Хеди Ламарр

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Хеди Ламарр
Сурет
Туған кездегі есімі

Хедвиг Ева Мария Кислер

Толық есімі

Хеди Ламарр

Туған күні

9 қараша 1914 (1914-11-09)

Туған жері

Аустрия-Мажарстан, Вена

Қайтыс болған күні

19 қаңтар 2000 (2000-01-19) (85 жас)

Қайтыс болған жері

Кассельберри, Флорида, АҚШ

Азаматтығы

Аустриялық 1914-1938; Азаматтығы жоқ 1938-1953; Американдық 1953-2000;

Қызметі

Актриса, өнертапқыш, продюсер

Әкесі

Эмиль Кислер

Анасы

Гертруда Лихтвиц (Кислер)

Жұбайы

1. Фридрих Мандль;

2. Джене Марки;

3. Джон Лодер;

4. Эрнест “Тед” Штауфер

5. У. Хоуард Ли

6. Люис Дж. Бойс

Балалары

Денис Лодер, Энтон Лодер, Джеймс Ламарр Марки

Хеди Ламарр (ағылш. Hedy Lamarr, ата-тегі Хедвиг Ева Мария Кислер (нем. Hedwig Eva Maria Kiesler) қарашаның 9, 1914[1] - қаңтардың 19, 2000) — австриялық-америкалық актрисасы, өнертапқышы және кинопродюсеркасы. Алғашқы жалған кездейсоқ қайта жұмыс жиілігі мен кеңейтілген спектрдің байланысы нұсқасының бірлескен авторы.[2][3]

Хеди Вена, Аустрия-Мажарстанда дүние есігін ашты, өзінің киномансабында бірқатар австриялық, америкалық, неміс, чех фильмдерінде ойнап шықты. 1937 жылы жұбайынан — бай австриялық қару өндірушісі нен қашып, жасырын түрде Парижге, кейін Лондонға көшті. Онда ол Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) студиясының жетекшісі Луис Барт Майермен танысты, ол оған Голливуд фильміне келісімшарт ұсына отырып, оны "әлемдегі ең әдемі әйел" ретінде ілгерілетуді бастады.[4]

1940 жыл

Хеди үлкен танымалдылыққа өзінің алғашқы американдық “Алжир” (1938) атты фильмінен кейін ие болды[5]. Кларк Гейблмен ол “Бум-Таун”, “Жолдас Икс» (екеуіде 1940)  шығармаларында бірге ойнап шықты және “Менімен бірге өмір сүрші”, “Зигфельдтің қызы” (екеуі де 1941) атты туындыларында Джеймс Стюарт пен бірге түсті. Оның MGM фильмдерінің арасында “Тропик ледисі” (1939), H.M. Pulham, Esq. (1941), “Көше қиылысы” мен “White Cargo” (екеуі де 1942); сондай-ақ ол Warner Bros. -тің “Конспираторлар”, RKO-нің “Қатерлі Эксперимент” (екеуі де 1944) фильмдерінде ойнап шықты. Типтік рөлдер кесірінен абдыраған Ламарр жаңа продюсерлік орталығының тең құрылтайшысы болып, “Қызық Әйел” (1946), және “Қарабет Леди де” (1947)  түсті.[6] Сесил Блаунт ДемилльдіңСамсон және Дәлила” (1949) киносындағы Дәлила рөлі Хедиге әйгілік әкелді.[7]

”Қатерлі Эксперимент” 1944 жыл

II Дүниежүзілік Соғыстың басында Хеди мен композитор Джордж Антейль Ось елдерінің бөгеуілін жоюға арналған,  одақтас елдер торпедоларының жалған кездейсоқ қайта жұмыс жиілік технологиясы н қолдана отырып радионавигациялық жүйесін дамытады.[8] Және де Хеди соғыс уақытында кездесіп жүрген Говард Хьюзге ұшақтың аэродинамикасын дамытуға көмектеседі.[9] АҚШ Соғыс-Теңіз Күштері 1957 жылға дейін Ламарр мен Антейльдің ойлап шығарғанын қабылдамаса да[3][10], олардың технологиясы блютуз пен алғашқы вай-фай нұсқасында пайдаланылған[11][12]. Олардың бірге жасап шығарған жұмысы тек 2014 жылы мойындалып, есімдері қайтыс болғаннан кейін Ұлттық өнертапқыштардың атақ-даңқ залына енгізілді.[8][13]

