Челси (футбол клубы)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Англия Челси
Эмблема «Челси»
Толық
атауы
«Челси» Футбол клубы (ағл. Chelsea Football Club)
Лақап аттары The Pensioners (Зейнеткерлер)[1], The Blues (Көктер)[2]
Құрылған жылы 10 наурыз 1905 (109 жыл)
Стадионы Англия Стэмфорд Бридж, Лондон
Сыйымдылығы 41 841 [3]
Иесі Ресей Роман Абрамович
Президенті Америка Құрама Штаттары Брюс Бак
Жаттықтырушы Италия Антонио Конте
Капитаны Англия Джон Терри
Рейтингі УЕФА рейтингісі бойынша 10 [4]
Сайты www.chelseafc.com
Жарыс Премьер-лига
2014/2015 10 орын [5]
Форма
Негізгі
формасы
Форма
Қонақтық
формасы
Форма
Резервтік
формасы
Soccerball current event.svg 2015/2016

«Челси» (ағылш. Chelsea F.C.; ағылшынша айтылуы: ˈtʃɛlsiː) — Лондон қаласының батысында (Фулем ауданында) орналасқан кәсіпқой ағылшын футбол клубы. 1905 жылы құрылған бұл клуб тарихының көп бөлігін ағылшын футболының жоғарғы дивизионында өткізді.

Алғашқы үлкен жеңісіне 1955 жылы Англияның бірінші дивизионың жеңіпазы атанып қол жеткізді. 1965 және 1996 жылдары аралығында түрлі кубоктарда жеңіске жетті. Алайда клубтың тарихындағы ең маңызды кезең соңғы екі онжылдық болып табылады. 1997 жылдан бері иеленген олжа саны 21. Челси бес рет Англия чемпионы атанды, жеті Англия Кубогін, төрт Англия Суперкобогін және бес Футбол Лигасының Кубогін жеңіп алды. Сонымен қатар Еуропа алаңдарында да ірі жеңістерге жете білген Челси екі рет УЕФА Кубогының иегерлері атанған, Чемпиондар Лигасы мен Уефа суперкубогын жеңіп алған болатын.

Негізгі формасы 1960 жылдардан бастап асты мен үсті көк түсті болып келеді.

2003 жылдан бері орыс миллиардері Роман Абрамович Челсидің иегері болып келеді. 2016 жылғы Forbes журналы бойынша әлемнің 7ші ең қымбат клубы болып табылады (£1.15 миллиард|$1.66 миллиард )

Тарих[өңдеу]

Құрылуы мен алғашқы кезеңдер[өңдеу]

1904 жылы Генри Огастес Мирс «Стэмфорд Бридж» атты атлетикалық стадионды сатып алды. Мирс Стэмфордты фтубол стадионы ретінде қайта құрып, кейіннен сол алаңға жергілікті Фулхем футбол клубын көшірмекші болған. Алайда Фулхемның төрағасы Генри Норристі көндіре алмай, Мирс бұл жер бөлігін сатып жіберуге бел буған. Бірақ Мирсті ол ойынан досы Фредерик Паркер кері қайтарады.Содан 1905 жылы 10 наурыз күні “Rising Sun” (қазіргі кезде “Butcher’s Hook”) пабында жиналыс өтеді. Сол жиналыста жаңа құрылатын клубтың атауы талқыға түседі. «Стэмфорд Бридж», «Кенсингтон» және ФК «Лондон» атауларынан бас тартып, көршілес жатқан Челси ауданың аты қойылатыны туралы шешім қабылданады. Ал 1905 жылдың 29 мамыр күні жалпы Футбол лигасының жиналысында оған дейін әлі ешбір матч өткізбеген «Челси» Англияның екінші дивизионының қатысушысы ретінде таңдап алынады.

Челси Англия дизиондарындағы алғашқы ойынын 1905 жылдың 2 қыркүйегі күні «Стокпорт» клубына қарсы өткізіп, 1-0 шотымен жеңіліске ұшырайды. Оған қарамастан маусым аяғында «Челси» бірінші дивизионға жолдама алды. Құрамдағы Виллиам Фолк, Джордж Хилдсон (кейінгі маусымда қосылған), Джими Виндридж команданың көсбасшыларына айналды.

