Чадыр-Лунга
| Қала | |||||
| Чадыр-Лунга | |||||
| рум. Ceadîr-Lunga | |||||
 | |||||
| |||||
| Әкімшілігі | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Ел | |||||
| Автономды Аудандық Бірлік | |||||
| Тарихы мен географиясы | |||||
| Координаттары |
46°03′18″ с. е. 28°49′49″ ш. б. / 46.05500° с. е. 28.83028° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 46°03′18″ с. е. 28°49′49″ ш. б. / 46.05500° с. е. 28.83028° ш. б. (G) (O) (Я) | ||||
| Құрылған уақыты |
1812 | ||||
| Алғашқы дерек | |||||
| Қала статусы |
1958 | ||||
| Жер аумағы |
10.51 км² | ||||
| Уақыт белдеуі | |||||
| Тұрғындары | |||||
| Тұрғыны |
22 800 адам (2026) | ||||
| Сандық идентификаторлары | |||||
| Телефон коды |
+373 291 ***** | ||||
| Пошта индексі |
MD-6100 | ||||
Чадыр-Лунга шекарасы
| |||||
 Ортаққордағы санаты: Чадыр-Лунга | |||||
Чадыр-Лунга (рум. Ceadîr-Lunga) — Молдованың оңтүстік бөлігіндегі қала және муниципия, Ғағауыз Автономды Аудандық бірлігіндегі екінші ірі қаласы. Чадыр-Лунга қаласының халқы 2026 жылы 22 800 адамды құрады.[1]
Географиялық орналасуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Чадыр-Лунга Молдованың оңтүстігінде, Лунга өзенінің орта ағысында, Кишиневтен 130 км қашықтықта орналасқан.[2]
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Чадыр ауылы алғаш рет деректердк 1589 жылы аталған, бірақ географиялық тұрғыдан ол қазіргі Ғағауыз аумағында емес, Леова ауданында орналасқан. Қоныстың негізін ноғай татарлары қалаған. Кейбір деректерге сүйенсек, онда 30 000 ноғай отбасы қоныстанған. Олар Қырым ханына бағынған. 1818 жылы Бессарабия облысы құрылып, оның тұрғындарына ерекше мәртебе берілді. Бұл іс жүзінде автономияға тең болды. 1819 жылы ғағауздарға, болгарларға және барлық трансдунайлық қоныстанушыларға ерекше мәртебе берілді. Әрбір отбасы тегін жер учаскесі және 10 жылдық несие алды.
1958 жылға дейін олар екі бөлек елді мекен болып, кейін бір елді мекенге біріктіріліп аймақтық бағынысты қалаға айналды. 1958 жылы 9 маусымда Чадыр-Лунга қала мәртебесін алды. Қазіргі уақытта Чадыр-Лунга Беларусь, Ресей, Болгария, Румыния және Түркияның жеті қаласымен бауырлас қалалық қарым-қатынасты сақтап, олармен мәдени және білім беру салаларында ынтымақтастық орнатқан.[3]
Экономикасы және инфрақұрылымы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қалада шамамен 2000 кәсіпорын жұмыс істейді. Қаланың өнеркәсіптік базасы өңдеу және тоқыма өнеркәсібінен тұрады. Қалада Молдовадағы жалғыз асыл тұқымды мал шаруашылығы орналасқан.
Қаланың білім беру жүйесіне алты мектепке дейінгі мекеме, бес орта мектеп, үш лицей және бір колледж кіреді. 2002 жылы Чадыр-Лунгада Мәскеу заманауи гуманитарлық институтының филиалы ашылды, онда бес факультеттегі студенттерге қашықтықтан оқыту ұсынылды. Денсаулық сақтауды аурухана, отбасылық дәрігер орталығы және жедел жәрдем стансасы ұсынады. Қалада қоғамдық орталық, өлкетану мұражайы және екі кітапхана бар.[4]
Көрікті жерлері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қалада көптеген тарихи ескерткіштер, соның ішінде Әулие Георгий шіркеуі, Ғағауыз мәдениеті мұражайы және Ғағауыз этнографиялық саябағы бар, жақын маңда бірнеше табиғи қорықтар мен саябақтар бар.
Чадыр-Лунгадағы ең көрікті жерлер:
- Ұлы мешіт — Молдовадағы ең үлкен мешіт және қаланың басты көрікті жерлерінің бірі. Мешітті 9 ғасырда Осман империясы салған, ол әдемі көгілдір күмбезімен ерекшеленеді.
- «Джебель» ұлттық саябағы — Чадыр-Лунга маңында орналасқан үлкен қорғалатын аймақ, онда көптеген жаяу жүргіншілер жолдары, көрікті көріністер және бай флора мен фауна бар.
- Мәдени-этнографиялық мұражай — қаланың ескі бөлігінде орналасқан, осы аймақты мекендейтін этникалық топ ғағауыз халқының жергілікті дәстүрлерімен, әдет-ғұрыптарымен және фольклорымен таныстырады.
- Ғағауыз этнографиялық мұражайы — ғағауыз халқының тарихын, мәдениетін және өмір салтын сақтайды. Мұнда дәстүрлі үйлерді, киімдерді және әртүрлі тұрмыстық заттарды көруге болады.
- Қасиетті Троица монастырі — әдемі фрескалары мен белгішелерімен танымал Конгаз ауылында орналасқан православиелік монастырь.[5]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Население Чадыр-Лунга. Тексерілді, 4 шілде 2026.
- ↑ Европа. Молдова. Гагаузия. Тексерілді, 4 шілде 2026.
- ↑ Чадыр-Лунга. Тексерілді, 4 шілде 2026.
- ↑ Чадыр-Лунга, Гагаузия, АТО. Тексерілді, 4 шілде 2026.
- ↑ Карта Чадыр-Лунги. Тексерілді, 4 шілде 2026.
| ||||||