Жас шағы[өңдеу]

Әкесі - Эмиль Кислер (1880–1935) - галициялық-еврей отбасынан шыққан табысты банк басқарушысы болды; кіндік қаны тамған жері - Лемберг (қазіргі Львов, Украина). Ал, анасы Гертруда Кислер - пианиношы (қыз тегі Лихтвиц; 1894-1977)  Будапешттің бай венгр-еврей  отбасында дүниеге келді, кейін Гертруда америкалық азаматтығын алды, өйткені Аустриядан Америкаға аншлюс кесірінен көшуге мәжбүр болды.

Бала кезінде, Хеди актерлікке қызығып, театр мен кино өміріне ғашық болды[14]. 12 жасында ол Венада сән байқауының жеңімпазы атанды. Әкесі болса жастайынан түрлі-түрлі технологияларды түсінідіріп, ғылымға баулиды[15].

Еуропалық киномансабы[өңдеу]

Венада Хеди актер шеберлігін үйренеді. Бір жолы анасының рұқсатын жалған түрде шығарып, 16 жасында Саша-Фильмге  сценаристші ретінде жұмысқа тұрады. “Көшедегі ақшада” (1930) қосалқы әртіс ретінде, сосын “Стақан судағы шторм” фильмінде шағын рөлге ие болады. Продюсер Макс Рейнхардт Хединің өнеріне сүйіспеншілік танытып, Йозефштадт театрында “Әлсіз жыныс” пьесасына шақырады, Макс Хединің Берлинге екі рет қайта келуіне ұйытқы бола алады[16].

Театр режиссері Алексей Грановскийді кездестіргеннен кейін, Хеди оның дебюттік “Мистер О.Ф сандығы” (1931) фильмінде Уолтер Эйбел және Питэр Лорремен ойнап шықты[17]. Аз уақыттың ішінде Грановский Парижге көшуге шешім қабылдайды, Хеди болса Берлинде жұмыс үшін қалады.  Кейін ол басты рөлді комедиялық “Ақшаның керегі жоқ”(Карл Бозе, 1932) атты шығармада сомдап шығады.

Экстаз фильмі[өңдеу]

1933 жылдың басында 18 жастағы Хеди Кислер “Экстаз”(Густав Махаты) фильмінде басты рөлді - енжар, егде адамның ұмыт болған жас жарын сомдап шығады. Туынды әйгілік пен маужыраңқы көңіл әкеледі, өйткені актрисаның жүзі фильмде оргазм сәтін көрсетеді. Мари Бенедикттің “Бөлмедегі жалғыз әйел” кітабына сүйенетін болсақ, Хединің сондай жүз өзгерісі денесіне түйреуіш қадалу себебінен болды. Кейінгі хабарлар бойынша, режиссер мен продюсер Хедиді алдап-соғып, телеобъективке жалаңаш ірі, қысқа кадрлерде түсіргені белгілі болды.[18][19] [20] Барлық қарама-қайшылыққа қарамастан “Экстаз” фильмі Римде сыйлыққа ие болады,  Еуропа оны көркемфильм ретінде бағаласа, АҚШ-та тым қатты сексуалдыққа балап[21], қоғам жақтан, әсіресе әйелдер қатарынан туынды негативке ұшырайды[18]. Хединің қаны еврей болғандықтан Германияда да фильм көрсетілімге шықпайтын болады[22]. Хединің жары, Фридрих Мандль 300 000$ артық қаржы жұмсап, фильмнің копияларын жоюға тырысады[23].