1910-1940 жылдар аралығы[өңдеу]

1915 жылы «Челси» өзінің тарихындағы алғашқы Англия Кубогінің финалында ойын көрсетті. Ойын Олд Траффорд алаңында Шеффилд Юнайтедқа қарсы өтеді. Бұл финал халық арасында, ойында әскери формадағы адам саны көп болғандықтан, “Хаки түсті финал” атымен танымал. Матч 3-0 шотымен Челсидің жеңілісімен аяқталады. Осы матчтан кейін Англия жерінде бірінші дүниежүзілік соғысқа байланысты 1919 жылға дейін ойындар тоқтатылды. 1919 жылы Хайбери алаңында көршілес Фулхемға қарсы өткізілген ойында Челси 3-0 шотымен жеңіске жетіп “London Victory Cup” кубогінің иегері атанады. Бұл кубок әлі күнге дейін клуб еншісінде. Англияның бірінші дивизионың 1919/20 маусымын Челси Вест Бромвич пен Дербиден кейін 3 орында аяқтады. XX ғасырдың 20 жылдары жақсы басталғанымен, бұл онжылдықта клуб үлкен жетістектерге жете алмады. Тіптен 1924 жылы 21 орынға жайғасып екінші дивизионға түсіп кетеді де, тек 1930 жылы ғана бірінші дивизионға қайтып келеді. Оған қарамастан клубтың қаржылай жағдайы жақсы болатын. Сондықтан клуб қомақты ақшаға Шотландияның үш шабуылшысы Алек Чейн, Алек Джексон мен Хьюги Галлахерді сатып алуға мүмкіндік алды. Алайда Челси үшін 30 жылдары маусымды таблицаның төменгі бөлігінде аяқтау үйреншікті жағдайға айналды. Ал 1932 жылы Челси тарихында үшінші рет Англия Кубогінің жартылай финалана жетті, бірақ онда Ньюкаслдан 2-1 шотымен жеңіліп, турнирден ұшып кетті.


1940-1960 жылдар аралығы[өңдеу]

Соғыс кезеңінде турнирлер тоқтатып, олар жергілікті жарыстарға ауыстырылды. Ал ойыншылар клубтарына қайтарылды. Мэтт Басби, Джордж Хардвик, Уолтер Хардвик және Эдди Хэпгуд Челси сабына қайта оралды. Челси өзінің атақты «Уэмбли» стадионында алғашқы ойынын Оңтүстік футбол лигасының финалында Чарльтонға қарсы ойын көрсетті. Ол ойын Челсидің жеңілісімен аяқталды. Алайда келесі жылы Челси қайта финалға шығып Миллуолмен өткен ойында жеңісті уысынан жібермеді. 1945 жылы Челси өз алаңында Мәскеулік Динамо командасымен жолдастық ойын көрсетті. Ойынға жиналған халық саны ресми деректер бойынша 74496, алайда өзге қорлардан адам саны 100 мыңға жетті деген деректерде кездеседі. Матч шыныменде тартысты өтіп 3-3 шотымен аяқталады, ал Челсидің соңғы голын жаңадан алынған Томми Лоутон соғады. Алғашқы толық маусымында Томми 34 ойында 26 гол соғады, оған қарамастан маусымды Челси 15 орында аяқтайды. Кейіннен клуб пен Лоутон арасында келіспеушілік орын алып, Челси сапында екі маусым өткізген Лоутон клубтан кетеді. Екі ай өте келе Челси 20 мыңға (сол кездегі Британия үшін рекордтық ақша көлемі) Ньюкаслдан Рой Бентлиді сатып алады. Челси үшін 8 маусым өткізген Бентли әр-қайсысында команданың үздік сұрмергені аталған.

