Шоманай
| Қала | |
| Шоманай | |
| қарақ. Shomanay | |
| Әкімшілігі | |
|---|---|
| Ел | |
| Аймағы | |
| Ауданы | |
| Тарихы мен географиясы | |
| Координаттары |
42°38′19″ с. е. 58°55′02″ ш. б. / 42.63861° с. е. 58.91722° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 42°38′19″ с. е. 58°55′02″ ш. б. / 42.63861° с. е. 58.91722° ш. б. (G) (O) (Я) |
| Орталығының биiктігі |
67 м |
| Климаты |
күрт құбылмалы |
| Тұрғындары | |
| Тұрғыны |
14 500 адам (2018) |
| Ұлттық құрамы |
қарақалпақтар, түрікмендер, қазақтар |
| Ресми тілі | |
| Сандық идентификаторлары | |
| Телефон коды |
+998 6134 |
Шоманай шекарасы
| |
Шоманай (қарақ. Shomanay, өзб. Shumanay) — Қарақалпақстанның оңтүстік-батыс бөлігіндегі қала.
Географиялық орны
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Қала Әмудария атырауының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан және өзеннен ағатын бірнеше каналдармен қоршалған. Үргеніш-Бейнеу желісіндегі Шоманай стансасы теміржолынан 25 км қашықтықта, Қарақалпақстан астанасы Нүкіс қаласынан батысқа қарай 70 км жерде орналасқан.
Тұрғындары
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Тұрғындары — 14,5 мың адам (2018)[1].
| 1980 | 1991 | 1999 | 2003 | 2010 | 2015 | 2017[2] | 2018 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 7300 | ↗11 400 | ↗13 600 | ↗15 400 | ↗15 661 | ↘14 100 | ↗14 500 | →14 500 |
Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Шоманай — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде (Өзбекстан) 126-шы орында және өз аймағында (Қарақалпақстан Республикасы) 14-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 21 502-ші орында.
Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Қаңлыкөл (22 км), Кёнеургенч (39 км, Түрікменстан), Қоңырат (46 км), Қожалы (49 км), Ақмаңғыт (49 км), Қазанкеткен (54 км), Кегейлі (57 км), Нүкіс (59 км), Тақиятас (62 км), Халықабат (65 км), Шымбай (76 км).
Климаты
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Климаты күрт құбылмалы, жазда ыстық, қыста суық. Жауын-шашыны аз. Қала қысы суық және жазы ыстық болатын континенттік климаты бар құрғақ аймақта орналасқан.
| Шоманайдың ауа райы | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Көрсеткіш | Қаң | Ақп | Нау | Сәу | Мам | Мау | Шіл | Там | Қыр | Қаз | Қар | Жел | Жыл |
| Абсолюттық максимум, °C | 11,5 | 18,0 | 24,3 | 33,5 | 37,6 | 41,6 | 44,0 | 42,6 | 39,1 | 27,6 | 20,9 | 14,8 | 40,9 |
| Орташа максимум, °C | −4,8 | −9,8 | 14,8 | 24,2 | 28,5 | 34,8 | 36,4 | 34,9 | 26,6. | 19,3 | 9,1 | 2,4 | 18,2 |
| Орташа температура, °C | −4,1 | 2,0 | 9,5 | 14,2 | 20,4 | 26,5 | 28,8 | 26,8 | 19,0 | 10,7 | 6,3 | 0,3 | 16,9 |
| Орташа минимум, °C | −9,1 | −4,9 | −2,1 | 9,1 | 11,8 | 18,4 | 20,5 | 18,5 | 12,3 | 9,0 | −1,7 | −4 | 6,2 |
| Абсолюттық минимум, °C | −37,9 | −37,4 | −32,3 | −2,3 | −4,6 | 3,4 | 8,1 | 4,8 | −5,7 | −14,7 | −28,8 | −33,8 | −37,9 |
| Жауын-шашын нормасы, мм | 11 | 9 | 15 | 18 | 10 | 4 | 2 | 3 | 9 | 13 | 16 | 14 | 124 |
Тарихы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Бірнеше ғасыр бұрын Шоманай жерінің маңында Әмудария өзені ағып, осы жерде аймақтағы ең үлкен қалалардың бірі болып саналатын қайнаған сауда қалашығы тұрған. Өзен бағытын өзгертіп, басқа жаққа ауысқанда, қала бар болса да құлдырап, қой бағушылардың тұрағына айналды. 1950 жылы ол кездегі ауыл аудан орталығына, 1983 жылы қалаға айналды.
Экономикасы және инфрақұрылымы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Шоманай қаласында мақта тазалау зауыты, кірпіш зауыты, шаруашылық аралық жылжымалы механикаландырылған колонна, құрылыс-жөндеу басқармасы, ауылдық құрылыс-жөндеу кәсіпорны орналасқан. Сондай-ақ мұнда автокөлік компаниялары, сауда, мәдени және қызмет көрсету орталықтары орналасқан.
Жалпы білім беретін мектептер, балалар музыка мектептері және спорт мектептері, үш кәсіптік колледж, биоэкологиялық орталық, кәсіптік оқыту орталығы бар. Мұнда спорт нысандары, оның ішінде мәдениет үйі, орталық кітапхана және оның желісі, спорт кешені және басқа да нысандар орналасқан. Халыққа орталық аудандық аурухана мен оның филиалдары, емханалар, басқа да емдеу мекемелері қызмет көрсетеді.
Әйгілі тумалары
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- Райым Қошанұлы Сайыпназаров (1923—1945) — Ұлы Отан соғысының қатысушысы, Даңқ орденінің толық иегері
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ 2018 жылдың 1 сәуірдегі жағдай бойынша Қарақалпақстан Республикасында тұрақты тұрғындар саны. Өзбекстан Республикасының ашық деректер порталы. Тексерілді, 16 қыркүйек 2018.
- ↑ 2017 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша Қарақалпақстан Республикасындағы тұрақты тұрғындар саны. Өзбекстан Республикасының ашық деректер порталы. Тексерілді, 16 қыркүйек 2018.
| ||||||