Ошақ құруы[өңдеу]

Кислер сонымен қатар бірнеше сахналық рөлдерді ойнайды, оның ішінде “Экстаздың” қатарласы, австриялық австриялық Елизавета императрицасы жайлы “Сисси пьесасы” (1933), басты рөлдегі Хеди сыншылардың мақтауына ілегеді.[24][25]

Жанкүйерлері тіпті грим жасайтын бөлмесіне гүл шоғырларын әкеліп, Кислерді көру үшін сахна сыртына келетін болады. Ол болса тіпті Фридрих Мандльді де, басқа барлық дәмегөйлікті де қабылдамайды.[18] Махаббат сезімі кернеген Мандль Хедимен танысуға ынталанады.[26] Австрияның ең бай адамдарының қатарында үшінші орында болған қару-жарақ сатушысы мен өндірушісі, Хедиге тартымды, әсерлі тұлға ретінде көрінеді.[21] Ғашық болған Хедині тіпті Фридрихтің неміс фюрері Адольф Гитлермен және италиялық фашист қолбасшысы Бенито Муссолинимен байланысы түк қорқытпайды, қыңыр Хеди ата-анасын да тыңдамайды[18].

1933 тамыз айының 10 жұлдызында 18 жастағы Хеди 33 жастағы Фридрихке үйленеді. Әкесі еврей, шешесі католик болған Мандль Хедиге тойға дейін католицизмді Венадағы Карлскирхе де қабылдатқызады. Хединің “Экстаз және мен” автобиографиясында Фридрих тым қатты контрольді жүргізетін жұбайы ретінде суреттеледі. Кино өнеріне қанат қаққан Хеди іс жүзінде Шварценау сарайында қамалғаны айтып береді.[21]  (Вальдфиртеле, Чехиядан алыс емес)  

Мандльдің шыққан тегінде еврей қаны болса да, ол Германияның нацистік режимімен байланысты болды.  Италия мемлекетімен Мандль әлеуметтік те іскерлік байланыста болды, оларға тіпті қару-жарақ сатып отырды. Әскери технологиялармен айналысқан зиялы қауыммен кездесіп жүрген Фридрихпен  Хеди ілесе жүрді. Бойында жасырынған керемет сәулелі ұшқын барын түсінген Хеди сол кездесулер арқасында қолданбалы ғылыммен қызығып, айналыса бастайды.  

[27] Жұбайлық өмірден әбден шыдамы таусылған Хеди өзінің күйеуінен де, елінен де қашуға бел буды. Автобиографиясы бойынша, ол үй жинаушының киімін киіп, Парижге қашып кетті. Өзінің күнделігінде:

Көп ұзамай, некелескеніміз актерлік өнеріме жол бермейтінін түсіндім. Ол абсолюттік монарх ретінде өзін өзі ұстады. Оның қолында мен қуыршақ болдым. Ақылсыз, жеке өміріне құқығы жоқ затқа айналдым, ол өнердің объектісі ретінде мені қамауға да қорғауға міндетті болғандай...”[25]

Тегін қабылдауы және голливудтық мансабы[өңдеу]

Луис Б. Майер және MGM Хеди Ламарр[өңдеу]

1937 жылы Лондонға келе сала[28], Хеди Еуропада таланттарды іздеп жүрген “MGM” бастығы Луис Б.Майермен танысты.[29] Әуелде Хеди Луистің ұсынысын кері қайтарады (аптасына 125$), алайда ол Нью-Йоркке барғалы жатқан Луис болатын лайнерге билетке бронь жасайды. Сапар барысында, күшті әсер қалдыра білген Хедиге, Луис аптасына 500$ төленетін  келісімшарт жасады. “Экстаз” фильмінен Хединің есімін алшақтату мақсатымен Хединің атын өзгертуге Луис бастамашы болды.[23] Хеди Луистің жары - Маргарет Шенберг ұсынысы бойынша “Ламарр” тегін таңдайды, бұл әрекет дыбыссыз киноның жұлдызы, әдемі Барбара Ла Маррдың құрметіне арналды.