1950 және 1952 жылдары Челси Англия Кубогінің жартылай финалында Арсеналға қарсы ойнайды. Қос ойында да қайта ойнау қажеттілігі туады, қос ойында да Челси жеңіліс табады. 1952 жылғы жеңілістен кейін клубтың бас бапкері Билли Биррелл өз орнын Тэд Дрейкке босатады. Тэд Дрейк Челсиде құрылғанынан бері қалмай келе жатқан “Зейнеткерлер” лақап атынан құтылып, клуб эмблемасын өзгертті. Сонымен қатар клубта да үлкен өзгерістер орын алды. Дрейк клубтың Биррелл қалдырған скаутинг пен жастарды дамыту программасын кеңейтті және Бентли, Кега Армба, “мәңгілік” капитан Джон Харрис, Стэн Уиллемс және Эрик Парсонс секілді ойыншылардың көмегімен Челсидің бірінші біртұтас негізгі құрамын құрады. Англияның төменгі дивизиондарын жақсы білген Дрейк, ол жерден Джон Макниколл, Лес Стаббз, Стэн Уикс и Питер Силлетт секілді ойыншыларды шақырып алды. Клубқа тіптен кәсіпқой емес клубтардан да Дерек Сондрес, Джим Льюис пен Симус О’Коннелл атты ойыншылар келіп қосылды. Оған қоса Челси жас жұлдыз 18 жасар Фрэнк Бланстоунды сатып алды.

1954 жылы Челси желтоқсан басында тек қана турнирлік кестенің ортасында ғана орналасқан. Алайда Дрейк команданың нәтижелерін жөндей білді. Сөйтіп 1955 жылы 23 сәуір күні Шеффилд Уэнсдей командасымен қарсы өткізген ойында жеңіске жетіп, алғашқы рет Англия чемпионы атанды. Чемпиондыққа қол жеткізген команда жасы үлкен болғандықтан, келесі маусымды Челси тек 16 орында аяқтады. Кейінгі маусымдарда Челси таблицаның екінші бөлігінде аяқтауды жалғастырды. Алайда сол жылдары Челси сапында Англияның ең дарынды деген шабуылдарының бірі, Челси академиясынан шыққан ең дарынды түлектерінің бірі, Джими Гривз ойын көрсеткен. Гривз 21 жасқа толмай жатып өз еншісіне 100 гол жинаған болатын. Ал 1961 жылы Миланға аттанар алдындағы статистикасы 169 матчта 132 голға жеткен.Гривз кеткеннен кейін оның Челси үшін қаншалықты маңызды екені келесі 1962 жылы тарихында үшінші рет екінші дивизионға түсіп кеткенінде байқалды.


Символика[өңдеу]

Эмблема[өңдеу]


Форма[өңдеу]

Форма
1905-1912
Форма
1912-1959
Форма
1959-60 и 1962-64
Форма
1960-62 и 1964-67
Форма
1967-68 и 1985-93
Форма
С 1964


Демеушілер[өңдеу]

Басты демеушілер мен форманы дайындаушылар[өңдеу]

Жылдар Форманы дайындаушылар Басты демеушілер
1968-1981 Ұлыбритания Umbro болған жоқ
1981-1983 Франция Le Coq Sportif
1983-1984 БахрейнGulf Air
1984-1986 болған жоқ
1986-1987 Италия Chelsea Collection* Ұлыбритания Grange Farm
Қытай Халық Республикасы Bai Lin Tea
1987-1993 Ұлыбритания Umbro Америка Құрама Штаттары Commodore
1993-1994 Америка Құрама ШтаттарыAmiga
1994-1997 Америка Құрама Штаттары Coors
1997-2001 Ұлыбритания Autoglass
2001-2005 Біріккен Араб Әмірліктері Fly Emirates
2005-2006 Оңтүстік Корея Samsung Mobile
2006-2008 Германия Adidas
2008-2015 Оңтүстік Корея Samsung
2015-2017 Жапония Yokohama
2017- Америка Құрама Штаттары Nike

Ғаламдық спонсорлар[өңдеу]

Ғаламдық спонсорлар
Германия Audi — ғаламдық автомобильдік серіктес.
Америка Құрама Штаттары Delta Air Lines — ғаламдық авиатасмалдаушы серіктес.
Ресей Газпром — ғаламдық энергетикалық серіктес.
Тайланд Singha — пиво дайындайтын компания.
Швейцария Sauber F1 Team — Формулы-1 тобы.

