Чарльз Као

Чарльз Као Куэн
	Чарльз Као Куэн
	高錕
	; Чарльз Као 2004 жылы
Туған күні	4 қараша 1933
Туған жері	Шанхай, ҚХР
Қайтыс болған күні	23 қыркүйек 2018 (84 жас)
Қайтыс болған жері	Гонконг, ҚХР
Ғылыми аясы	оптика, электротехника
Альма-матер	Лондон империялық колледжі (PhD 1965); Вулвич Политехы (ағыл.)қаз. (1957); Әулие Джозеф колледжі (Гонконг) (ағыл.)қаз. (1952)
Ғылыми жетекші	Гарольд Барлоу (ағыл.)қаз.
Несімен белгілі	«Талшықты байланыстың атасы»
Үлгі:Баухинияның Үлкен медалі	Үлгі:Британ империясының ордені

Құрметті сэр Чарльз Као Куэн GBM FREng (қытайша: 高錕, ағылш. Charles K. Kao: 4 қараша 1933, Шанхай — 2018 жылғы 23 қыркүйек^[2]) — телекоммуникация саласының дамуына айтарлықтай әсер еткен талшықты-оптикалық технологияларды әзірлеу және практикалық қолдану саласында негізгі зерттеулер жүргізген қытайлық, британдық және американдық инженер және физик. 2009 жылы оған «оптикалық байланыс үшін талшықтар арқылы жарық берудегі алғашқы жетістіктері» үшін физика бойынша Нобель сыйлығының жартысы берілді. Сыйлықтың қалған жартысы ЗБҚ-матрицасын (зарядталған байланыс құрылғысы, CCD) ойлап тапқан Уиллард Бойл мен Джордж Смитке берілді.

Као Лондон Корольдік қоғамының (1997)^[3], Корольдік инженерлік академиясының, Қытай ғылым академиясының (1996), Еуропалық ғылым және өнер академиясының, Тайвань Academia Sinica және басқа да ғылыми қоғамдардың мүшесі болды.

Өмірбаян

Ерте өмірі және білімі

Као заң ғылымдарының докторы Гао Цзюньсян отбасында дүниеге келген. Оның атасы Гао Чуйвань әйгілі ақын және революционер. Бала кезінен Чарльз және оның кіші інісі У (қазір — гидродинамика профессоры) қытай классикасын оқыған. Шанхай халықаралық мектебінде Чарльз ағылшын және француз тілдерін үйренді. 1948 жылы оның отбасы алдымен Тайваньға, содан кейін Гонконгқа көшіп, Као колледжге түсті. Одан әрі білімін Англияда алды: Вулвич политехникалық институтында (қазіргі Гринвич университеті) электротехника бакалавры дәрежесін және Лондондағы императорлық колледжінде PhD дәрежесін алып, 1965 жылы бітірді.

Мансап

PhD дәрежесін алу кезінде Као Харлоудағы Standard Phones and Cables (STC) зерттеу орталығында инженер болып жұмыс істеді, онда ол өзінің революциялық жаңалығын жасады. 1970 жылы ол Гонконг университетіне электротехника кафедрасын құру үшін шақырылды. Төрт жылдан кейін ол STC аналық компаниясы ITT Corporation компаниясында жұмыс істеу үшін Америка Құрама Штаттарына көшті. Ол алдымен Вирджиния филиалында бас ғалым, содан кейін инженерлік директор лауазымына көтерілді. 1982 жылы Као бүкіл корпорацияның бас ғалымы болды және Коннектикуттағы озық технологиялар орталығында жұмыс істеді.

Көп ұзамай ол Қытайға оралып, 1987 жылдан 1996 жылға дейін Гонконг университетін басқарды. Сондай-ақ, ол Transtech компаниясының бас директоры қызметін атқарды және Тәуелсіз мектеп қоры академиясын (Independent School Foundation Academy) құрды. Као Гонконгта тұрып, ITX Services басқарды. Ол отбасы тұратын Америка Құрама Штаттарына жиі барды. Као 1959 жылы Лондонда оқып жүрген кезінде танысқан британдық қытайлық Хуанға үйленді. Олардың екі баласы, бір ұлы және бір қызы бар. Екеуі де Калифорниядағы Кремний алқабында тұрады және жұмыс істейді.