Майер Ламаррды 1938 жылы Голливудта “әлемнің ең әдемі әйелі” ретінде ілгерілетуді бастады[4]. Сонымен қатар, ол “Пепе ле Моко” (1937) атты әйгілі француз фильмінің американдық нұсқасы “Алжир”(1938) фильмін түсіріп жатқан Уолтер Уангерге Хедині таныстырды. Хеди фильмде басты рөлді Шарль Буайемен сомдап шықты. Ширер[30] айтуынша, туынды “ұлттық сенсацияны” туғыздыра білді. Грета Гарбо немесе Марлен Дитрих сияқты Хединің жұлдызға айналуын Майер асыға күтті. Бір көрерменнің сөзіне сүйенсек, “Хеди дидары экран бетінде көрсетілген шақта тынысы тарылған көрермен күрс ете қалды.”[30]

”Тортилья-Флэт орамы” фильмдегі Хеди Ламарр мен Джон Гарфильд

Өзінің голливудтық киномансабында талай-талай танымал фильмдерде ойнап шықты: «I take this woman» (1940, реж. Джозеф фон Штернбер г), «Тропик Әйелі» (1939, Манон де Верне рөлі), “Менімен бірге өмір сүрші” (1941,реж. Дж.Стюарт) « Тортилья-Флэтт орамы» (1942, Дж. Стейнбек романының экранизациясы, реж. Виктор Флеминг, Долорес Рамирес рөлі), «Қатерлі эксперимент» (1944), «Қызық әйел» (1946) и «Самсон және Дәлила» (1949, Сесиль де Милль) және т.б. Хабарлар бойынша, актерлік өнерін шыңдай алмаған фильмдерден жалыққан Ламарр өнертапқыштықпен айналыса бастады[31]. 1970 жылғы бір сұхбатта Майермен төсектес болмағандықтан, айлығы да аз төленгенін жасырмай айтты[32].

”Менімен Бірге Өмір Сүрші” фильмдегі Хеди Ламарр мен Джеймс Стюарт

Тұлғалық қасиеттері[өңдеу]

Сол жылдары кадрден тыс жеке өмірі мен экрандағы бейнесі мүлдем басқаша болды. Жалғызбасты дертті жүрек оқыс көпшіліктен қашты. Жұрт қолтаңбасын сұраған кезде, Хеди қатты таңғалатын. Жазушы Говард Шарпе Хедимен сұхбаттасып, ол жайлы өзінің пікірінде:  

“Таңғажайып нәзіктікке толы Хеди еуропалық өнерді - биязы әйел болуды бойына сіңіре алды. Қандай тәсілдермен еркектердің жүрегін жаулап алу сырларын да олар сұлу әйелден не қалайтынын да білді, ол сондай әйел болуды мақсат етті. Хединің бойында Дитрих пен Гарбоде болмаған жылы шырайлы магнетизм оған әбден үйлеседі.”[18]  

Америкалық мәдениеттегі Хеди жайлы Ричард Роудс:

“Нацистік Германия мен Аустриядан қашқан барлық еуропалық эмигранттардан Хеди ерекшеленді, ол тілдік пен мәдени ерекшеліктерге қарамастан, басқа елде толыққанды жұлдызға айнала алды.”[33]

Продюсерлігі[өңдеу]

1945 жылы MGM студиясынан кеткен Хеди Джэк Черток және Хант Штромбергпен бірлесіп, “Марс Фильм Корпорациясын” құрады, онда ол екі нуар-фильмдерінде ойнайды - “Қызық Әйел” (1946, манипулятор азғырушы әйел рөлі) және “Қарабет Леди” (1947, суицидке жақын болған, жаңа өмірді бастағалы жатқан, алайда біреудің өліміне күдікті сән дизайнерінің рөлі[34])[35].

