Шайбани әулеті

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Шайбани әулеті
өз. Shayboniylar
Шайбани әулеті
Ел Шайбани мемлекеті

Бұхара хандығы

Әулет негізін салушы үй Шибан әулеті
Титулдары Бұхара хандығының ханы,

Мәуереннаһр ханы,
Өзбек ханы,
Сұлтан

Әулет негізін салушы Мұхаммед Шайбани
Соңғы билеуші II Пирмұхаммед хан
Әулет негізі салынған жыл 1500 жыл
Әулеттің құлауы 1601 жыл
Әулет ұлты Өзбектер
Кейінгі әулет өкілдері Аштархан әулеті

Шaйбани әулеті (өз. Shayboniylar) — өзбек билеушілері (1500 – 98). Шaйбани әулеті Шыңғыс ханның тұңғышы Жошының бесінші ұлы Шайбаннан тарайды. Әулеттің негізін салушы Әбілхайыр ханның немересі, шаһ Будақ сұлтанның баласы Мұхаммед Шайбани хан Дешті Қыпшақ даласы үшін болған соғыста қазақ және ноғай билеушілерінен жеңілгеннен кейін 1500 жылы Мәуереннаһр мен Хорасанды басып алып, өз билігін орнатты.

Бірақ 1510 жылы Иран шаһы Сефеви әулетінен шыққан I Ысмайыл оны Мерв түбінде талқандады. Шайбани ханның мұрагері Күшкүнжі хан (1510 – 30) өліп, оның ұлы Әбу Саидтың (1530 – 33) билігінен кейін мемлекет басына немересі Ұбайдолла хан (1533 — 39) келді.

Шaйбани әулетінің билеушілері өздерін Темір әулетінің мұрагерлері деп есептеді.

Әулеттің ең көрнекті өкілі Абдулла хан болды. Оның қаза табуы және баласы Абд әл Мүминнің өлтірілуімен Шайбани әулеті биліктен кетті. Оның соңғы өкілі Пір Мұхаммед ҚҚ-нің өзі де билік үшін қырқысу соғысында қаза тапты. 1599 жылы билікке Аштархан әулеті келді. Бұл Жошының Орда деген баласынан тарайтын және шешесі жағынан Шайбани әулетімен байланысатын жаңа өзбек әулеті еді.[1]


Сілтемелер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Қазақ Энциклопедиясы, 9 том 18 бөлім

Әдебиет[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  • Босфорт КӨЛІЭ. Мусульманские династии, М., 1971.