Шумск
| Қала | |||||
| Шумск | |||||
| укр. Шумськ | |||||
 | |||||
| |||||
| Әкімшілігі | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Ел | |||||
| Облыс | |||||
| Аудан | |||||
| Тарихы мен географиясы | |||||
| Координаттары |
50°07′10″ с. е. 26°07′00″ ш. б. / 50.11944° с. е. 26.11667° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 50°07′10″ с. е. 26°07′00″ ш. б. / 50.11944° с. е. 26.11667° ш. б. (G) (O) (Я) | ||||
| Құрылған уақыты |
1149 | ||||
| Алғашқы дерек | |||||
| Бұрынғы атаулары |
Шумское | ||||
| Қала статусы |
1999 | ||||
| Жер аумағы |
5,19 км² | ||||
| Уақыт белдеуі | |||||
| Тұрғындары | |||||
| Тұрғыны |
5 055 адам (2025) | ||||
| Тығыздығы |
1039,2 адам/км² | ||||
| Ұлттық құрамы | |||||
| Сандық идентификаторлары | |||||
| Телефон коды |
+380 3558 | ||||
| Пошта индекстері |
47100 — 47104 | ||||
Шумск шекарасы
| |||||
 Ортаққордағы санаты: Шумск | |||||
Шумск (укр. Шумськ) — Украинаның Тернополь облысындағы қала. Кременец ауданына кіреді. 2020 жылға дейін таратылған Шумск ауданының әкімшілік орталығы болды.[1] 2025 жылы Шумск қаласының тұрғындарының саны 5 055 адамды құрады.[2]
Географиялық орналасуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Тернополь қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 105 км жерде, Горыни өзенінің бір саласы Вилии өзенінің оң жағалауында орналасқан. Қала арқылы Тернопольді Шепетовкамен байланыстыратын тас жол өтеді. Тернополь - Шепетовка желісіндегі ең жақын Лепесовка теміржол стансасы 32 км қашықтықта орналасқан.[3]
Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Шумск - шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 319-шы орында (Украина), облыста 16-шы орында (Тернополь облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 32756 орын.
Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Кременец (27 км), Лановцы (28 км), Острог (36 км), Дубно (42 км), Нетешин (44 км), Почаев (44 км), Здолбунов (45 км), Изяслав (50 км), Збараж (56 км), Славута (57 км), Радивилов (61 км), Волочиск (65 км), Шепетовка (68 км), Броды (68 км), Тернополь (73 км), Берестечко (75 км), Скалат (77 км), Красилов (80 км), Зборов (86 км), Костополь (87 км).[4]
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Шумск қаласы (1939 жылдан 1999 жылға дейін Шумское) ұзақ уақыт бұрын пайда болды (қала шетінде триполь мәдениетінің қонысы табылды).Ипатиев шежіресінде Шумск туралы алғашқы жазбаша деректер 1149 жылға сәйкес келеді. Қала Оңтүстік Погориннің ең үлкен қаласы ретінде волост орталығы болды. Шумск маңында князь Даниил 1233 жылы венгр әскерін талқандады. Князьдік дәуірде қала тұрғындарын жаулардан қаланың солтүстігіндегі биік бекіністер мен үлкен тоған қорғаған.
1366 жылдан бастап (Литва мен Польша арасындағы келісімге сәйкес) қала Литваның бақылауына өтті. Ол кезде қала тұрғындары егіншілікпен, мал шаруашылығымен, аңшылықпен, балық аулаумен, ара шаруашылығымен және қолөнермен айналысқан.
1513 жылдан бастап Шумск Кременец сарайының бастығы, украин бояры И.Богуштың меншігі болды. 1527 жылы И.Богуш қайтыс болғаннан кейін оның ұрпақтары қаланы екіге бөлді: қамалы бар Шумск және Вилия өзенінің сол жағалауында орналасқан Пигасы. 1580 жылы Пигасы Рохманов деген дербес елді мекен болды. Содан жетпіс жылдай мұрагерлер арасында күрес жүріп, нәтижесінде Шумск экономикалық тұрғыдан құлдырап, шын мәнінде шағын қалаға айналды.
1569 жылдан бастап (Люблин одағынан кейін) Шумск Польшаның қолына өтті.
1868 жылы Шумскіде кірпіш, былғары, сыра қайнату, тоқыма фабрикалары болды, оларда тоқыма бұйымдары жасалды, ал ең ірі кәсіпорын арақ және спирт шығаратын зауыт болды. 1874 жылдан бастап қалада аурухана мен дәріхана жұмыс істейді.
1919 жылдан бастап Шумск қайтадан Польшаның қолында болды. 1919 жылы қазанда Шумщина поляк билігіне қарсы ірі көтерілістің орталығына айналды.
1940 жылы Шумск аудан орталығы болды. Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін қаланы неміс әскерлері басып алды, 1944 жылы наурызда 1-ші Украин майданының кеңес әскерлері оны неміс әскерлерінен азат етті.
1999 жылы Украинаның Жоғарғы Кеңесі қаланың 850 жылдығына орай Шумск атауын қалпына келтірді.[5]
Әлеуметтік жағдайы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Шумск — Тернополь облысының солтүстік аймағының өнеркәсіп орталықтарының бірі, баспахана, 3 наубайхана, май зауыты, тігін фабрикасы, 2 жалпы білім беретін мектеп, кәсіптік-техникалық училище, музыка және спорт мектебі; кинотеатр, аудандық мәдениет үйі, тарихи-өлкетану мұражайы, қалалық кітапхана т.б.бар.[6]
Көрікті жерлері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Шумск қаласында мәдени құндылығы бар бірнеше сәулет нысандары бар. Ең алдымен, бұрынғы Әулие Василий монастырының Спасо-Преображенская шіркеуі және оның қоңырау мұнарасы, Ескі диірмен (1905), Зачатия Девы Марии шіркеуі ХІХ ғасырда тұрғызылған. Екі қоңырау мұнарасы бар шіркеу Кеңес үкіметі кезінде жарылған, тәуелсіздік кезінде қайта қалпына келтірілді. Шумск аудандық әкімшілігі ғимаратының жанында Тарас Шевченкоға ескерткіш орнатылды.[7]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Шумск. Тексерілді, 27 наурыз 2025.
- ↑ Шумск қаласы. Тексерілді, 27 наурыз 2025.
- ↑ Шумск, Шумск ауданы. Тексерілді, 27 наурыз 2025.
- ↑ Шумск. Тексерілді, 27 наурыз 2025.
- ↑ Шумск қаласы: көше картасы, фотосуреттер, сипаттама. Тексерілді, 27 наурыз 2025.
- ↑ Шумск. Тексерілді, 27 наурыз 2025.
- ↑ Шумск қаласының сайты. Тексерілді, 27 наурыз 2025.