1944 жыл

Өнертапқыштығы[өңдеу]

Дәстүрлі білімі болмаса да, бос уақытында ол өнертапқыштық пен хоббиісімен айналысты, бағдаршамды жақсартуға, газдалған сусындар үшін суда еритін таблетканы ойлап, шығарып жүрді. Сусын ойдағыдай шықпады, Ламаррдың өзі дәмі Алька-Цельтзер сияқты деп айтқан[31].[36] Өнертапқыш Ламарр авиация магнаты Говард Хьюзге ұшақтардың формасын(оның ойынша, жылдамдығы тым баяу) өзгертуге ұсыныс жасай отырып, шаршыдан гөрі ең тез балық пен құстағыдай сүйір пішін жақсы болатынын айтты.[9]

Кездейсоқ қайта жұмыс жиілігі мен кеңейтілген спектр[өңдеу]

Америкалық Патентінің копиясы

Кинодан бөлек, Хеди өнертапқыштықта да үлкен белеске жетті. 1942 жылы Джордж Антейльмен бірге торпедоларды қашықтан қадағалау жүйесін жасап, патент жасады[33][37][38]. Жүйе бұғаттауға да бақылауға да келмейді[39]. Алайда, “кеңейтілген спектр” технологиясы бірнеше жылдан кейін ғана бағаланды. Актрисаның туған күні - қараша айының 9 жұлдызы - неместілді елдерде өнертапқыш күні деп белгіленді. Қазіргі күндері, Хединің технологиясы блютузде қолданылады, жәнеде вай-файдың методтарына ұқсайды.

Ошақ құруы мен балалары[өңдеу]

6 рет ажырасқан Ламаррда 3 бала болды.  

  1. Фридрих Мандль (үйленген жылдары  1933–37), Hirtenberger Patronen-Fabrik басқарушысы;[40]
  2. Джене Марки (1939–41), сценарист пен продюсер. Некеде, Хеди Джеймс Ламарр Марки (туған күні 09.01.1939) есімді ұл баланы асырап алды. 2001  жылы ғана Джеймс Хеди мен актер Джон Лодердің некесіз туған баласы екенін білді.[41][42]
  3. Джон Лодер (1943–47), актер. Джеймс балаға Джон тегін беріп, асырап алды[43]. Жұп сосын тағы екі нәрестеге өмір берді. Денис Лодер(19.01.1945), Энтони  Лодер (01.02.1947)
  4. Эрнест “Тэд” Штауфер ( 1951–52), түнгі клубтың иесі, ресторатор;
  5. У. Хоуард Ли (1953–60),  Техас мұнайшысы;
  6. Люис Дж. Бойс (1963–65), Хединің ажырасушылық адвокаты;

Соңғы ажырасудан кейін, өмірінің соңғы күндеріне дейін, 35 жыл бойы үйленбеді.

Хеди Ламарр және күйеуі Джон Лодер

Изоляция[өңдеу]

Өмірінің аяғында, Ламарр мүлдем үйден шықпай, тек телефон арқылы сыртқы әлеммен байланысатын болды. Тіпті өзінің балаларымен, жақын достарымен. “Хеди Ламаррмен байланысу” атты документалды фильмде балалары Денис бен Энтони көрсетілген[44].

Қайтыс болуы[өңдеу]

Кассельберри, Флоридада, 2000 жылдың 19 қаңтарында жүрек ауруы кесірінен көз жұмды[30][45]. Оның қалауынша, ол кремацияланды, күлін ұлы Энтони Лодер Австрияда, Веналық Саябағында шашты[44].