2009 жылдың басында Каоға әкесі бұрын ауырған Альцгеймер ауруының жеңіл белгілері диагнозы қойылды. Ол әйелімен бірге 2009 жылы алған физика бойынша Нобель сыйлығының бір бөлігін (Као барлығы шамамен 700 000 доллар алды)^[4], осы саладағы зерттеулерге және пациенттерге медициналық көмек көрсетуге беруді шешті.

Као дәстүрлі қытай суся әдебиетін оқуды жақсы көретін, ал ғалымның тағы бір хоббиі вазалар мен басқа да саздан жасалған бұйымдар жасау болды.

Өлім

2018 жылдың 23 қыркүйегінде Гонконгта 84 жасында қайтыс болды^[2].

Ғылыми жұмыс

Кварц шынысынан жасалған оптикалық талшықтар шоғыры. Бұл кабель түрлері қазір кеңінен қолданылады. Кварц шынысының ұзақ қашықтыққа ақпарат беру үшін тамаша материал екенін алғаш рет Као ұсынды.

Као 1960 жылы ITT корпорациясының Лондон зертханасына инженер болып жұмысқа орналасқан кезде талшықты-оптикалық технология саласында жұмыс істей бастады.^[5] Онда Джордж Хокхэммен бірге ол талшықпен деректерді берудегі жоғары шығындар технологияның өзінен емес, әйнектегі қоспалардан туындайтынын анықтады. Ол өз зерттеуінің нәтижелерін 1966 жылы ұсынды, ал маусым айында талшықты-оптикалық телекоммуникация технологиясының негізгі ерекшеліктерін сипаттайтын есебі жарияланды. Бұл мақалада талшықты байланыс мақсаттарында пайдалану туралы айтылған идеялар бүгінгі телекоммуникацияның негізі болып табылады.

Оның жұмысының негізгі теориялық қорытындысы сигналдың әлсіреуінің шекті мәнін анықтау болды. Талшықты-оптикалық арналар арқылы ақпараттың айтарлықтай шығындарсыз берілуі үшін әлсіреу мәні 20 дБ/ км-ден аспауы керек. Дегенмен, 1960 жылдары талшықты байланыс 1000 дБ/км немесе одан да көп әлсіреген. Бұл жағдай зерттеушілерді белгіленген критерийлерге ең жақсы сәйкес келетін материалдарды іздеуге итермеледі.^[6] Осы мақсаттар үшін Као төрт адамнан тұратын топ құрды: Т. Дэвис, М. Джоунс, С. Райт және өзі. Әртүрлі материалдарды сынақтан өткізгеннен кейін, топ оптикалық байланыс үшін ең қолайлы кандидат сигналдың әлсіреуінің ең төменгі деңгейін көрсеткен кварц шыны (SiO₂) деген қорытындыға келді.

Као алғаш болып ақпаратты ұзақ қашықтыққа жеткізу үшін талшықты-оптикалық кабельдерді пайдалануды ұсынды (бұрын олардың ауқымы бірнеше метрмен шектелген). Бастапқыда бұған аз адам сенді, бірақ ғалымның жобаны инженерлік және коммерциялық іске асырудағы жеке рөлі телекоммуникация саласын айтарлықтай өзгертті.

Марапаттар мен сыйлықтар

Мори сыйлығы, АҚШ^[7] (1976)
Стюарт Баллантайн медалі (1977)
Ұлыбританиядағы оптикалық электроника саласындағы дәрежелік сыйлық^[8] (1978)
Моррис Либман сыйлығы (1978)
Швециядағы Л. М. Эриксон атындағы халықаралық сыйлық (1979)
AFCEA алтын медалі , АҚШ (1980)
IEEE Александр Грэм Белл медалі (1985)
Маркони сыйлығы, АҚШ (1985)
C&C сыйлығы (1987)
Фарадей медалі, Ұлыбритания (1989)
Жаңа материалдарға арналған халықаралық сыйлық (1989)^[9]
SPIE алтын медалі (1992)
Британ империясының ордені, CBE (1993), кейінірек KBE (2010) болып жаңартылды
Алтын медаль, Ұлыбритания^[10] (1995)
Ханзада Филипп медалі (1996)
Кеңжолақты оптикалық талшықты байланыс саласындағы алғашқы зерттеулер үшін Жапония сыйлығы^[11] (1996)
Чарльз Старк Дрейпер сыйлығы (1999)
Гонконг инженерлік институтының алтын медалі (2006)
Физика бойынша Нобель сыйлығы (2009)
Үлкен Баухиния медалі (2010)

Чарльз Куэн Као әлемнің көптеген университеттерінде, соның ішінде Глазго университетінде (1992), Пекин университетінде, Цинхуа университетінде, Падуя университетінде, Йель университетінде, Принстон университетінде және басқа да университеттерде құрметті профессор және ғылым докторы болды.

