Шешен Республикасы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Шешен Республикасы, Шешенстан
шеш. Нохчийн Республика, Нохчийчоь
Мечеть "Сердце Чечни".jpg
Ту Елтаңбасы
Ту Елтаңбасы
Әкімшілігі
Ел

 Ресей

Кіреді

Солтүстік Кавказ федералды өңірі
Солтүстік Кавказ экономикалық ауданы

Енеді

15 аудан мен 3 республикалық маңызы бар қалалар

Әкімшілік орталығы

Грозный

Басшысы

Рамзан Ахметұлы Қадыров

Парламент төрағасы

Магомед Қожахметұлы Даудов

Тарихы мен географиясы
Құрылған уақыты

9 қаңтар 1993

Жер аумағы

16 171 км² (76 орын)

Ірі қалалары

Грозный, Урус-Мартан, Шали, Гудермес

Экономикасы
ЖІӨ
· орын

193,1 млрд руб. (2018)
71 орын

Тұрғындары
Тұрғыны

1 497 992 адам (2021)

Тығыздығы

92,63 адам/км²

Сандық идентификаторлары
ISO 3166-2 коды

RU-CE

ОКАТО

96

Телефон коды

+7 871

Интернет-үйшігі

.grozny.ru

chechnya.gov.ru/  (орыс.)

Commons-logo.svg Шешен Республикасы, Шешенстан Ортаққорда

Шешен Республикасы, Шешенстан (шеш. Нохчийн Республика, Нохчийчоь ) — Ресей Федерациясының субъектісі, оның құрамындағы республика. Солтүстік Кавказдың шығысында орналасқан. Аумағы 16,171 км². Солтүстіктен оңтүстікке қарай шамамен 170 км, батыстан шығысқа қарай 100 км-ге созылады. РФ келесі субъектілерімен шектеседі: батысында — Ингушетиямен, солтүстік-батысында — Солтүстік Осетиямен және Ставропол өлкесімен, солтүстік-шығыста, шығыс және оңтүстік-шығыста — Дағыстанмен; оңтүстік-батысында және оңтүстігінде тәуелсіз мемлекет — Грузиямен шектеседі.

Солтүстік Кавказ экономикалық ауданының бөлігі және Солтүстік Кавказ федералды өңіріне кіреді.

1978 жылғы Ресей Федерациясы - Ресей (РКФСР) Конституциясының өзгерісіне сәйкес, 1993 жылы 9 қаңтарда құрылды. Шешен Республикасындағы ұрыс қимылдарынан кейін референдум өткізілді, онда 2003 жылғы 23 наурызда тұрғындардың көпшілігі Ресей Федерациясының бөлігі болып қалуға дауыс берді.

Республика басшысы - Р. А. Қадыров (2007 бастап), Парламент төрағасы - М. Х. Даудов (2015 бастап), Үкімет төрағасы - М. М. Хучиев (2018 бастап). Шешен Республикасы - Ресей Федерациясының құрамындағы егемен республика.

Халық саны 1,4 миллионнан асады, астанасы - Грозный. Мемлекеттік тілдер: шешен және орыс. Уақыт белдеуі Мәскеу уақытына сәйкес, UTC-ден ығысу +3:00 құрайды.

Этимологиясы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Орыс тілінде шешендердің негізгі тұрғылықты жерінде құрылған РФ субъектісінің атауы бүгінде Шешен Республикасы немесе Шешенстан деп аталады. Атаудың этимологиясы орыс тіліндегі шешендер экзоэтнонимімен байланысты және XVIII ғасырдың басынан басталады (этнонимнің ертерек шыққаны туралы пікірлер бар). Республиканың шешен тілінде атауы — Нохчийн Республика немесе Нохчийчоь. Ұлттық атау шешендердің — нохчий эндоэтнонимімен байланысты.

Географиясы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Шешенстан Республикасы Еуропалық Ресейдің оңтүстігінде — Солтүстік Кавказдың шығыс бөлігінде орналасқан, кейде бұл аймақты Солтүстік-Шығыс Кавказ деп те атайды. Шешенстан Республикасының шекарасының ұзындығы 841 км. Республиканың ауданы - 16 171 км², 2018 жылға дейін Шешен Республикасы мен Ингушетия Республикасы арасындағы шекара түпкілікті белгіленбегендіктен, мысалы, ҮРЭ-да оның аумағы туралы әртүрлі ақпарат көздері әртүрлі мәліметтер берді, мысалы, 2017 жылғы басылымында 15,6 мың км² деп көрсетілген. 2018 жылдың 26 қыркүйегінде Ингушетия басшысы Ю.-Б. Б.Евкуров пен Шешенстан басшысы Р.А.Қадыров республикалар арасындағы шекараны белгілеу туралы келісімге қол қойды, содан кейін аудан нақтырақ көрсетіле бастады. Шешенстан солтүстіктен оңтүстікке қарай 170 км, батыстан шығысқа қарай 100 км-ге жуық созылып жатыр. Ресей Федерациясының келесі субъектілерімен шектеседі: батысында – Ингушетиямен (153 км 400 м), солтүстік-батысында – Солтүстік Осетиямен (13 км 300 м) және Ставропол өлкесімен (119 км 300 м), солтүстік-шығыста, шығыста және оңтүстік-шығыста – Дағыстанмен (471 км); Шешен Республикасы оңтүстік-батыста тәуелсіз мемлекет – Грузиямен шектеседі (84 км).

Геологиясы және бедері[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]