Вена, Аустрия

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Ламаррдың өмірбаяншысы Стефен Майкл Ширердің (8, 339 беттер) айтуынша, ол 1913 жылы емес, 1914 жылы дүниеге келген. “Beautiful: The Life of Hedy Lamarr”, 2010. Оның бірінші неке туралы жазбасына сәйкес, ол 1914 жылы 9 қыркүйекте дүниеге келген және оның есімі Хедвиг Мария Вера ретінде берілген. (Matricula Online (немісше). Вена. 10 тамыз 1933. 178 бет. 8 қараша 2020 қалпына келтірілген.)
  2. "Hedy Lamarr: Inventor of more than the 1st theatrical-film orgasm". Los Angeles Times. 28 қараша 2010. 17 қаңтарда 2013 түпнұсқасынан архивтелген.  26 шілдеде 2012 қалпына келтірілген.
  3. a b Элайс Джордж. "Thank This World War II-Era Film Star for Your Wi-Fi". Smithsonian Magazine. 13 наурызда 2020 қалпына келтірілген.
  4. a b Эфрайм Кац. The Film Encyclopedia, 3-ші басылым. HarperPerennial (1998), 780 бет.
  5. Ричард Северо (20 қаңтар, 2000). "Hedy Lamarr, Sultry Star Who Reigned in Hollywood Of 30's and 40's, Dies at 86". The New York Times. 24 желтоқсанда 2018 қалпына келтірілген.
  6. Bombshell: The Hedy Lamarr Story (2017), at c. 50m35s to 52m40s.
  7. Молли Хаскель (10 желтоқсан 2010). "European Exotic". The New York Times. 8 қыркүйек 2018 түпнұсқасынан архивтелген.  26 шілдеде 2012 қалпына келтірілген.
  8. a b "Movie Legend Hedy Lamarr to be Given Special Award at EFF's Sixth Annual Pioneer Awards" (Пресс релиз). Электрондық Шекаралар Қоры. 11 наурыз 1997. 16 қазанда 2007 түпнұсқасынан архивтелген. 1 ақпанда 2014 қалпына келтірілген.
  9. a b "How Inventive "Genius" Hedy Lamarr Became a Hollywood Tragedy" 23 сәуірде 2017 архивтелген,  Wayback Machine, Vanity Fair, 20 сәуір 2017
  10. "Hedy Lamarr: The Hollywood bombshell whose genius the world tried to ignore". The Independent.  8 наурыз 2018. 13 наурызда 2020 қалпына келтірілген.
  11. Эшли Крэддок (11 наурыз 1997). "Privacy Implications of Hedy Lamarr's Idea". Wired. Condé Nast Digital. 5 тамызда 2015 түпнұсқасынан архивтелген. 9 қарашада 2013 қалпына келтірілген.
  12. "short history of spread spectrum". Electronic Engineering (EE) Times. 26 қаңтар 2012. 26 тамызда 2018 түпнұсқасынан архивтелген.
  13. "A Hedy Lamarr Invention is the Secret Communication System". www.invent.org. 9 желтоқсанда 2020 қалпына келтірілген.
  14. Barton 2010, 12–13 бет.
  15. Bombshell: The Hedy Lamarr Story (2017), at c.7m05s to 8m00s.
  16. Barton 2010, 16–19 беті.
  17. Barton 2010, 21–22 беті.
  18. a b c d e "A Candid Portrait of Hedy Lamarr", Libertymagazine, желтоқсан 1938, 18–19 беті.
  19. "Czech Film Series 2009–2010 – Gustav Machatý: Ecstasy" (PDF). Russian & East European Institute, Indiana University. 2 қыркүйек 2009. (PDF) 11 қыркүйекте 2009 түпнұсқасынан архивтелген. 9 қарашада 2013 қалпына келтірілген.
  20. Ламаррдың тәжірибесі бұл рөлді алған кезде аз болды, соның үстіне ол түсірілім қалай өту керек екенін де білмеді. Жұмыс іздеп, алаңдаған ол тіпті келісімшартты оқымай-ақ, қол қоя салды. Көше сахнасы кезінде режиссер оған жалаңаш болуды бұйырған кезде, ол наразылық білдіріп, кетіп қаламын деп айтқанда, режиссер оған егер сен бас тартсаң, онда түсірілген барлық көріністер үшін төлеуге міндетті боласың деп бопсалап, қорқытты. Жұбату үшін, ол кез-келген жағдайда "алыс кадрлерді" қолданатынын және денесі егжей-тегжейлі көрінбейтінін айтты. Прагадағы алдын-ала тамашалау(превью) кезінде Хеди фильмді толық қарап шығып, алданғанын ұғынып, ашу-ызаға беріліп, режиссерге ұрса бастады. Бордай егіліп, жылаған Хеди ата-анасы не ойлайтынын да, фильм болашағына кертартпа әсер қалдыру мүмкіндігі жайлы ойлап, терең ойға батты.