Аймақтық спонсорлар[өңдеу]

Аймақтық спонсорлар
Ұлыбритания 188BET — букмекерлік контора.
Индонезия Bank Negara Indonesia — ұлттық Индонезия банкі.
Америка Құрама Штаттары EA SPORTS — видеойындарының ресми серіктесі.
Америка Құрама Штаттары Coca-Cola — американдық азықтық компаниясы.
Барбадос Barbados Tourism Authority — туристік компания.

Негізгі құрам[өңдеу]

Ұлты Позициясы Аты-Жөні Туған жылы
1 Босния және Герцеговина Қп Асмир Бегович 1987
37 Португалия Қп Эдуарду 1987
26 Англия Қр Джон Терри (капитан) 1980
2 Сербия Қр Бранислав Иванович(вице-капитан) 1984
5 Франция Қр Курт Зума 1994
6 Нидерланд Қр Натан Аке 1995
34 НигерияАнглия Қр Ола Айна 1996
29 Англия ЖҚ Натаниэль Чалоба 1994
14 Англия ЖҚ Рубен Лофтус-Чик 1996
4 Испания ЖҚ Франсеск Фабрегас 1987
11 Испания ЖҚ Педро 1987
23 Бельгия Ш Миши Батшуайи 1993
41 Англия Ш Доминик Соланке 1997


Жаттықтырушы және медециналық штаб[өңдеу]

Ұлты Аты-жөні Лауазымы
Италия Антонио Конте Бас жаттықтырушы
Англия Стив Холланд Бас жаттықтырушының комекшісі
Италия Алессио Анжело
Италия Джанлука Конте
Италия Джанлука Спинелли Қақпашылар жаттықтырушысы
Португалия Энрике Илариу
Италия Паоло Бартелли Физикалық дайындық жаттықтырушысы
Испания Хулио Тоус
Англия Крис Джонс Физикалық дайындық жаттықтырушысының комекшісі
Италия Константино Коратти
Италия Тиберио Анкора Диетолог
Италия Карло Кудичини Клуб елшісі/Бас жаттықтырушының комекшісі
Англия Мик Макгивен Аналитик
Англия Джеймс Мельбурн
Испания Пако Биоска Медицициналық қызметкерлердің жетекшісі
Англия Ади Вивеаш Резервтік команданың жаттықтырушысы
Англия Джоди Моррис 18 жасқа дейінгі команданың бас жаттықтырушысы

Жыл ойыншылары[өңдеу]

Жыл Жеңімпаз
1967 Англия Питер Бонетти
1968 Шотландия Чарли Кук
1969 Англия Дэвид Уебб
1970 Англия Джон Холлинс
1971 Англия Джон Холлинс
1972 Англия Дэвид Уебб
1973 Англия Питер Осгуд
1974 Англия Дэвид Уебб
1975 Шотландия Чарли Кук
1976 Англия Рэй Уилкинс
 
Жыл Жеңімпаз
1977 Англия Рэй Уилкинс
1978 Англия Мики Дрой
1979 Англия Томми Лэнгли
1980 Англия Клайв Уолкер
1981 Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы Петар Борота
1982 Англия Майк Филлери
1983 Уэльс Джоуи Джонс
1984 Шотландия Пэт Нэвин
1985 Шотландия Дэвид Спиди
1986 Уэльс Эдвард Недзвецки
 
Жыл Жеңімпаз
1987 Шотландия Пэт Нэвин
1988 Англия Тони Дориго
1989 Англия Грейам Робертс
1990 Нидерланд Кеннет Монку
1991 Ирландия Энди Таунсенд
1992 Англия Пол Эллиотт
1993 Ямайка Фрэнк Синклер
1994 Шотландия Стив Кларк
1995 Норвегия Эрланд Йонсен
1996 Нидерланд Рууд Гуллит
 
