақын және порфирин сақинасындағы орынбасарлардың орналасуы бойынша ерекшеленетін 15 мүмкін мезопорфириннің 12-сін синтездеді. Бұл 12 изомерлі мезопорфириннің бірі табиғи геминнен соңғысын бөлу арқылы алынған мезопорфиринмен бірдей екені белгілі болды. Содан кейін Фишер мезопорфириннен геминді бірнеше сатыда алды.

Нобель сыйлығы

1930 жылы ол химия бойынша Нобель сыйлығын «гемин мен хлорофиллдің құрылысын, әсіресе геминнің (қан пигменті) синтезін зерттегені үшін» алды.

Нобель сыйлығынан басқа, Фишер Неміс химия қоғамының Либих медалімен (1929), Лондон Корольдік қоғамының Дэви медалімен (1937) және басқа да марапаттармен марапатталған. Гарвард университетінің құрметті докторы атағының иегері болды.

Есте сақтау

1976 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Айдың арғы жағындағы кратерге Фишердің есімін берді (Герман Эмиль Фишермен бірлесіп).