Шаһрисабз
| Қала | |
| Шаһрисабз | |
| өзб. Shahrisabz / Шаҳрисабз | |
 | |
| Әкімшілігі | |
|---|---|
| Ел | |
| Облыс | |
| Аудан | |
| Тарихы мен географиясы | |
| Координаттары |
39°03′01″ с. е. 66°50′00″ ш. б. / 39.05028° с. е. 66.83333° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 39°03′01″ с. е. 66°50′00″ ш. б. / 39.05028° с. е. 66.83333° ш. б. (G) (O) (Я) |
| Құрылған уақыты |
Біздің эрамызға дейінгі VIII ғасыр |
| Бұрынғы атаулары |
Кеш |
| Орталығының биiктігі |
632 м |
| Климаты |
ішкі субтропиктік |
| Уақыт белдеуі | |
| Тұрғындары | |
| Тұрғыны |
91 100 адам |
| Сандық идентификаторлары | |
| Телефон коды |
+998 75 |
| Пошта индексі |
180100-180120 |
Шаһрисабз шекарасы
| |
Шаһрисабз (өзб. Shahrisabz / Шаҳрисабз) — Өзбекстанның Қашқадария облысындағы қала. Орталық Азияның ең көне қалаларының бірі, XVI ғасырға дейін Кеш деп аталды. Қала халқы: 91 100 адам.[1]
Атауы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қаланың атауы Шаһрисабз парсы тілінен (шахр) «қала» және (сабз) «жасыл» сөздерінен шыққан және сөзбе-сөз аударғанда «Жасыл қала» деп аударылады.
Сипаттама
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Памир-Алайдың батыс беткейінде теңіз деңгейінен 632 м биіктікте, Самарқанд қаласынан оңтүстікке қарай 64 км және Тәжікстан шекарасынан оңтүстік-батысқа қарай 55 км жерде, Үлкен Өзбекстан трактісінің шетінде орналасқан. Шаһрисабздан оңтүстікке Ташхоздария, солтүстіктен Ақсу өзені ағады.
Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Шаһрисабз — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде 22-орында (Өзбекстан), облыста 2-ші орында (Қашқадария облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 4736 орын.
Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Китаб (7 км), Яккабаг (15 км), Ескі Жекебақ (15 км), Шырақшы (21 км), Мираки (25 км), Қамашы (41 км), Ұрғыт (52 км), Гүлабат (59 км), Самарқан (64 км), Тайлақ (64 км), Ғұзар (69 км), Шарқын (70 км), Жұма (73 км), Жамбай (74 км), Нұрабат (76 км), Қарашина (82 км), Пенжакент (83 км, Тәжікстан), Бұлыңғыр (86 км), Лайыш (91 км), Шелек (96 км).[2]
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Шахрисабз қаласының тарихы 2700 жылдан астам уақыт бұрын басталады. Оның тұрғындары мәдениетімен, саудасымен және қолөнерімен танымал соғдылар болды. Ежелгі уақыттан бері қала Кеш деп аталған және Ахеменидтер империясының провинцияларының бірінің астанасы болды. Біздің дәуірімізге дейінгі 329 жылы Александр Македонский бұл жерлерді басып алғанда, эллиндік мәдениет, оның ішінде грек нанымдары тарай бастады.
I-III ғасырларда қала Кушан империясының құрамына кірді, ал IV-V ғасырларда-кидариттер мен хиониттер мемлекеттері. VI ғасырда Кеш эфталит билеушісінің қолында болды, ал VIII ғасырда ол арабтардың қол астына түсіп, исламға қарсы қарсыласу орталығы қызметін атқарды.
Шахрисабз Темірлан туғаннан кейін үлкен даңққа ие болды, оның резиденциясы XIV-XV ғасырдың басында болған. Бұл жерде Темірланның бұйрығымен Ақсарай сарайы салынған. Қалада Темір әулетінің бірнеше өкілдері – Мұхаммед Тарағай (Темірдің әкесі), Темір Жаһангир және Омар Шейх (Темірдің үлкен ұлдары) жерленген. XVI – XVIII ғасырларда қала Бұхара хандығының иеліктерінің қатарында, ал XVIII ғасырдың ортасынан бастап Кеңағастар (өзбек руы) 1869 жылы Ресей империясының ықпалына өтіп бұл жерде жартылай дербес иелік құрды.[3]
Көрнекі жерлері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қаланың тарихи орталығы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгізілген. Шаһрисабздың басты көрікті жерлері — Ақсарай – Темір сарайының қирандылары, Тимуридтер дәуірінің Дорус-Сиадат кесенесі, оның қалдықтары, сондай-ақ Гумбази-Сейидан және Шамсад-Дин Кулял әл-Кеши кесенесі мен Көк-Күмбез мешітін қамтитын Дорут Тилават деп аталатын мемориалдық кешен.
Экономикасы және инфрақұрылымы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]11 ірі өнеркәсіптік кәсіпорын (оның ішінде «Атака» өнер бұйымдары фабрикасы, «Садо» трикотаж фабрикасы, «Консерва» және «Вин» акционерлік қоғамдары, тоқыма және таблетка фабрикасы және т.б.), 8 бірлескен кәсіпорын, сондай-ақ шағын және орта бизнес жұмыс істейді.
2005 жылдан бастап Бұхара тамақ және жеңіл өнеркәсіп технологиясы институтының жалпы техникалық факультеті, кәсіптік колледждері мен академиялық лицейлері жұмыс істейді. 10 қоғамдық кітапхана, мәдениет үйі, мәдениет және демалыс саябағы, театр, тарих және материалдық мәдениет мұражайы, 3 балалар музыка және өнер мектебі, 2 балалар спорт мектебі, 3 теннис корты, 3 бассейн, стадион, 18 спорт залы бар. Орталық аурухана, халыққа қызмет көрсететін жаңа хирургиялық орталық, көлік стансалары, автовокзалдар халыққа қызмет етеді.
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Шаһрисабз қаласы (Өзбекстан). Тексерілді, 29 тамыз 2025.
- ↑ Шаһрисабз. Тексерілді, 29 тамыз 2025.
- ↑ Өзбекстан. Қашқадария облысы. Шахрисабз ауданы. Тексерілді, 29 тамыз 2025.
| ||||||