Жыл Жеңімпаз
1997 Уэльс Марк Хьюз
1998 Англия Деннис Уайз
1999 Италия Джанфранко Дзола
2000 Англия Деннис Уайз
2001 Англия Джон Терри
2002 Италия Карло Кудичини
2003 Италия Джанфранко Дзола
2004 Англия Фрэнк Лэмпард
2005 Англия Фрэнк Лэмпард
2006 Англия Джон Терри
 
Жыл Жеңімпаз
2007 Гана Майкл Эссьен
2008 Англия Джо Коул
2009 Англия Фрэнк Лэмпард
2010 Кот-д’Ивуар Дидье Дрогба
2011 Чехия Петр Чех
2012 Испания Хуан Мата
2013 Испания Хуан Мата
2014 Бельгия Эден Азар
2015 Бельгия Эден Азар
2016 Бразилия Виллиан

Бас жаттықтырушылар[өңдеу]

Ұлты Аты Жылдары Көрсеткіштері Жеңіске жеткен турнирлер
М Ұ Т Ж СГ ЖГ %
Англия Тэд Дрейк 1952—1961 424 156 103 165 771 772 36,79 1 Бірінші Дивизион жеңімпазы, 1 Англия Суперкубогі
Шотландия Томми Дохерти 1962—1967 302 143 64 95 526 422 47,35 1 Футбол лигасыгының кубогі
Англия Дейв Секстон 1967—1974 373 165 108 100 570 438 44,23 1 Футбол ассоциациясының кубогі, 1 УЕФА кубогінің иегерлерінің кубогі
Англия Джон Нил 1981—1985 204 84 62 58 326 253 41,18 1 Екінші дивизион жеңімпазы
Англия Джон Холлинс 1985—1988 144 56 37 51 196 214 38,89 1 Толық мүшелер кубогі
Англия Бобби Кэмпбелл 1988—1991 161 74 47 40 280 230 45,96 1 Екінші дивизион жеңімпазы, 1 Толық мүшелер кубогі
Нидерланд Рууд Гуллит 1996—1998 82 41 17 24 157 109 50,00 1 Футбол лигасыгының кубогі
Италия Джанлука Виалли 1998—2000 142 75 38 29 222 123 52,82 1 Футбол ассоциациясының кубогі, 1 Футбол лигасыгының кубогі, 1 УЕФА кубогінің иегерлерінің кубогі, 1 Англияның суперкубогі, 1 УЕФА Суперкубогі
Италия Клаудио Раньери 2000—2004 199 107 46 46 358 197 53,77
Португалия Жозе Моуринью 2004—2007 & 2013—2015 321 204 69 48 575 240 63,55 3 Премьер-лиги жеңімпазы, 1 Футбол ассоциациясының кубогі, 3 Футбол лигасыгының кубогі, 1 Англияның суперкубогі
Нидерланд Гус Хиддинк 2009 & 2015—2016 48 26 15 7 92 52 54,16 1 Футбол ассоциациясының кубогі
Италия Карло Анчелотти 2009—2011 109 67 20 22 241 94 61,47 1 Премьер-лиги жеңімпазы, 1 Футбол ассоциациясының кубогі, 1 Англияның суперкубогі
Италия Роберто Ди Маттео 2012 42 24 9 9 91 55 57,14 1 Футбол ассоциациясының кубогі, 1 УЕФА Чемпиондар Лигасы
Испания Рафаэль Бенитес 2012—2013 47 27 11 9 97 49 57,45 1 УЕФА Европа Лигасы


Жетістіктері[өңдеу]

Ұлттық

Халықаралық

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Ескірген лақап аты, 1952 жылдан бері қолданыстан шығып келеді; Бұл лақап ат клуб эмблемасындағы сол жылдары (1905-1954) бейнеленген қызыл камзол киген зейнеткер бейнесимен байланысты
  2. Челсидің ресми сайтындағы мақала  (ағыл.). Chelsea FC.
  3. АПЛ нұсқауы 2015/16 (PDF).
  4. УЕФА рейтингі.
  5. 2014/2015 Ағылшын Премьер-лигасының кестесі.
  6. Англия Кубогі