  21. a b c Extraordinary Women: Hedy Lamarr, documentary, 2011.
  22. "Bombshell: The Hedy Lamarr Story | 7 Things You Didn't Know About Hollywood Star and Inventor Hedy Lamarr | Blog | American Masters | PBS". American Masters. 3 сәуірде  2020 қалпына келтірілген.
  23. a b Фридрих Отто (1997). City of Nets: A Portrait of Hollywood in the 1940s (қайта жасалған басылым). University of California Press. 12–13 бет.
  24. "Photo of Hedy Lamarr as "Queen Sissy"". 19 сәуірде 2017 түпнұсқасынан архивтелген. 3 маусымда 2017 қалпына келтірілді. – Pinterest арқылы.
  25. a b Ричард Роудс (2011). Hedy's Folly: The Life and Breakthrough Inventions of Hedy Lamarr, the Most Beautiful Woman in the World. New York: Doubleday Publishing Group.
  26. A Movie Star, Some Player Pianos, and Torpedoes". Lemelson Center for the Study of Invention and Innovation. 12 қараша 2015. 19 сәуірде түпнұсқасынан архивтелген 2017.
  27. "Happy 100th birthday, Hedy Lamarr, movie star who paved way for Wi-Fi". CNET. 11 мамырда 2015 түпнұсқасынан архивтелген. 26 мамырда 2015 қалпына келтірілді.
  28. "Hedy Lamarr's Great Escape". 7 қыркүйек 2015. 4 сәуірде 2018 түпнұсқасынан архивтелді. 17 мамырда 2018 қалпына келтірілді.
  29. Пол Донелли, Fade to Black: 1500 Movie Obituaries, Omnibus Press (2010), 639 бет.
  30. a b c Стефен Майкл Ширер, Хединің өмірбаяншысы, (2010). Beautiful: The Life of Hedy Lamarr. Thomas Dunne Books
  31. a b "'Most Beautiful Woman' By Day, Inventor By Night". NPR. 22 қараша 2011. Archived from the original on April 29, 2015. Retrieved May 26, 2015.
  32. Стефен Бирмёнгем (23 тамыз 1970). "'Would You Believe I Was Once A Famous Star? It's the Truth!'". The New York Times. 18 маусымда 2020 қалпына келтірілді.
  33. a b "Bombshell: Interview with Richard Rhodes on Hedy Lamarr" 19 сәуірде архивке түскен 2017, at the Wayback Machine, Sloan Science and Film,18 сәуір 2017.
  34. Balio, Tino (2009). United Artists: The Company Built by the Stars. University of Wisconsin Press.
  35. Ной Уиллиас Исенберг 164 бет. "Edgar G. Ulmer: A Filmmaker at the Margins".
  36. O'Brien, Elle. "5 facts about Hedy Lamarr, star, inventor, wartime code maker". Massive Science. 4 тамызда 2019 қалпына келтірілді.
  37. "Hedy Lamarr: Movie star, inventor of WiFi". CBS News. 9 сәуірде 2016 архивтелді және қалпына келтірілді.
  38. video: "Hedy Lamarr: Actress and inventor", ABC, 4 min.
  39. "Hedy Lamarr – actor, inventor, amateur engineer". The Science Show. July 5, 2014. 7 minutes in. Radio National. 5 шілдеде 2014 архивтелген.
  40. Ivanis, Daniel J. "The stars come out: Recruiting ad featuring Hedy Lamarr creates 'buzz't". Boeing Frontiers. Archived from the original on October 29, 2012. Retrieved February 16, 2013.
  41. "Hedy Lamarr Adopts Baby Boy" (PDF). NY Times. November 5, 1941. Retrieved June 3, 2017.
  42. Hedy News: Lamarr's Son not Adopted". New York Post. February 5, 2001. Archived from the original on June 12, 2018. Retrieved June 9, 2018
  43. Hedy Lamarr Biography". Archived from the original on December 30, 2011.
  44. a b "Calling Hedy Lamarr". Mischief Films. Archivedfrom the original on December 5, 2007. Retrieved December 20, 2007.
  45. Moore, Roger (January 20, 2000). "Hedy Lamar: 1913–2000". Orlando Sentinel. Archived from the original on November 15, 2017. Retrieved April 27, 2018.