Ханым

Ханым (өзб. Хоним/Xonim, моңғ. Ханым, әз. Xanım, түр. Hanım, араб.: خانم‎, хинди ख़ानुम) — әйелдерге арналған корольдік және ақсүйектік титул. Бұл атау бастапқыда Орталық Азиядан шыққан және кейінірек Таяу Шығыста мен Оңтүстік Азияда кеңінен қолданылған. Бұл — билеуші немесе әскери басшы үшін қолданылатын хан атағының әйелге арналған нұсқасы. Бұл титул Азия мен Еуропада көшіп-қонып жүрген түркі тайпалары мен қазіргі Қытайдың солтүстігі мен солтүстік-батысында мекендеген моңғол тайпалары арасында орта ғасырларда кеңінен қолданылған. Түркі тілдерінде сөз құрағанда "-ым / -ум" жалғауы "менің" деген мағына қосады, сондықтан "ханым" сөзі тура мағынасында "менің ханым" дегенді білдіреді. Бұл мағына бір аңыздан туындаған: бір хан өз халқына "Мен сендердің ханымын, ал ол — менің ханымым" деп жариялаған деседі. "Хан" атауы сондай-ақ біздің заманымыздың 283–289 жылдары аралығында Сяньби одағында олардың көсеміне қолданылған. Жужандар императорларына "Қаған" мен "Хан" атауларын алғаш қолданған халық болған, олар бұған дейінгі ғұндардың "Шаньюй" атағын алмастырған. Бұл ғұндарды белгілі тарихшы Рене Груссе және басқа зерттеушілер түркі текті халықтар деп есептейді.

Қазіргі түрік тілінде бұл сөз Hanım (Ханым) түрінде жазылады және ағылшын тіліндегі "lady", "mrs." немесе "miss" сияқты әйелдерге арналған сыпайы атаулардың орнына қолданылады. Hanımefendi атауы — Hanım (Ханым) және Efendi (Мырза) сөздерінің бірігуінен құралған, қазіргі заманда әйелдерді ресми әрі сыйластықпен атау үшін қолданылатын формальды атау.

Бүгінде бұл термин кез келген әлеуметтік деңгейдегі әйелдерге құрметпен қараудың бір түрі ретінде қолданылады. "Ханым" сөзі кейбір Осман және түркі ықпалы сақталған елдерде "madam" немесе күнделікті тілде "ma'am" сөздерімен тең мағынада қолданылады.

Оңтүстік Азияда, әсіресе Ауғанстанда, Хайбер-Пахтунхвада, Синдте, Белуджистанда және Солтүстік Үндістанда "Ханым" атағы мұсылман әйелдерін жоғары әлеуметтік мәртебемен құрметтеу үшін қолданылған.

Тағы қараңыз

• Бегім
• Қатын