Есте қалдыру

1996 жылы 1981 жылы ашылған Каокуэн астероиды ғалымның құрметіне аталған.

Дереккөздер

↑ Father of Fiber Optic Communications--Prof. Charles Kao Мұрағат көшірмесі 23 қыркүйектің 2009 Wayback Machine мұрағатында (қыт.) (ағыл.)
1 2 Nobel Prize-winning scientist Charles Kuen Kao passes away at 84 - Xinhua | English.news.cn. www.xinhuanet.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 қыркүйек 2018. Тексерілді, 25 қыркүйек 2018.
↑ Kuen Kao Мұрағатталған 23 қыркүйектің 2018 жылы.(Ағылшын тілінде)
↑ The Nobel Prize in Physics 2009 (ағыл.). NobelPrize.org. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 мамыр 2020. Тексерілді, 4 қараша 2021.
↑ Asianow: Charles K. Kao Мұрағатталған 30 мамырдың 2013 жылы.(Ағылшын тілінде)
↑ Chapter 1.1 — The Evolution of Fibre Optics Мұрағатталған 31 тамыздың 2011 жылы.
↑ George W. Morey Award Мұрағатталған 20 маусымның 2010 жылы.(Ағылшын тілінде)
↑ Prizes awarded by the Optoelectronics Fund Мұрағатталған 29 қазанның 2013 жылы.(Ағылшын тілінде)
↑ 1989 James C. McGroddy Prize for New Materials Recipient Мұрағатталған 28 тамыздың 2016 жылы.(Ағылшын тілінде)
↑ WFEO Мұрағатталған 26 қазанның 2009 жылы.
↑ «For pioneering research on wide-band, low-loss optical fiber communications» Премия Японии за 1996 г. Мұрағатталған 3 қыркүйектің 2009 жылы.(Ағылшын тілінде)

Сілтемелер

Нобель комитетінің сайтынан ақпарат(Ағылшын тілінде)
И. Иванов. Физика бойынша Нобель сыйлығы 2009 // Elements, 12.10.2009
Чарльз К. Као(Ағылшын тілінде)

[1] Father of Fiber Optic Communications--Prof. Charles Kao Мұрағат көшірмесі 23 қыркүйектің 2009 Wayback Machine мұрағатында (қыт.) (ағыл.)

[:0-2] 1 2 Nobel Prize-winning scientist Charles Kuen Kao passes away at 84 - Xinhua | English.news.cn. www.xinhuanet.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 қыркүйек 2018. Тексерілді, 25 қыркүйек 2018.

[3] Kuen Kao Мұрағатталған 23 қыркүйектің 2018 жылы.(Ағылшын тілінде)

[4] The Nobel Prize in Physics 2009 (ағыл.). NobelPrize.org. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 мамыр 2020. Тексерілді, 4 қараша 2021.

[5] Asianow: Charles K. Kao Мұрағатталған 30 мамырдың 2013 жылы.(Ағылшын тілінде)

[6] Chapter 1.1 — The Evolution of Fibre Optics Мұрағатталған 31 тамыздың 2011 жылы.

[7] George W. Morey Award Мұрағатталған 20 маусымның 2010 жылы.(Ағылшын тілінде)

[8] Prizes awarded by the Optoelectronics Fund Мұрағатталған 29 қазанның 2013 жылы.(Ағылшын тілінде)

[9] 1989 James C. McGroddy Prize for New Materials Recipient Мұрағатталған 28 тамыздың 2016 жылы.(Ағылшын тілінде)

[10] WFEO Мұрағатталған 26 қазанның 2009 жылы.

[11] «For pioneering research on wide-band, low-loss optical fiber communications» Премия Японии за 1996 г. Мұрағатталған 3 қыркүйектің 2009 жылы.(Ағылшын тілінде)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]